Кіріспе
Кельт мифологиясындағы кейіпкер Оисин, Осиан, Оссиан ('/ɒ//ʃ//ən/ OSHən), немесе ағылшынша Ошин (/oʊ/'/ʃ//iː//n/ UHsheen) – Ирландияның ең ұлы ақыны, ирланд мифологиясының Оссиан немесе Фениан циклындағы Фианна сарбазы ретінде танылды. Ол Фионн мак Камхайл мен Садхбхтың (Бодб Диаргтың қызы) жартылай құдайы, және оған осы циклдағы көптеген өлеңдердің жазылуы және олардың баяндалуы ескеріледі.
Oisín , Osian, Ossian ('/ɒ//ʃ//ən/ OSHən), or anglicized as Osheen (/oʊ/'/ʃ//iː//n/ UHsheen) was regarded in legend as the greatest poet of Ireland, a warrior of the Fianna in the Ossianic or Fenian Cycle of Irish mythology. He is the demigod son of Fionn mac Cumhaill and of Sadhbh (daughter of Bodb Dearg), and is the narrator of much of the cycle and composition of the poems are attributed to him.
Аңыздар
Оның есімі сөзбе-сөз "жас бұлан" немесе жаңа туған бұлан дегенді білдіреді, ал әңгімеде оның анасы Садхбхты друид Fear Doirche (немесе Fer Doirich) бұланға айналдырғандығы айтылады. Фионн есімді жас аңшы Садхбхты ұстады, бірақ оны өлтірмеді, ол адам кейпіне оралды. Фионн Садхбхпен бірге тұру үшін аң аулау мен соғысудан бас тартты, ол көп ұзамай жүкті болды, бірақ Фер Дорич оны қайтадан бұланға айналдырып, ол жабайы табиғатқа қайтып кетті. Жеті жылдан кейін Фионн Бенбулбин тауынан баласын жалаңаш күйде табады. Басқа әңгімелерде Оисин ересек болған соң Fionn-мен алғаш рет кездесіп, олар бір-бірін танымас бұрын пісірілген шошқа үшін таласады. Oisín in Tir na nÓg, оның ең танымал ертегісінде, оған Niamh Chinn Óir (Алтын шашты немесе Алтын бас Niamh, теңіз құдайы Manannán mac Lir қыздарының бірі) деген әйел келеді. Ниамның әкесі оның басын пайғамбарлық бойынша шошқаның басына айналдырды. Ол Оисинге осыны айтып, егер ол оған үйленсе, бастапқы түріне оралатынын мәлімдейді. Ол келіседі және олар Тир на ногқа ("жастар елі", сондай-ақ Тир Таирнгире, "уәде жері") оралады, онда Оисин патша болады. Олардың одағынан Оисиннің әйгілі ұлы Оскар, қызы Плор на мБан ("Әйелдер гүлі") және екінші ұлы Финн дүниеге келеді. Оған үш жылдай болғандай сезілгенімен, шындығында 300 жыл өткен соң, Оисин өзінің ескі серіктері Фианнаны көру үшін Ирландияға оралуға шешім қабылдайды. Бір әңгімеде ол Баллагишеннен алыс емес Баллинскеллигс шығанағына келгені, онда үлкен тасты жылжытуға көмектесуге тырысқанда атынан құлап кеткені айтылады. Ниам оған өзінің ақ атын - Эмбаррды сыйлап, егер аяғы жерге тисе, 300 жыл оны қуып жететінін және ол қартайып, құрғақ болып қалатынын ескертті. Тағы бір аңыз бойынша, Оисин Фьоннның үйі - Алму төбесіне қайта оралады, ол тастай болып, қираған күйде. Кейіннен ол Глианн-на-Смолда жол салған адамдарға жолдан тас алып, арбаға тиеуге көмектесуге тырысқанда, белдігі үзіліп, жерге құлап, Ниам ескерткендей, қарт адамға айналады. Аты Тир на ногқа қайта оралады. Кейбір нұсқаларында, Оисин өлер алдында Киелі Патрик оны зиярат етеді. Оисин Киелі Патрикке Фианна туралы әңгімелерді айтады және көп ұзамай қайтыс болады. Киелі Патрик пен Оисин арасындағы қарым-қатынас та күрделірек болған деседі. Олардың екеуі де өзара пікір келіспеушіліктеріне ашуланған. Патрик Оисинды дінге көндіруге тырысты, бірақ Оисин Патриктің үйретімдерін жек көрді. Олардың қатысқан бір оқиғасында Оисин Киелі Патрик үшін бұқамен күреседі. Оисин бұқаны өлтіреді, ал Киелі Патрик жекпе-жектің нәтижесін көруге келгенде, Оисин бұқаның терісінде ұйықтап жатыр. Бұқаны өлтіргені үшін Оисин оны шығысқа қарай Слив Гуллионға, Армаг округіне жерлеуді сұрайды. Ол Манорхамилтионға жақын жердегі Курран тауындағы бұқаның терісіне жерленген. Acallam na Senórach (Ақсақалдар ертегісі) ертегісінде Оисин және оның серігі Каилте мак Ронайн Киелі Патриктің заманына дейін өмір сүріп, киеліге Фианна туралы әңгімелер айтты. Бұл Уильям Батлер Йейтстің "Оисиннің қаңғып жүрген жері" поэмасының бастауы. Әңгіменің әртүрлі нұсқаларында Оисин друидтер дінін қорғайды немесе христиан дінін қабылдайды. Оисиннің қабірінің орналасқан жері даулы. Ол Шотландияның Перт қаласындағы Гленэльмондта орналасқан деген қауесет бар. Вордсворт бұл тақырыпта "Глен Алмейн, тар шатқал" деген поэма жазды. Басқалар оның Антримнің Тоғыз шатқалында, ұрпақтар бойы "Оисин қабірі" деп белгілі болған жерде орналасқан деседі. Мегалиттік соттың жартасы Лубитавиш төбесінде, Гленн өзенінің жанында, Солтүстік Антрим жағалауындағы Кушендалл ауылының сыртында орналасқан және ол Оисиннің ежелгі жерлеу орны деп саналады.
Макферсонның оссияны
Оссиан, 1760 жылдары Джеймс Макферсон жариялаған өлеңдер сериясының баяндаушысы және автор деп есептелетін тұлға, Оисинге негізделген. Макферсон өзінің өлеңдерін шотланд гаэль тіліндегі көне дереккөздерден аударғанын айтты. Макферсонның өлеңдері Гёте және жас Уолтер Скотт сияқты көптеген жазушыларға зор әсер етті, алайда олардың нақтылығына күмән туды. Қазіргі заманғы ғалымдар Макферсонның өлеңдерін шынайы гаэль балладаларына негіздегенін, бірақ оларды заманауи көзқарастарға сәйкес өңдеп, түпнұсқа кейіпкерлер мен идеяларды өзгертіп, көптеген жаңа ойларды қосып жазғанын дәлелдеді.
Мәдени сілтемелер
Оисин – фениандық әңгімелер циклынан Диармуид пен Гринннің ізденуіндегі екінші дәрежелі кейіпкер. «Лейнстер кітабындағы» «Ogum i llia lia uas lecht» поэмасы Оисинге жатқызылады. Оисин – Уильям Батлер Йейтстің «Оисиннің саяхаттары» эпопеясының басты кейіпкері. Ол сондай-ақ Йейтстің «Цирк жануарларының қашуы» поэмасында да еске алынады. Tír na nÓg – Майк Ньюэллдің «Батысқа» фильміндегі ірі ақ жылқының аты. Әңгімеде Райли әжесінің ақ жылқысы Дублинге дейін еріп келеді, оны немерелері Осси (Оисин) мен Титоға сыйлайды. Әжесі оларға жылқының аты «Тир на ног» екенін айтады және Оисиннің мифтік басқа әлемге, Тир на ногқа сапары туралы әңгіменің бір нұсқасын баяндайды. Отбасы ирланд саяхатшылары болғандықтан, әжесінің айтуынша, Оисин – «көшпенділердің арасында ең сұлу адам» деп сипатталады, фениандық аңыздағы кейіпкер емес. «Shadowmagic» романы мен аудиокітабында Джон Ленахан Оисинды Тир на Ногтың патшасы және басты кейіпкер Коннордың әкесі етіп көрсетеді. Том Дейц жазған қазіргі заманғы фантастикалық романдардың «Дэвид Салливан сериясында» Оисин – басты кейіпкердің кеңесшісі. Оисин итальяндық комикстерде Загормен бірге күреседі. Ли Мишкиннің режиссерлік еткен, Фред Хеллмиш анимациялық режиссерлік еткен 1981 жылғы «Faeries» қысқаметражды анимациялық фильмі Оисин мифін қайта баяндайды, сонымен қатар 1978 жылғы «Faeries» кітабынан алынған элементтерді қамтиды, оны Брайан Фрауд пен Алан Ли суреттеген. Sounds From the Ground тобының «Pearl» әнінде ежелгі ирланд мифін айтатын ирланд қызының дауысы естіледі. Жапондық тактикалық рөлдік ойын Fire Emblem: Thracia 776-да Осян есімді кейіпкер бар, ол Фиана Фриблэдс тобында қызмет етеді. Ирланд-американдық автор Гермини Темплтон Кавананың «Патрик звонков» әңгімесінде Оисин мен (осы жерде Макферсонның жазбаларындағыдай «Оссиан» деп жазылған) Сент-Патриктің аңызға айналған кездесуі суреттеледі. Бұл әңгіме алғаш рет 1907 жылғы желтоқсан айындағы McClure журналында жарияланған, кейіннен 1926 жылғы «Ескі тілектердің күлдері және басқа Дарби О'Гилл әңгімелері» жинағына енген. Мұнда, Оссянның ұзақ уақыттан бері қайтыс болған Фианнаға деген адалдығына, тіпті олардың жұмақта жоқ екенін естігеннен кейін де, сенімді болғандықтан, оны дінге көндіруге жасалған бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін Сент-Патрик дұға оқып, Аспан Оссянның жолдастарына деген адалдығымен бағындырылғанын біледі. Нәтижесінде, Фианнаның жандары уақытша қайтарылып, Сент-Патрик оларды шомылдырып, тозақтан құтқарады, соның арқасында Оссян дінге келеді, жаны шомылдырылып, Сент-Патрик оны жерлейді.
Генетикада қолдану
Аралдардың қаны кітабында Брайан Сайкс Y ДНК гаплогруппасы R1b-мен байланысты халықтарға әулеттің атасы ретінде "Оисин" есімін қояды, дәл осылай ол "Еваның жеті қызы" еңбегінде митохондриялық гаплогруппаларға да атау берген болатын.