Кіріспе
Керамика, салыстырмалы беріктігіне байланысты, ежелгі Грекияның археологиялық ескерткіштерінің көп бөлігін құрайды, ал оның көптігі (Corpus vasorum antiquorum-да 100 000-нан астам суреттелген ваза тіркелген) грек қоғамын түсінуімізге пропорциядан тыс үлкен әсер етті. Б.з.д. I мыңжылдықта тасталған немесе жерленген ыдыстардың сынықтары әлі күнге дейін ежелгі гректердің тұрмыс-тіршілігі мен ой-санасын түсіну үшін ең жақсы көз болып табылады. Күнделікті және асүйге арналған бірнеше ыдыстар жергілікті жерлерде жасалса, Аттика сияқты аймақтардан шыққан жоғары сапалы керамика Жерорта теңізі айманындағы басқа өркениеттерге, мысалы Италиядағы этрусктіктерге импортталды. Оңтүстік Италияның ежелгі грек керамикасы сияқты көптеген аймақтық нұсқалары болды. Осы аймақтарда әртүрлі типтегі және пішіндегі вазалар қолданылды. Барлығы да тек тұрмыстық мақсатта қолданылмады; ірі геометриялық амфоралар қабір тастары ретінде, Апулиядағы кратерлер – қабірлік құрбандықтар ретінде, ал Панафина амфоралары кейде терракотадан жасалған мүсіндер сияқты өнер туындылары ретінде қарастырылды. Кейбіреулері әсем безендіріліп, элиталық тұтынуға, үйді сәндеуге, сондай-ақ сақтау немесе басқа да функцияларға арналды, мысалы, шарапты сұйылтуға қолданылатын кратер. "Ежелгі грек" емес, "Эгей" деп аталатын ерте грек керамикасының стильдеріне миной керамикасы (оның соңғы кезеңдері өте күрделі болған), киклад керамикасы, миня ыдыстары және қола дәуіріндегі микен керамикасы жатады, одан кейін гректердің қараңғы дәуірінде мәдени үзіліс болды. Мәдениет жаңарып келгенде, микеннен кейінгі керамика ақырында протогеометриялық стильге бірікті, ол ежелгі грек керамикасының бастамасы болды. Ваза суреттерінің дамуымен әшекейлеу арта түсті. Грек керамикасындағы геометриялық өнер қараңғы дәуірдің соңымен және ерте архаикалық Грекиямен байланысты, ол ориентализациялық кезеңнің пайда болуын көрді. Архаикалық және классикалық Грецияда жасалған керамиканың арасында алғашқыда қарафигуралық керамика болды, бірақ кейін қызылфигуралық керамика және ақ фондық техника сияқты басқа стильдер де пайда болды. Батыс беткейлік ыдыстар сияқты стильдер эллинистік кезеңге тән болды, ол ваза суреттерінің төмендеуіне әкелді.
Pottery, due to its relative durability, comprises a large part of the archaeological record of ancient Greece, and since there is so much of it (over 100,000 painted vases are recorded in the Corpus vasorum antiquorum), it has exerted a disproportionately large influence on our understanding of Greek society. The shards of pots discarded or buried in the 1st millennium BC are still the best guide available to understand the customary life and mind of the ancient Greeks. There were several vessels produced locally for everyday and kitchen use, yet finer pottery from regions such as Attica was imported by other civilizations throughout the Mediterranean, such as the Etruscans in Italy. There were a multitude of specific regional varieties, such as the South Italian ancient Greek pottery. Throughout these places, various types and shapes of vases were used. Not all were purely utilitarian; large Geometric amphorae were used as grave markers, kraters in Apulia served as tomb offerings and Panathenaic Amphorae seem to have been looked on partly as objets d’art, as were later terracotta figurines. Some were highly decorative and meant for elite consumption and domestic beautification as much as serving a storage or other function, such as the krater with its usual use in diluting wine. Earlier Greek styles of pottery, called "Aegean" rather than "Ancient Greek", include Minoan pottery, very sophisticated by its final stages, Cycladic pottery, Minyan ware and then Mycenaean pottery in the Bronze Age, followed by the cultural disruption of the Greek Dark Age. As the culture recovered Sub Mycenaean pottery finally blended into the Protogeometric style, which begins Ancient Greek pottery proper. The rise of vase painting saw increasing decoration. Geometric art in Greek pottery was contiguous with the late Dark Age and early Archaic Greece, which saw the rise of the Orientalizing period. The pottery produced in Archaic and Classical Greece included at first black figure pottery, yet other styles emerged such as red figure pottery and the white ground technique. Styles such as West Slope Ware were characteristic of the subsequent Hellenistic period, which saw vase painting's decline.
Қайта табу және ғылыми зерттеулер
Грек өнеріне деген қызығушылық, қайта өрлеу дәуірінде классикалық ғылымның жаңаруынан кейін тоқтап, 1630 жылдары Римдегі Никола Пуссенді қоршаған ғалымдар шеңберінде қайта жанданды. 15 және 16 ғасырларда Италиядағы көне қабірлерден табылған аз ғана ваза жинақтары болғанымен, олар этрусктік деп есептелді. Лоренцо де Медичи бірнеше аттикалық вазаларды тікелей Грекиядан сатып алған болуы мүмкін; алайда, олар мен Орталық Италияда қазылған үлгілер арасындағы байланыс көп уақыттан кейін ғана анықталды. Винкельманның 1764 жылғы «Geschichte der Kunst des Alterthums» еңбегінде қазіргі грек керамикасы деп білетініміздің этрусктік тегі жоққа шығарылды, бірақ сэр Уильям Гамильтонның екі жинағы – біреуі теңізде жоғалып, екіншісі қазір Британ мұражайында сақталады – әлі де «этрусктік вазалар» деп жарияланды. Бұл дауды толыққанды аяқтау үшін 1837 жылға дейін Стакельбергтің «Gräber der Hellenen» еңбегі қажет болды. Грек вазаларын зерттеудің көп бөлігі олар бейнелейтін суреттердің альбомдарын жасау түрінде жүргізілді, алайда Д’Ханкарвиллдің де, Тишбейннің де фолиолары пішіндерді жазбады немесе мерзімін анықтауға тырыспады, сондықтан археологиялық жазба ретінде сенімді емес. Ғылыми зерттеулерге қатысты маңызды қадамдар 1828 жылы Римде Instituto di Corrispondenza (кейіннен Неміс археологиялық институты) құрылуынан бастап, 1843 жылы Archaeologische Zeitung журналының және 1846 жылы Ecole d'Athens-тің құрылуымен, сондай-ақ Эдуард Герхардтың 1840-1858 жылдар аралығындағы «Auserlesene Griechische Vasenbilder» ізашарлық зерттеуімен жалғасты. Герхард қазіргі қолданылып жүрген хронологияны алғаш рет ұсынды: шығыстану (геометриялық, архаикалық), қара фигуралы, қызыл фигуралы, полихроматикалық (эллиндік). Соңында, 1854 жылы Мюнхендегі Пинакотеканың Отто Янның «Vasensammlung» каталогы грек керамикасын ғылыми тұрғыдан сипаттаудың стандартын белгіледі, пішіндері мен жазулары бұрын-соңды болмаған мұқияттықпен жазылды. Янның зерттеуі көп жылдар бойы грек керамикасының тарихы мен хронологиясы бойынша стандартты оқулық болды, бірақ Герхардпен бірге ол қызыл фигуралы техниканың пайда болуын нақты болғаннан бір ғасыр кейінірек санады. Бұл қате 1885 жылы Афина археологиялық қоғамы Акропольді қазу жұмыстарын жүргізген кезде түзетілді және б.з.д. 480 жылы парсылар шапқанда жойылған қызыл фигуралы ыдыстардың «парсы қирандылары» ашылды. Хронологияның дұрыс орнатылуымен Адольф Фуртвенглер мен оның шәкірттері 1880 және 90-шы жылдардағы археологиялық қазбалардың қабаттарын оларда табылған қыш ыдыстардың сипатына қарай мерзімдеуге мүмкіндік алды, бұл әдісті Флиндерс Петри кейіннен боялмаған египеттік қыш ыдыстарға қолданды. XIX ғасыр гректердің жаңалықтарын ашу және алғашқы қағидаларды қалыптастыру кезеңі болса, XX ғасыр – біріктіру және зияткерлік еңбек кезеңі болды. Эдмон Потье және Джон Бизлидің архивінің Corpus vasorum antiquorum құрылуымен вазалардың барлық қоғамдық жинақтарын жазу және жариялау жұмыстары басталды. Бизли және оның ізімен келген басқа ғалымдар институттық коллекциялардағы грек керамикасының фрагменттерін зерттеді және көптеген суреттелген бұйымдарды жеке суретшілерге жатқызды. Ғалымдар бұл фрагменттерді *disjecta membra* (латынша «шашыраңқы бөліктер») деп атады және бірнеше жағдайда әртүрлі жинақтардағы, бірақ бір құмырға жататын фрагменттерді анықтауға қол жеткізді.
Саз балшығы
Қазан жасалғаннан кейін, құмырашы оны өте ұсақ түйірлі балшықпен жағды; бояу екі түрлі стильде – қара және қызыл суреттерде – көрсетілгендей, отқа пісіргеннен кейін қара түске айналатын жерлерге жағылды. Ваза суретшілері әртүрлі қалыңдықтағы қылқаламдар, кесу үшін жіңішке құралдар және рельефтік сызықтар үшін, мүмкін, бір түкті құралдар қолданды. Бірқатар талдау зерттеулері көрсеткендей, грек керамикасына тән металл жылтыры бар керемет қара жылтыр, өте төмен кальций оксиді мөлшері бар иллитикалық балшықтың коллоидты фракциясынан пайда болды. Бұл балшық темір оксидтері мен гидроксидтеріне бай болды, ваза денесі үшін қолданылған балшықтан кальций мөлшері, минералды құрамы және бөлшек мөлшері бойынша ерекшеленді. Сурет үшін қолданылған ұсақ балшық суспензиясы балшыққа бірнеше дефлокуляциялық қоспалар (поташ, мочевина, шарап шөгінділері, сүйек күлі, теңіз шөптерінің күлі және т.б.) қосу арқылы немесе жаңбырдан кейін иллитикалық балшықтан жер бетінде жинау арқылы алынды. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, қара жылтырдағы кейбір іздік элементтер (әсіресе Zn) ежелгі заманда қолданылған балшық кен орындарына тән болуы мүмкін. Жалпы алғанда, ғалымдардың әртүрлі топтары ежелгі заманда қолданылған балшық суспензиясын жасауға қатысты әртүрлі көзқарастарды ұсынады.
Ату
Грек керамикасы қазіргі керамикадан өзгеше, өте күрделі технологиямен бір рет қана отқа пісірілген. Қара түс әсеріне от пісіру кезіндегі оттегі мөлшерін өзгерту арқылы қол жеткізілді. Бұл үш фазалы пісіру деп аталатын процесс, окистеу және тотығу жағдайларын кезектестіру арқылы жүзеге асырылды. Алдымен, пеш 920–950 °C температураға дейін қыздырылды, барлық тежеуіштер ашық болғандықтан, от пісіру камерасына оттегі кіріп, бояу мен саздың ішінде гематит (Fe2O3) пайда болып, оларды қызыл қоңыр түске (окистеу жағдайлары) айналдырды. Содан кейін тежеуіш жабылып, жасыл ағаш енгізілді, ол қызыл гематитті қара магнитке (Fe3O4) айналдыратын көміртек монооксидін жасады; бұл кезеңде толық емес жану салдарынан температура төмендеді. Соңғы қайта окистеу фазасында (шамамен 800–850 °C) пеш ашылып, оттегі қайтадан енгізілді, нәтижесінде сырланбаған саз қызыл-сары түске өтті, ал бұрынғы фазада күйдірілген/шыныланған вазаның сырты тотығуға ұшырамады және қара түсті қалды. Бір рет үш сатыда пісіру сипаттамасы экономикалық және тиімді болғанымен, кейбір ғалымдар осы кезеңдердің әрқайсысы әртүрлі атмосферада жеке пісірулерге шектелген болуы мүмкін екенін айтады. Қалай болғанда да, 2000 жылдан бері Афинада заманауи өндіріс бірлігін құруға әкелген, кең ауқымды тәжірибелік жұмыстарды қамтитын процестің дәл көшірмесі, ежелгі вазалар қайта боялғаннан кейін немесе түс қателіктерін түзету мақсатында бірнеше үш кезеңді пісіруге ұшыраған болуы мүмкін екенін көрсетті.
Ваза бояу
Ежелгі грек керамикасының ең танымал ерекшелігі – жоғары сапалы боялған ыдыстар. Бұл көптеген адамдар күнделікті пайдаланатын қарапайым қыш ыдыстар емес, бірақ олар халықтың кең тобына қолжетімді болу үшін жеткілікті арзан болды. Ежелгі грек суреттерінің аз ғана үлгілері сақталғандықтан, қазіргі ғалымдар ежелгі грек өнерінің дамуын ішінара ежелгі грек вазаларының суреттері арқылы анықтауға мәжбүр. Бұл вазалар көп мөлшерде сақталған және ежелгі грек әдебиетімен бірге, ежелгі гректердің тұрмыс салты мен ой-санасына ең жақсы жол көрсетуші болып табылады.
Тас дәуірі
Грекия керамикасы тас дәуіріне дейін жетеді, мысалы, Сескло және Диминиде табылған заттар сияқты.
Қола дәуірі
Грек керамикасындағы тереңдеген сурет салу Миной және Микен керамикасының қола дәуіріне дейін жетеді, олардың кейбір кешірек үлгілері жоғары деңгейде дамыған және ерекшеленген көркем бейнелеу өнерін көрсетіп тұрады.
Темір дәуірі
Көптеген ғасырлар бойы геометриялық безендіру стильдері үстемдік еткеннен кейін, олар күрделілігі арта түсті, 8 ғасырда бейнелі элементтер қайтадан күшпен оралды. Шамамен б.з.д. 7 ғасырдың соңынан 300 жылға дейін дамыған сурет салу стильдері өндіріс және сапа жағынан өркендеп, кеңінен экспортталды. Гректердің қараңғы дәуірі, б.з.д. 11-8 ғасырлар аралығында, протогеометриялық өнердің басым ерте стилі болды, ол негізінен дөңгелек және толқынды сәндік үлгілерді пайдаланды. Бұл Грекияның материгінде, Эгей теңізінде, Анатолияда және Италияда геометриялық өнер деп аталатын қыш ыдыс стилімен ауыстырылды, ол геометриялық пішіндердің анық қатарларын қолданды. Б.з.д. 8 ғасырда басталып, б.з.д. 5 ғасырдың соңына дейін жалғасқан Архаикалық Грекия кезеңінде, ежелгі Коринфтің бастауымен, шығыстану дәуірі туды, онда геометриялық қыш ыдыстардың бұрынғы сызба тәрізді суреттері геометриялық үлгілерді алмастырған мотивтер арасында жандана бастады. Классикалық керамикалық безендіру негізінен аттикалық ваза суретімен ерекшеленеді. Аттикалық өндіріс гректердің қараңғы дәуірінен кейін ең бірінші қайта жанданды және Грекияның қалған бөлігіне, әсіресе Беотияға, Коринфке, Киклад аралдарына (әсіресе Наксосқа) және шығыс Эгейдегі Иониялық колонияларға әсер етті. Қыш ыдыстар жасау негізінен Афинаның құзырында болды – Коринф, Беотия, Аргос, Крит және Киклад аралдарында суретшілер мен қыш құмырашылары аттикалық стильді ұстануға қанағаттанғандығы жақсы куәландырылған. Архаикалық кезеңнің соңына қарай қара сызбалы қыш ыдыстар, қызыл сызбалы қыш ыдыстар және ақ фондық техника толыққанды қалыптасып, б.з.д. 5-4 ғасырлар аралығындағы Классикалық Грекия дәуірінде қолданыла берді. Афина қызыл сызбалы және ақ фондық стильдердің бастауы болғандықтан, Коринф афиналық үрдістердің ықпалында қалды. Лефканди орны осы кезеңдегі керамиканың ең маңызды көздерінің бірі болып табылады, онда қабір заттарының жасырын орны табылды, бұл ерекше Эвбоялық протогеометриялық стильдің дәлелі, ол 8 ғасырдың басына дейін сақталған.
Геометриялық стиль
Геометриялық өнер б.з.д. 9 және 8 ғасырларда гүлденді. Ол Миной және Микен кезеңдерінің бейнелеуінен өзгеше жаңа мотивтермен сипатталды: спиральдар, үшбұрыштар және басқа геометриялық өрнектер (осыдан стильдің атауы) алдыңғы стильдің басым дөңгелек пішіндерінен ерекшеленеді. Дегенмен, осы жаңа өнер түрінің мерзімдемесі шетелдегі белгілі мерзімде табылған экспорттық тауарларға байланысты. Ерте геометриялық стильде (шамамен б.з.д. 900–850 жж.) тек абстрактілі мотивтер кездеседі, бұл «Қара Дипилон» стилі деп аталады, ол қара лактарды кеңінен қолданумен ерекшеленеді. Орта геометриялық стильде (шамамен б.з.д. 850–770 жж.) бейнелі безендіру пайда болады: бастапқыда жылқы, елік, ешкі, үйрек және т.б. сияқты жануарлардың бір-бірімен ауысатын жолақтары геометриялық өрнектермен үйлеседі. Параллельдікпен, безендіру күрделенеді және одан әрі әсемдікке ие болады; суретші бос кеңістіктерді қалдыруға құлшынбайды және оларды спиральдармен немесе свастикалармен толтырады. Бұл құбылыс horror vacui (бос орыннан сескену) деп аталады және геометриялық кезеңнің соңына дейін жалғасады. Ғасырдың ортасында адам бейнелері пайда бола бастайды, олардың ең танымал мысалдары Афинаның бірі – Дипилон зиратында табылған вазаларда бейнеленген. Бұл ірі жерлеу ыдыстарының фрагменттері көбінесе күймелердің немесе жауынгерлердің шерулерін, сондай-ақ жерлеу сахналарын көрсетеді: πρόθεσις / prothesis (қайтыс болғандарды көрсету және жоқтау) немесе ἐκφορά / ekphora (құрдымды зиратқа жеткізу). Денелер геометриялық түрде бейнеленген, тек тізелер сыртқа қарай иілген. Әскерлер бейнеленгенде, дененің орталық бөлігін жабатын диаболо пішіндес қалқан, оның ерекше суреті «дипилон қалқаны» деп аталады. Аттардың аяқтары мен мойындары, күймелердің дөңгелектері перспективасыз бірінің қасына бірін қойылып салынған. Авторлық құқығы көрсетілмеген бұл суретшінің шеберлігі Дипилон шебері деп танылды және бірнеше туындыларда, әсіресе монументалды амфораларда көрінеді. Кезеңнің соңында мифологиялық сюжеттер пайда болады, бұл Гомердің «Илиада» мен «Одиссея» эпостарында трояндық циклдың дәстүрлерін жинақтаған кезбен сәйкес келеді. Дегенмен, мұндағы интерпретация заманауи көрермен үшін тәуекелді: екі жауынгердің арасындағы қақтығыс Гомерлік жекпе-жек немесе қарапайым шайқас болуы мүмкін; апатқа ұшыраған кеме Одиссейдің кемесінің қирауы немесе кездейсоқ теңізшінің апаты болуы мүмкін. Соңғысы – Грекияда пайда болған жергілікті мектептер. Ваза жасау негізінен Афинаның құзырында болды – бұл протогеометриялық кезеңде болғандай, Коринф, Беотия, Аргос, Крит және Кикладтарда суретшілер мен қыш өңдеушілер аттикалық стильді ұстанғаны жақсы белгілі. Б.з.д. VIII ғасырдан бастап олар өз стильдерін жасады, Аргос бейнелі сахналарға маманданса, Крит қатаң абстракцияны сақтады.
Бағытты стиль
Шығыс стилі – б.з.д. 8 және 7 ғасырлардағы Эгей және Шығыс Жерорта теңізіндегі мәдени құбылудың нәтижесі. Кіші Азия қалаларымен сауда байланыстарының арқасында дамыған Шығыс өнерінің бұйымдары жоғары стильденген, бірақ танылатын бейнелеу өнеріне әсер етті. Солтүстік Сирия мен Финикияның нео-хетт княздықтарынан, Анатолияның Урарту және Фригиясынан Грекияға тауарлар келді, бірақ Мысыр мен Ассирияның мәдени орталықтарымен байланыс аз болды. Бұл жаңа стиль алғашқыда Коринфте (протокоринфтік) және кейіннен б.з.д. 725-625 жылдар аралығында Афинада (протоаттик) қалыптасты. Ол мотивтердің кеңейтілген тізімімен сипатталады: сфинкс, гриф, арыстан және т.б., сондай-ақ вазаның қабырғасындағы фриздермен бейнеленген мифологиялық емес жануарлардың алуан түрлілігімен. Суретшілер бұл фриздерге лотос немесе пальметтерді де қоса бастады. Адам бейнелері салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Табылған бейнелер – кесілген сызықтармен белгіленген силуэттер, бұл қарафигуралық кезеңдегі силуэттердің пайда болуына себеп болған болуы мүмкін. Бұл бейнелердегі егжей-тегжейліліктер сарсындарға әртүрлі суретшілердің қолдарынан шыққан туындыларды ажыратуға мүмкіндік береді. Геометриялық элементтер осы шығыстық тәжірибелерді қабылдаған, бірақ консервативті субгеометриялық стильмен қатар өмір сүрген протокоринфтік стильде сақталды. Коринф керамикасы бүкіл Грекияға экспортталды, ал оның техникасы Афинаға жетіп, онда шығысқа бағытталған стильдің дамуына ықпал етті. Осы кезеңде, протоаттик стилінде шығыс мотивтері пайда болды, бірақ бейнелер әлі де шынайы емес еді. Суретшілер арбалар шеруі сияқты геометриялық кезеңнің дәстүрлі көріністерін ұнатты. Дегенмен, олар силуэтті алмастыру үшін сызықтық суреттеу принципін қабылдады. Б.з.д. 7 ғасырдың ортасында қара және ақ стиль пайда болды: ақ фонда қара бейнелер, ал ет немесе киімнің түсін беру үшін полихромия қолданылды. Афинада қолданылған саз Коринф сазынан гөрі қызғылт түсті болғандықтан, дене бейнелеуге оңай түспеді. Аттикалық шығыс суретшілеріне Аналатос суретшісі, Мезогея суретшісі және Полифемос суретшісі жатады. Крит, әсіресе Киклад аралдары, жануар немесе адам басының пішінінде жасалған «пластикалық» вазаларға деген құштарлығымен ерекшеленеді. Эгинада пластикалық вазалардың ең танымал түрі – гриф басы. Парос қаласында жасалған меланезиялық амфоралар Коринфтік даму туралы аз білетінін көрсетеді. Олар эпикалық композицияға және кеңістікке үрейге қараған талпынысқа (horror vacui) ерекше қызығушылық танытады, бұл көптеген свастикалар мен спиральдармен көрінеді. Соңында, осы кезеңнің соңғы маңызды стилі – Жабайы ешкі стилі, дәстүрлі түрде Родосқа жатқызылады, себебі Камейрос некрополінде маңызды табылғандықтар осы аймақта анықталды. Дегенмен, бұл стиль Кіші Азияның барлық аймақтарында кең таралған, өндіріс орталықтары Милет және Хиоста орналасқан. Екі негізгі форма басым: қола үлгілерінен көшірілген оэнохои және аяқтары бар немесе аяқтары жоқ ыдыстар. Декорация тізімделген қабаттар бойынша ұйымдастырылған, онда стильденген жануарлар, әсіресе жабайы ешкілер (осыдан атауы шыққан) фриздерде бір-бірін қуады. Бос кеңістіктерді гүлдік үшбұрыштар, свастикалар және т.б. сияқты әртүрлі декоративтік мотивтер толтырады.
Қара фигуралы техника
Қара фигура грек керамикасы туралы ойлағанда ең көп елестетілетін нәрсе – осы стиль. Бұл стиль ежелгі Грецияда көп жылдар бойы кең таралған. Қара фигура кезеңі шамамен Винкельманның орта және соңғы архаикалық дәуір деп атаған кезеңмен сәйкес келеді, яғни б.з.б. 620-480 жылдар аралығы. Силуэттелген фигураларды нақышпен бейнелеу техникасы, қазір қара фигура әдісі деп аталатын бұл өнертабыс 7 ғасырда Коринфте пайда болды және одан Спарта, Беотия, Евбея, шығыс грек аралдары мен Афина сияқты басқа қалалар мен аймақтарға тарады. Құмфри Пэйн мен Даррелл Эмикс жан-жақты зерттеген Коринф керамикасын жануарлар мен адам фигураларын бірдей өңдеу арқылы анықтауға болады. Жануар мотивтері вазада басым болып келеді және Коринф қара фигурасының алғашқы кезеңіндегі ең көп тәжірибелер осы мотивтерде байқалады. Коринф суретшілері адам фигурасын бейнелеуде тәжірибе жинаған сайын, жануар фризінің көлемі орта және соңғы кезеңдерде адам бейнесімен салыстырғанда азайды. Б.з.б. 6 ғасырдың ортасына қарай Коринф бұйымдарының сапасы айтарлықтай төмендеді, сондықтан кейбір Коринф қыш құмырашылары өз ыдыстарын жоғары сапалы афиналық бұйымдарды еліктеп, қызыл түсті қабатпен жабатын болды. Афинада зерттеушілер ваза суретшілерінің жұмыстарына алғаш рет қол қойған мысалдары табылды, олардың біріншісі Софилостың диносы (сурет төменде, BM, б.з.б. 580 ж.) болды. Бұл, суретшілердің монументалды жұмыстар жасауға, мысалы, Клеитиас жасаған Франсуа вазасы сияқты қабір белгілері ретінде қолдануға ұмтылысын көрсетеді. Көптеген ғалымдар бұл стильдегі ең жақсы жұмыстарды композиция мен повествование сезімімен ерекшеленетін Экзекий және Амазис суретшілеріне жатқызады. Б.з.б. 520 жыл шамасында қызыл фигура техникасы дамыды және Андкид суретшісі, Олтос және Псиакс арқылы екі тілді вазалар түрінде біртіндеп енгізілді. Қызыл фигура техникасы қара фигураны тез басып озды, бірақ Панафинеялық амфораның ерекше түрінде қара фигура б.з.б. 4 ғасырға дейін қолданыла берді.
Қызыл фигуралы техника
Қызыл фигуралы техниканың жаңашылдығы 6 ғасырдың соңында афиналықтардың өнертабысы болды. Бұл, қызыл фоны бар қара фигурадан түбегейлі өзгеше еді. Кесудің орнына тікелей бояу арқылы егжей-тегжейлі бейнелеу мүмкіндігі, суретшілерге үштен бір бұрылыс профильдер, анатомиялық толықтық және перспективаны көрсету сияқты жаңа экспрессивті мүмкіндіктер ұсынды. Қызыл фигуралы суретшілердің алғашқы буыны қызыл және қара фигуралы техникаларды, сондай-ақ Six техникасы мен ақ фонды техника сияқты басқа да әдістерді қолданды; соңғысы қызыл фигуралы техникамен бірдей уақытта дамыды. Алайда, жиырма жыл ішінде тәжірибелерге мамандану жол берді, бұл Пионер тобының вазаларында көрінді, олардың фигуралық жұмыстары тек қызыл фигуралы техникада жасалған, бірақ олар кейбір ерте гүлдік безендірулер үшін қара фигураны қолдануды сақтап қалды. Евфроний мен Евтимид сияқты Пионерлердің ортақ құндылықтары мен мақсаттары, олар өздерінің жұмысынан басқа ешқандай мұра қалдырмаған болса да, өзін-өзі саналы бір қозғалысқа жақын екенін көрсетеді. Джон Бордман олардың еңбектерін зерттеу туралы: «Олардың мансабын, ортақ мақсатын, тіпті бәсекелестігін қайта құру археологиялық жетістік деп есептелуі мүмкін» деді. Келесі, архаикалық дәуірдегі ваза суретшілерінің (б.з.д. 500-480 жж.) стиліне табиғаттылық енгізді, бұл бейнелі көздің біртіндеп өзгеруінен көрінеді. Осы кезеңде суретшілер ыдыс және кесе суретшілеріне маманданған, олардың ішінде Берлин және Клеофред суретшілері бірінші санатта, ал Дурис пен Онисим екінші санатта ерекше көзге түсті. Қызыл фигуралы сурет салудың ерте классикалық дәуірінде (б.з.д. 480-425 жж.) бірнеше ерекше мектептер қалыптасты. Мисонның шеберханасымен байланысты манеристер, Пана суретшісінің мысалында, қатаң драпировка мен қиын позалардың архаикалық ерекшеліктерін сақтап, оларды шамадан тыс қимылдармен үйлестірді. Керісінше, Берлин суретшісінің мектебі, Ахилл суретшісі және оның әріптестері (олар Берлин суретшісінің шәкірттері болуы мүмкін) әдетте бір ғана тұлғаны қара фонға немесе тыныш ақ түсті лекиттерге қарсы натуралистік позада бейнеледі. Полигнот пен Клеофон суретшілерін Ниобид суретшісінің мектебіне жатқызуға болады, өйткені олардың жұмыстары Парфенон мүсіндерінің ықпалын көрсетеді, мәселен, Полигноттың кентаврлар шайқасы (Брюссель, Musées Royaux A. & Hist., A 134) және композицияға деген сезімінде. Ғасырдың соңындағы «бай» стильдегі аттикалық мүсіншілігі, Нике балюстрадасында көрініс тапқан, заманауи ваза суреттерінде шаш пен зергерлік бұйымдар сияқты егжей-тегжейлі бөлшектерге көбірек назар аударумен көрінеді. Мейдиас суретшісі осы стильмен ең жақын байланысты. Афинада ваза өндірісі шамамен 330-320 жж. тоқтады, мүмкін, Александр Македонскийдің қаланы бақылауына байланысты, және 4 ғасырда Афинаның саяси жағдайымен бірге баяу төмендеді. Алайда, 4 және 3 ғасырларда Оңтүстік Италияның грек колонияларында ваза жасау жалғасты, онда бес аймақтық стильді ажыратуға болады: Апулия, Лукания, Сицилия, Кампания және Паестан. Қызыл фигуралы техника онда полихромиялық бояудың ерекше қосылуымен және Қара теңіз жағалауындағы Пантикапеум колониясының жағдайында Керчь стиліне тән алтынмен қаптаумен гүлденді. Бізге бірнеше көрнекті суретшілердің жұмыстары жетті, соның ішінде 4 ғасырдың соңында белсенді болған Дарий суретшісі мен Underworld суретшісі, олардың көптеген түсті көріністері бұрынғы суретшілерге тән емес эмоциялардың күрделілігін көрсетеді. Олардың жұмыстары грек ваза суретінің жетістіктерінің соңғы манеристік кезеңін білдіреді.
Ақ топырақ техникасы
Ақ топырақ техникасы б.з.б. 6 ғасырының соңында дамыды. Қара фигура және қызыл фигура техникаларына қарағанда, оның түсі бояулар мен алтын жалатылған әдіс арқылы, емес, ақ саз бетіне бояулар мен алтын жағу арқылы қол жеткізілді. Бұл техника басқа әдістерге қарағанда көбірек түрлі түс қолдануға мүмкіндік берді, бірақ вазалар көз тартарлықтай аз болды. Бұл техника 5 және 4 ғасырларда үлкен маңызға ие болды, әсіресе, қабірге арналған әдеттегі кішкентай лекитостар түрінде. Оның маңызды өкілдеріне осы техниканы ойлап тапқан Ахилл суретшісі, сондай-ақ Псиакс, Пистоксенос суретшісі және Танатос суретшісі кіреді.
Рельефті және пластмассадан жасалған вазалар
Рельефті және пластикалық вазалар б.з.д. IV ғасырында ерекше танымал болды және эллинистік кезеңде де жасала берді. Олар негізінен б.з.д. 420 жылдан кейін Аттикада дамыған, "бай стиль" деп аталатын нәрседен шабыт алды. Басты ерекшеліктері – қосымша түстерді (қызғылт/қызыл, көк, жасыл, алтын) пайдалана отырып, көп фигуралы композициялар және әйелдердің мифологиялық бейнелеріне баса назар аудару. Театр мен сахналық өнер тағы бір шабыт көзі болды. Дельфи археологиялық мұражайында осы стильдің өте жақсы мысалдары бар, соның ішінде Афродита мен Эрос бейнеленген ваза да бар. Вазаның негізі дөңгелек, цилиндр пішіндес, ал тұтқасы тік, жолақты, қара түспен жабылған. Әйел бейнесі (Афродита) гиматий киіп отырған күйінде бейнеленген. Оның жанында жалаңаш, қанатты еркек бейнесі тұр. Екі бейне де жапырақтан жасалған гүл шоқтарын тағып, шаштарында алтын бояу іздері сақталған. Олардың бет-әлпеттері стильделген. Вазаның беті ақ түсті, бірнеше жерінде көкшіл, жасыл және қызыл бояу іздері сақталған. Ол б.з.д. IV ғасырына жатады. Сол бөлмеде қанатты бишінің бейнесі салынған, пластикалық әшекейленген шағын лекитос та сақталады. Бейне персиялық бас киім мен шығыс киімін киген. Бейне сонымен қатар ақ түспен боялған. Вазаның жалпы биіктігі 18 сантиметр, ол б.з.д. IV ғасырына жатады.
Эллиндік кезең
Еллинистік кезең, Ұлы Александрдың жаулап алуларымен басталып, қара және қызыл суретті керамиканың дерлік жойылуына, сонымен қатар шығыста Батыс Еңіс керамикасы, Сицилиядағы Центурип керамикасы және батыста Гнатия вазалары сияқты жаңа стильдердің пайда болуына әкелді. Материктік Грекиядан тыс аймақтарда басқа грек дәстүрлері дамыды, мысалы, Магна Грецияда Оңтүстік Италиядағы Апулия, Лукания, Паестан, Кампания және Сицилия сияқты әртүрлі стильдермен бірге.
Бейнелер
Гректердің терракота мүсіндері керамиканың тағы бір маңызды түрі болды, бастапқыда көбінесе діни мақсатта жасалған, бірақ уақыт өте келе тек сәндік нысаналарды бейнелеуге көшті. «Танагра» мүсіндері деп аталатын, шындығында басқа жерлерде де жасалған бұл мүсіндер, ең маңызды түрлерінің бірі саналады. Алғашқы мүсіндер әдетте ғибадатханалардағы құрбандықтар болып табысқан.
Металл бұйымдары мен басқа материалдармен байланысы
Бірнеше топырақ вазалардың шабыты қола, күміс және кейде алтыннан жасалған металл бұйымдарынан туды. Оларды элита жиі тамақ ішу кезінде пайдаланды, бірақ қабірлерге қоймады, себебі оларды тонап алуы мүмкін еді, және қажет болған жағдайда алтынға айналдырып саудаға салуға болатын құнды мүлік ретінде қарастырды. Металл ыдыстардың өте аз ғана бөлігі сақталған, өйткені олар ерітіліп, металл қайта қолданылды. Соңғы онжылдықтарда көптеген ғалымдар екі материалдың арасындағы дәстүрлі қатынасқа күмән келтірді, Греция мен Этрурияда металл ыдыстардың орнына қабірлерге қою үшін жасалған деп есептелген, боялған вазалардың өндірісі бұрынғыдан әлдеқайда көп екенін анықтады. Суретшілер бұл суреттерді металл ыдыстардағыдан да жақын түсірген болуы мүмкін. Салоники маңынан табылған Дервени кратері – б.з.д. 320 жылға жататын, салмағы 40 килограмм болатын, 32 сантиметрлік биіктіктегі Дионис пен онымен бірге Ариадна және оның сатирлер мен маэнадтар процессиясын бейнелейтін рельефті бейнелермен әсем безендірілген үлкен қоладан жасалған волюталық кратер. Алабастрон атауы бастапқыда одан жасалған алабастр тасынан шыққан. Сонымен қатар шыны да қолданылды, көбінесе әдемі кішкентай парфюмериялық құтылар үшін, бірақ кейбір эллинистік шынылар сапасы және бағасы жағынан металл бұйымдарымен бәсекелесті.