Кіріспе
Martin PBM Mariner – Екінші дүниежүзілік соғыс және ерте суық соғыс кезеңдеріндегі екі қозғалтқышты американдық теңіз патрульдік бомбалаушы ұшақ. Ол Consolidated PBY Catalina және PB2Y Coronado ұшақтарының қызметін толықтыру мақсатында жасалды. Барлығы 1366 PBM ұшағы салынды, алғашқы үлгісі 1939 жылдың 18 ақпанында ұшып, 1940 жылдың қыркүйегінде қызметке кірді, ал соңғысы 1964 жылы пайдаланудан шығарылды. Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі қызметімен танымал "Мэриннер" ұшағы, Flight 19 рейсін іздеу кезінде жоғалып кеткен. Flight 19 Бермуда үшбұрышында жоғалып кетті, оны іздеген "Мэриннер" және оның 14 экипаж мүшесі де табылған жоқ, бірақ олардың әуеде жарылған болуы мүмкін деген болжам бар. Тағы бір мәлім апат – 1946 жылдың желтоқсанында Антарктидада болған PBM Mariner ұшағының апаты.
The Martin PBM Mariner is a twin engine American patrol bomber flying boat of World War II and the early Cold War era. It was designed to complement the Consolidated PBY Catalina and PB2Y Coronado in service. A total of 1,366 PBMs were built, with the first example flying on February 18, 1939, and the type entering service in September 1940, with the last of the type being retired in 1964. A Mariner, otherwise noted for its WW2 and post War service, was the type that vanished searching for Flight 19. Flight 19 vanished in the Bermuda Triangle, it and the Mariner that searched for it were never found with its 14 crew, though it was thought to have suffered a mid air explosion. Another noted crash was the 1946 Antarctica PBM Mariner crash in December 1946.
Жобалау және әзірлеу
1937 жылы Гленн Л. Мартин компаниясы бұрынғы Мартин P3M ұшағының ізбасары және PBY Catalina мен PB2Y Coronado ұшақтарына қосымша ретінде жаңа екі қозғалтқышты ұшақ қайығын, Model 162-ні жобалады. 1937 жылдың 30 маусымында бір прототиптік XPBM-1 ұшағына тапсырыс берілді. PBM-нің құрылымын сынау үшін Мартин 3/8 масштабты ұшу моделін, Мартин 162А «Тэдпол Клипер» ұшағын жасады, ол бір экипажды мүшеден тұрды және бір Chevrolet қозғалтқышымен жабдықталған, ол екі винтті V-белдіктер арқылы қоздырды; ол 1937 жылдың желтоқсан айында ұшты. Одан кейін 1937 жылдың 28 желтоқсанында 21 PBM-1 ұшағының алғашқы өндіріс тапсырысы берілді. Алғашқы нағыз PBM, XPBM-1, 1939 жылдың 18 ақпанында ұшты.
Тірі қалған әуе кемелері
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ПБМ 5А (Бюро нөмірі (BuNo) 122071) – қазірге дейін сақталған жалғыз "Маринер" ұшағы. Ол Вашингтондағы Ұлттық әуе және ғарыш мұражайынан уақытша берілген және қазір Аризона штатының Тусон қаласындағы Дэвис-Монтан әуе күштері базасының жанындағы Пима әуе және ғарыш мұражайында қойылған. 1948-1956 жылдар аралығында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде пайдаланылған, ол 21-ші көлік эскадрильясының (VR 21) таңбаларымен боялған және 1950 жылдардың басындағы RZ 051 кодымен белгіленген. 3⁄8 масштабты сынақ ұшағы – Модель 162А (тіркелген NX19168) Балтимор өнеркәсіп мұражайында көрсетілген.
Апаттар мен оқиғалар
1944 жылғы 16 маусымда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің PBM-5 ұшағы жарылып, Калифорния штатының Сан-Франциско шығанағына құлап, ұшқыш, лейтенант Уильям Хесс және тағы сегіз Әскери-теңіз күштерінің экипажы мүшесі қаза тапты. 1944 жылғы 30 қарашада АҚШ Әскери-теңіз күштерінің PBM-5 ұшағы Солтүстік Калифорниядағы Тамалпайс тауына құлап, сегіз Әскери-теңіз авиаторы мен Әскери-теңіз ұшқыштары қаза тапты. Ұшақ Аламида Әскери-әуе базасынан ұшып, Гавайиге бағыт алған ұшақтар тобының бір бөлігі болды, бірақ ұшып шыққаннан кейін қысқа уақыттан соң қозғалтқышында ақау пайда болды. 1945 жылғы 5 желтоқсанда Флорида штатының Банана өзеніндегі Әскери-теңіз базасында орналасқан АҚШ Әскери-теңіз күштерінің PBM-5 (BuNo 59225) ұшағы, Флорида штатының Форт-Лодердейл Әскери-теңіз базасынан 19-шы рейстің жоғалған TBM Avenger ұшақтарын іздеу кезінде Флорида жағалауының жанында, Багам аралдары маңында ауада жарылып жойылған деп есептеледі. 1946 жылғы 30 желтоқсанда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің PBM-5 ұшағы "Жоғары секіру" операциясын қолдау кезінде Антарктидадағы Тёрстон аралына құлады. 1958 жылғы 10 қыркүйекте "Mariner P 303" ұшағы Индонезияның Биак қаласынан Нидерландыға жеткізілуде болды. Техникалық мәселелерге байланысты Иранның Абадан қаласына мәжбүрлі түрде қону жасалды. Шамамен екі аптадан кейін жөндеу жұмыстары аяқталып, ұшақ қайта ұшты. Ұшып шыққаннан кейін бірінші қозғалтқышта май ағып жатқаны байқалды. Абадан әуежайына қонуға дайындалып келе жатқанда, ұшақ кенеттен биіктігін жоғалтып құлады, нәтижесінде барлық адам қаза тапты. Көрініске қарағанда, қалған пропеллер кері итеру режиміне өткен, соның салдарынан экипаж басқаруды жоғалтқан. 1958 жылғы 9 қарашада Гарри Фрэнк Бродбент басқарған және Томас Роуэлл бас пилот болған португалдық ARTOP (Aero Topográfica) әуе компаниясының PBM 5 Mariner (CS THB, "Porto Santo" деп аталған) ұшағы, төрт экипаж мүшесі мен 30 жолаушыны алып, Португалияның Лиссабон қаласындағы Кабо-Руиводан Мадейра аралының Фуншал қаласына бағытталған жолаушылар рейсі кезінде жоғалып кетті. Ұшақтың соңғы хабарламасы (шамамен 13° батыс бойламында болған кезде) "QUG" радио коді болды, ол "Дереу қонуға мәжбүрмін" дегенді білдіреді. Ұшақ, оның алты экипаж мүшесі және 30 жолаушысының ешқандай іздері табылмады.