Жұмсақ түймешік: ынтымақ пен күш символы

Кіріспе

Бірлік пен қолдау символы. Салют және символ.

Көтерілген немесе жұмырылған жұмсақ ереңгей ұзақ жылдардан бері әртүрлі мағыналарды білдіретін бейне, көбінесе саяси қозғалыспен байланысты бірлік символы болып табылады. Бұл социализм, коммунизм, анархизм және кәсіби одақтар сияқты кең ауқымды саяси идеологияларды көрсететін танымал символ, сонымен қатар бірлік, күш немесе қарсылықты білдіретін салют ретінде де қолданылуы мүмкін.

Тарих

Көтерілген жұмсақ түйіннің символ немесе әрекет ретінде пайда болуы белгісіз. Оның кәсіби одақтар, анархизм және еңбек қозғалысында қолданылуы 1910 жылдарда басталды. Дүниежүзілік өнеркәсіптік жұмысшылардың негізін қалаушы Уильям "Биг Билл" Хейвуд 1913 жылы Патерсон жібек ереуілінде сөйлеген сөзінде жұмсақ түйін метафорасын оның бөліктерінің жиынтысынан артық нәрсе ретінде қолданды. Журналист және социалист белсенді Джон Рид ереуілге қатысушының бірінен осыған ұқсас сипаттама естігенін айтты. 1912 жылы Будапешттегі ереуілші жұмысшылардың көпшілігінен көтерілген үлкен жұмсақ түйін жаппай ереуілді ынталандыру үшін қолданылды. АҚШ-та "Мать-Земля" журналы 1914 жылы жұмсақ түйіннің "әлеуметтік революцияның символы" екенін жазды. Коммунистер мен антифашистердің сәлемдеме ретінде жұмсақ түйін қолдануы алғаш рет 1924 жылы Германия Коммунистік партиясының Roter Frontkämpferbund ("Қызыл майданның күресушілерінің одағы") үшін қабылданған кезде анықталды. Екі жылдан кейін нацистік партия белгілі Рим сәлемдемесін қабылдады. Көтерілген жұмсақ түйін әрекеті АҚШ-та да белгілі болғандықтан, 1936 жылғы Нью-Йорктегі мамыр шеруінен алынған фотосуретте оны көруге болады. Бұл символ 1936-1939 жылдардағы Испания азамат соғысында республикалық фракцияның сәлемдемесі ретінде қолданылғандықтан, сол дәуірде кеңінен танылды. Ол "Халық фронтының сәлемдемесі" немесе "антифашистік сәлемдеме" деп аталды. Графикалық символ 1948 жылы Мексикадағы Taller de Gráfica Popular баспаханасы арқылы танымал болды, ол революциялық әлеуметтік мақсаттарды ілгерілету үшін өнерді пайдаланды. Оның қолданылуы 1960 жылдары АҚШ-та суретші және белсенді Фрэнк Сиекорка Студенттік зорлықсыз үйлестіру комитеті үшін жеңілдетілген нұсқасын жасағаннан кейін кеңіректе тарады: бұл нұсқа кейіннен Демократиялық қоғам студенттері және Қара күш қозғалысы қолданды. Көтерілген оң жұмсақ түйін Франциядағы 1968 жылғы мамыр көтерілісі кезінде жасалған плакаттарда жиі пайда болды, мысалы, "Күрес жалғасады" плакатында фабриканың мұржасының үстінде жұмсақ түйін бейнеленген. Робин Морганның 1970 жылы жарық көрген "Бауырластық күшті" және 2003 жылы "Бауырластық мәңгі" атты екі маңызды кітабының мұқабаларында оң жұмсақ түйіннің символы феминистік символ ретінде кеңінен қолданылды. Бұл символ Морганның ұйымдастыруымен өткен 1968 жылғы "Мисс Америка" наразылығы кезінде феминистік қозғалыста танымал болды.

The origin of the raised fist as either a symbol or gesture is unclear. Its use in trade unionism, anarchism, and the labor movement had begun by the 1910s. William "Big Bill" Haywood, a founding member of the Industrial Workers of the World, used the metaphor of a fist as something greater than the sum of its parts during a speech at the 1913 Paterson silk strike. Journalist and socialist activist John Reed described hearing a similar description from a participant in the strike. A large raised fist rising from a crowd of striking workers was used to promote a mass strike in Budapest in 1912. In the United States, clenched fist was described by the magazine Mother Earth as "symbolical of the social revolution" in 1914. The use of the fist as a salute by communists and antifascists is first evidenced in 1924, when it was adopted for the Communist Party of Germany's Roter Frontkämpferbund ("Alliance of Red Front Fighters"). In reaction, the Nazi Party adopted the well known Roman salute two years later. The gesture of the raised fist was apparently known in the United States as well, and is seen in a photograph from a May Day march in New York City in 1936. It is perhaps best known in this era from its use during the Spanish Civil War of 1936–1939, as a greeting by the Republican faction, and known as the "Popular Front salute" or the "anti fascist salute". The graphic symbol was popularised in 1948 by Taller de Gráfica Popular, a print shop in Mexico that used art to advance revolutionary social causes. Its use spread through the United States in the 1960s after artist and activist Frank Cieciorka produced a simplified version for the Student Nonviolent Coordinating Committee: this version was subsequently used by Students for a Democratic Society and the Black Power movement. The raised right fist was frequently used in posters produced during the May 1968 revolt in France, such as La Lutte continue, depicting a factory chimney topped with a clenched fist. A raised right fist icon appears prominently as a feminist symbol on the covers of two major books by Robin Morgan, Sisterhood is Powerful, published in 1970, and Sisterhood Is Forever, in 2003. The symbol had been popularised in the feminist movement during the Miss America protest in 1968 which Morgan co organised.

Логотип

Көтерілген жұмсақ түйме логотипі әдетте қол қимылымен бірдей символиканы білдіреді. Бұл жұмысшылардың құқықтары мен еңбек қозғалысының, сондай-ақ ереуіл, бойкот және шерулер сияқты нақты еңбек әрекеттерінің маңызды символы болды. Белгілі мысалдардың бірі – қызыл раушан гүлін ұстаған ақ жұмсақ түйме, ол Социалистік Интернационал және кейбір социалистік немесе социал-демократиялық партиялар, мысалы, Францияның Социалистік партиясы және Испанияның Социалистік жұмысшылар партиясы қолданды. Тағы бір мысал – әдетте ақ ұлтшылдықпен байланысты логотип болған «Ақ күш» жұмсақ түймесі. Солтүстік соул музыкасының субмәдениеті де қара жұмсақ түйме логотипін қабылдады. Солтүстік Ирландиядағы лоялистер кейде Ульстердің Қызыл қолы бейнеленген қабырға суреттерінде қызыл жұмсақ түймені қолданады, ол сондай-ақ Ульстердің туында да бейнеленген. Ал ирландиялық республикашылар көтерілген жұмсақ түймендерді көрсеткен кездерін де көруге болады. Суреттер галереясы көтерілген жұмсақ түйменің визуалды коммуникацияда қалай қолданылатынын көрсетеді. Басқа графикалық элементпен біріктірілгенде, көтерілген жұмсақ түйме көп мағыналы ишаралар мен қарама-қарсы күштерді жеткізу үшін қолданылады. Біріктірілген элементтерге байланысты ишараның мәні тон мен ниет бойынша өзгереді. Мысалы, оң қолмен бірге бейнеленген балға мен орақ коммунистік символиканың бөлігі, ал Венера символымен біріктірілген сол оң қол феминизмді білдіреді, ал кітаппен біріктірілгенде ол цифрлық құқықтарды басқаруға қарсы тұратын кейбір кітапханашыларды көрсетеді. Екі бас бармағы мен төрт саусағы пейотты ұстап тұрған Гонзо жұмсақ түйме эмблемасы алғаш рет Хантер С. Томпсонның 1970 жылы Колорадо штатының Аспен қаласының шерифін сайлау науқанында қолданылған. Ол Томпсонның және жалпы гонзо журналистикасының символына айналды. Unicode кодында көтерілген жұмсақ түйме символы .

Салют

Әр түрлі қозғалыстар кейде қол көтеріп сәлемдесуді сипаттау үшін әртүрлі терминдерді қолданады: коммунистер мен социалистер арасында оң қолды көтеру кейде «қызыл сәлем» деп аталады, ал АҚШ-та көптеген афроамерикалық белсенділердің қолдауына байланысты ол «Black Power» сәлемдесуі ретінде кеңінен танымал. Германия Коммунистік партиясының Rotfrontkämpferbund жарымәскери ұйымы 1924 жылы оң қолмен салют жасады. Сол кезде Кеңес Одағында дәстүрлі ресейлік әскери салют қалыптасқан болатын. Испания Азамат соғысы кезінде бұл кейде «антифашистік сәлем» деп аталды. Испания Азамат соғысы кезінде жазылған хатта: «Салютпен амандасқандағы көтерілген қол – бұл тек қана әрекет емес, ол өмір мен бостандық үшін күресті, сондай-ақ әлемнің демократиялық халықтарымен ынтымақтастықты білдіреді» делінген. 1968 жылғы Мексикадағы жазғы Олимпиада ойындарында жүлдегер Джон Карлос пен Томми Смит Американың ұлттық әнұраны орындалғанда қара күштің белгісі ретінде және Адам құқықтары жөніндегі Олимпиадалық жоба атынан наразылық білдіру үшін қол көтеріп сәлемдесті. Оларды Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) бұрынғы қағидалар бойынша Олимпиадада саяси мәлімдеме жасауға тыйым салғандықтан, одан әрі Олимпиадалық қызметтен шеттетуге ұшыратты. Бұл оқиға қазіргі Олимпиада ойындары тарихындағы ең ашық саяси мәлімдемелердің бірі болды. Томми Смит өзінің «Үнсіз әрекет» атты автобиографиясында бұл сәлемнің «Black Power» сәлемдесуі емес, шын мәнінде адам құқықтары сәлемдесуі екенін айтты. Нельсон Мандела 1990 жылы Виктор Верстер түрмесінен босатылғаннан кейін де оң қолын жұмырлап көтеріп сәлемдесті. Психолог Оливер Джеймс салюттің тартымдылығы адамға «жаман, үлкен институционалдық күшке (өз) күшімен қарсы тұруға ниетті екенін» және олардың ортақ қанаушылыққа қарсы күресте басқалармен байланысқа түскенін көрсетуге мүмкіндік беретінін айтады.