Кіріспе
1987 жылы Уолкер Персидің "Танатос синдромы" (1987) романы – Уолкер Персидің соңғы романы. Бұл "Жұмыр жердегі махаббат" романының жалғасы. Жақын болашақта Фелисианадағы оқиғаны баяндайды: түрмеден босатылған психиатр өз қаласына оралады, ал қала тұрғындарының белсенділері түсініксіз, жаңа мінез-құлықтар таныта бастайды. Ол қаладағы барлық адамды есінен шығарып, оларды алғашқы адамдар сияқты жабайы маймылдарға айналдырып жатқан бірдеңе немесе біреу бар деген күдікке ілігеді.
The Thanatos Syndrome (1987) was Walker Percy's last novel. It is a sequel to Love in the Ruins. Set in the near future in Feliciana, it tells the story of an imprisoned psychiatrist who is freed and returns to his town with the active members demonstrating new mysterious behaviors. He suspects that something or someone is making everyone in his town crazy and reversing them to be like primitive apes.
Сюжет
Рецептімен дәрі-дәрмек сату үшін екі жыл түрмеде болғаннан кейін, Луизиананың психиатры және католиктік шіркеуден шыққан Том Мор үйіне оралып, іс жүзінде жойылған практикасы мен некесіне келеді. Ол өзінің қаласындағы адамдардың өзгеше екенін байқайды, оның көптеген науқастары оларға таңғажайып сөйлейді. Көптеген қабілеттері әлсіреп, кейбіреулері күшейеді, әсіресе есте сақтау қабілеті мен жыныстық құмарлық. Оның туысы Люсимен бірлесіп, эпидемиолог, сонымен қатар тәуелсіз ақыл-ойы бар, олар билік органдарының, ғалымдар консорциумының қала тұрғындарына жасырын сынақтар жүргізгенін біледі. Суға натрий ионын қосу арқылы белсенді популяция бірте-бірте шимпанзеге ұқсай бастайды, ал белсенді емес, қарттар мен науқастар евтаназияға ұшырайды. Томның ерекше ренжігеніне орай, сынақтардың жетекшілері балаларды жыныстық қорлаумен айналысатыны анықталады, ол балаларды жоғары концентрациядағы натрийді ішуге мәжбүрлеп, олар маймылдарға кері қарайтын жазасын алады. Бұл оқиғаға ұқсас оқиға католик діни қызметкері, Отче Смитпен байланысты, ол да Том сияқты, ең төменгі деңгейге түсіп, өз міндетін мүлдем орындай алмай қалды. Бірге отырып, екі адам католиктердің әлсіз сенімінде жасырылған үмітті қайтадан табуға тырысады.
Тақырыптар
Кемістікті батыр. Оның есімін Томас Мордан айырмашылығы, дәрігер доктор Том Мор - әулиеге ұқсамайды, көп ішіп, M*A*S*H теледидардағы қайта көрсетілімдерін көреді. Ол көмектесетін діни қызметкер, әке Смит, кітапта да осал болып көрінеді. Экзистенциалдық уайым. Батыс медицинасы азаматтарының дертін емдей алмайды: «Романда алғаш кездесетін кейіпкер – ол коттеджде тұратын, барлығы бар деп ойлайтын, бірақ паникалық шабуылға ұшыраған әйел. Ол соңында да, уайымын жеңуге тырысып, қайтадан кездеседі. Өзін тыңдап, өзіне бір нәрсе айтуға дайын.» Экзистенциалдық уайым, сондай-ақ экзистенциалдық қайғы деп те аталады, уайымның белгілі сипаттамаларымен сипатталады, бірақ ойлау процесі өмірдің мағынасы мен мақсатына негізделген. ` Экологиялық құлдырау адамның регрессиясына байланысты. Табиғи сұлулық адамның әрекетінен зардап шегеді: «Романдағы Луизиана – экологиялық апат. Бұл, романдағы жаңа луизианалықтардың ерекше бейжайлығын көрсетеді. Есімде болса, шимпанзелер сияқты жануарлар қоршаған ортаны қорғау қоғамдарын құрмайды.» Ақылдан безген әлем. Батыс елдеріндегі адамдар шындықтан қол үзді: «Бірақ әлем де бұзылған. Батыс әлемінің «қалыпты» тұрғыны, өзі кім екенін, неге сенеді және не істеп жатыр білмейтін ақылсыздық.» Байланыс үзілісі. Адамдар үнемі бір-бірін түсінбейді: «Кейбір әдеби сыншылар, философтар мен семиотиктер – бұрын жоғары бағаланған тіл мен әдебиеттің қасиеттерін жоққа шығаруға тырысады: әлем туралы білуге болады, әлем шын мәнінде бар, бір адам әлем туралы айта немесе жаза алады және басқа адамдар оны түсіне алады. Яғни, қарым-қатынас мүмкін.» Батыстың құлдырауы. Батыс қоғамының ақыл-ойы өліп барады. Перси АҚШ-ты «дефолт арқылы біртіндеп құлдырап, шаршау, цинизм, ашкөздік және соңында үлкен проблемаларға қарсы күшсіздікке ұшырайды» деп санайды, ал Батыс «рухани әлсіздіктен жеңіліп жатыр». Ғылымның адамзатты кемсітуі. Кітапта Перси «Батыс әлемінде адам өмірінің кең таралған және жалғасып жатқан құнсыздануына» ашуланады, ол оны екі көзқарасқа байланыстырады: «Адам жануары туралы бірегей ештеңе табуға болмайды, тіпті дәлелдер сондай бірегейлікке нұсқаса да» және «Homo sapiens sapiens»-те бірегей және өлімге әкелетін кемшілік бар деп айтуға болмайды немесе батыс өркениетінің ықпалына жатқызуға болмайтын ешқандай бұзық қасиеттерді ұсынуға болмайды». Ол адамдардың Құдайға ұқсас екенін және түпкі күнәмен зақымдалғандығын айтады. Жаман ниет жаман нәтижелерге әкеледі. Перси діни фундаменталистер мен зайырлы гуманистердің қателіктерін көрсетеді, мысалы: «Ғылыми креационизм» сияқты фундаменталистік нанымдардың ақымақтығын сынға алу оңай – әлем мен оның жаратылыстары алты мың жыл бұрын жаратылған. Бірақ ғылым ретінде танылатын басқа да догмаларды және «еркін ғылыми зерттеу» маскасымен өздерінің догматикалық күн тәртібін ілгерілетуге тырысатын кейбір ғалымдардың жаман ниетін де сынға алу қажет. Ғылыми зерттеулер шынымен де еркін болуы керек. Ескерту: егер олай болмаса, егер ол осы немесе сол идеологияға бағынса, онда тарих қайталанбас үшін дайын болу керек. Веймар Аушвицке апарды. Идеология немесе сезімталдық атынан кейбір ғалымдардың нигилизмі және жеке адам өмірінің құнсыздануы тікелей газ камерасына әкеледі.
Ecological degradation linked to human regression. Natural beauty is ruined by human activity: “ the Louisiana of the novel is an ecological mess it shows the peculiar indifference of the strange new breed of Louisianians in the novel. After all, chimp like creatures do not generally form environmental protection societies.”
A world gone mad. Humans in Western countries have lost their grip on reality: “But the world is also deranged The looniness of the 'normal' denizen of the Western world who doesn’t know who he is, what he believes, or what he is doing.”
Breakdown of communication. People consistently fail to understand each other: “ some literary critics, philosophers, and semioticians seem hell bent on denying the very qualities of language and literature that have been held in such high esteem in the past: namely, that it is possible to know something about the world, that the world actually exists, that one person can actually say or write about the world and that other people can understand him. That, in a word, communication is possible.”
Decline of the West. Mentally, Western society is moribund. Percy sees the USA “gradually subside into decay through default and be defeated from within by weariness, boredom, cynicism, greed, and in the end helplessness before its great problems” while the West is “losing by spiritual acedia”. Devaluation of humanity by science. In the book, Percy is angered by “the widespread and ongoing devaluation of human life in the Western world” which he ascribes to two mindsets: “ Thou shalt not find anything unique about the human animal even if the evidence points to such uniqueness” and “Thou shalt not suggest that there is a unique and fatal flaw in 'Homo sapiens sapiens' or indeed any perverse trait that cannot be laid to the influence of Western civilization”. He contends that humans are unique in being both God like and tainted by original sin. Bad faith leads to bad outcomes. Percy portrays fatal errors in both religious fundamentalists and secular humanists, commenting: “It is easy to criticize the absurdities of fundamentalist beliefs like 'scientific creationism' — that the world and its creatures were created six thousand years ago. But it is also necessary to criticize other dogmas parading as science and the bad faith of some scientists who have their own dogmatic agendas to promote under the guise of 'free scientific inquiry'. Scientific inquiry should in fact be free. The warning: If it is not, if it is subject to this or that ideology, then do not be surprised if history is repeated. Weimar leads to Auschwitz. The nihilism of some scientists in the name of ideology or sentimentality and the consequent devaluation of individual human life leads straight to the gas chamber.”
Таңбалар тізімі
Томас Мор: Романның басты кейіпкері. Ол фармацевтикалық препараттарды тарату үшін екі жыл түрмеде отырды, мерзімінен бұрын босатылғаннан кейін қалаға оралып, жағдайдың өзгеше екенін, әсіресе адамдардың мінез-құлқының өзгергенін байқады. Ол психиатр және сенімінен айырылған католик. Оның әйел пациенттері оған жыныстық қылық жасауға тырыса бастады, ол бұл әрекеттерді қызықсыз және абсурдты деп есептеді. Ол әйелінің бұрынғы жайлы консервативтілік қасиеттерінен айнылып, кәсіби бридж ойыншысына айналуына куә болады. Элен Оглторп Мор: Томас Мордың көп жылдық әйелі және күтімшісі, оның тұлғасы роман бойында сумен жабдықтаудағы натрий иондарының әсерінен күрт өзгереді, бұл халықтың мінез-құлқына әсер етеді. Ол мәтінде маймылға ұқсас күйге қарай өзгеретін адам. Ол Томас Мордың қаладағы жағдайды түсінуіне көмектеседі. Элен мен оның пациенттері осы жағдайды түсінуге себепкер болды. Люси Липскомб: Томас Мордың туысы, осы себепті ол өзіне туысқан адаммен проблемалары туралы кеңеседі. Ол эпидемиолог, сондықтан қалада болып жатқан аномалияларды зерттеуде көмектесе алатынына сенімді. Оның қаладағы жағдайдың артында кім тұрғанын анықтау жұмысы үкіметтік құпия ақпаратқа қол жеткізу мүмкіндігіне көп тәуелді. Ол сондай-ақ, натрий иондарын қосу арқылы қылмыстың көрсеткіштерін күштеп төмендетудің моральдық тұрғыдан дұрыс емес екенін сезінеді, басқа да мәселелермен қатар.