1917 жылғы Ирландия оқиғалары

Кіріспе

1917 жылы Ирландияда болған оқиғалар.

Оқиғалар

25 қаңтар – Lough Swilly маңында минаға отырған қарулы сауда кемесі батты; борттағы 475 адамның 354-і қаза тапты. 3 ақпан – Джозеф Мэри Планкеттің әкесі, граф Джордж Нобл Планкетт, Роскомон Норд округінде сайлауға қатыспаушы Sinn Féin платформасы бойынша жеңіске жетті. 7 ақпан – Атлантикалық лайнері Германияның императорлық әскери-теңіз күштерінің U- қайығымен Fastnet Rock-тың оңтүстік-батысында батырылды; 41 адам қаза тапты. 25 ақпан – Fastnet Rock-тың солтүстік-батысында батты; он екі адам қаза тапты. 7 наурыз – Дэвид Ллойд Джордж Ұлыбританияның Ирландияның қалаған бөліктеріне өздік басқару құқығын беруге дайын екенін жариялады. Солтүстік-шығыс бөлігі "құлыққа салуға" тиіс емес. 12 наурыз – Ұлыбритания парламентінде Дж. П. Фаррелл Ирландияны Ұлттық қызметтер заңының қолданылуынан алып тастауды ұсынды. 17 наурыз – Оңтүстік Америкадан келе жатқан Booth Line қарулы сауда лайнері SS Antony, Coningbeg маягының батысында торпедамен ұрылып батты; 55 адам қаза тапты. 20 наурыз – 1916 жылғы көтеріліс әскери сотының отырыс материалдарын жариялаудан бас тартуға қарсылық ретінде Ұлыбритания премьер-министрінің жалақысын 100 фунт стерлингке төмендету туралы ұсыныс Ұлыбритания парламентіне енгізілді. 10 мамыр – Sinn Féin үміткері Джозеф МакГиннес Оңтүстік Лонгфордтағы қосымша сайлауда Ирландия парламенттік партиясының үміткері МакКеннаны жеңіп, осымен Джон Редмонд пен оның партиясы үшін саяси апатқа ұшырады. 16 мамыр – Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Ллойд Джордж 26 округке дереу өздік басқару құқығын беруді қалайтынын мәлімдеді. Солтүстік-шығыс округтерінің алтауы бес жылға шеттетіледі. 7–14 маусым – Батыс майданында (Бірінші дүниежүзілік соғыс) Мессин шайқасында 36-шы (Ульстер) дивизиясы және 16-шы (Ирландия) дивизиясы британ армиясының IX корпусы құрамында шайқасты. 16 маусым – Batoum мұнай танкері Fastnet Rock-тың оңтүстігінде U- қайығымен батырылды. 18 маусым – Пасхалық көтеріліс кезінде тұтқынға алынған, рақымшылықпен босатылған тұтқындар пошта кемесімен Kingstown (Dún Laoghaire) қаласына жетті. 10 шілде – Sinn Féin өкілі Эамон де Валера, сол кезде Ирландия парламенттік партиясының өздік басқару құқығын жақтаушысы Патрик Линчті, Шығыс Клэрдегі қосымша сайлауда жеңді, бұл сайлау Вилли Редмондтың қазасынан туындады. Дублин қамалының бір шенеунігі оны "ирланд тарихында бұрын-соңды болмаған және болашақта да болмайтын ең маңызды сайлау" деп атады. 16 шілде – Дублиндегі Маншн-хаустағы дөңгелек залға Sinn Féin басшылары Пасхалық көтеріліс басшыларының денелерін христиандық дәстүр бойынша жерлеу үшін талап еткенде толысымен толды. 25 шілде – Ирландиялық конвент алғаш рет жиналған кезде Дублиндегі Колледж Гринде көптеген адамдар жиналды. Тамыз – У.Т. Косгрейв Килкеннидегі қосымша сайлауда Sinn Féin партиясынан сайланды. 10 қыркүйек – Германияның императорлық әскери-теңіз күштерінің U- қайығы Корк портында, мүмкін, өзінің минасынан батып, 26 экипаж мүшесі қаза тапты. 2 қазан – Корольдік әскери-теңіз күштерінің бронеленген крейсері Rathlin аралынан торпедамен ұрылып, 18 экипаж мүшесі қаза тапты, кейін суға батты. 25 қазан – 1700 Sinn Féin делегаты Маншн-хауста өткен съезге қатысты, ал Де Валера Артур Гриффитті ұйым президенті лауазымынан алмастырды. 17 қараша – 1917 жылғы 17 қарашадағы әрекет: Куинстаунда орналасқан АҚШ әскери-теңіз күштерінің эсминецтері Fanning және Nicholson Кинсаль маңында батып кеткен Германияның императорлық әскери-теңіз күштерінің U- қайығын басып алып, оны суға батырды. 15 желтоқсан – Ливерпульден Уотерфордқа бағыт алған SS Formby жүк кемесі Ирландия теңізінде торпедамен ұрылып, 35 экипаж мүшесі қаза тапты. Екі күннен кейін оның әпкесі, SS Coningbeg, сол бағытты басып, сол неміс су асты кемесімен 15 экипаж мүшесінің барлығын жоғалтты. Күні белгісіз – Scoil Bhríde, Ranelagh, алғашқы gaelscoil (ирланд тіліндегі мектеп) ретінде құрылды.

25 January – armed merchantman sunk by mines off Lough Swilly; 354 killed of 475 aboard. 3 February – Count George Noble Plunkett, father of Joseph Mary Plunkett, wins Roscommon North on an abstentionist Sinn Féin platform. 7 February – Atlantic liner sunk by Imperial German Navy U boat southwest of Fastnet Rock; 41 killed. 25 February – sunk by northwest of Fastnet Rock; twelve killed. 7 March – David Lloyd George announces that Britain is ready to confer self government to the parts of Ireland that want it. The north eastern part will not be "coerced". 12 March – in the British House of Commons, J. P. Farrell proposes that Ireland be excluded from the operation of the National Services Act. 17 March – Booth Line armed merchant liner SS Antony inward bound from South America torpedoed and sunk by west of Coningbeg lightship; 55 killed. 20 March – a motion to reduce the salary of the British prime minister by £100 is introduced in the British House of Commons as a protest against the refusal to publish the proceedings of the 1916 Rising courts martial. 10 May – Sinn Féin candidate Joseph McGuinness wins a by election in South Longford against the Irish Parliamentary Party's candidate McKenna. It is a political disaster for John Redmond and his Party. 16 May – British prime minister, David Lloyd George, announces that he wants immediate Home Rule for the 26 counties. Six north eastern counties are to be excluded for a period of five years. 7–14 June – at the Battle of Messines on the Western Front (World War I), 36th (Ulster) Division and 16th (Irish) Division both fight within IX Corps of the British Army. 16 June – oiler Batoum sunk by U boat south of Fastnet Rock. 18 June – prisoners taken during the Easter Rising, released under an amnesty, arrive at Kingstown (Dún Laoghaire) by mailboat. 10 July – Éamon de Valera of Sinn Féin beats Patrick Lynch, at this time an Irish Parliamentary Party Home Rule candidate, in the East Clare by election caused by the death on active service of Willie Redmond. One Dublin Castle official calls it 'the most important election that has ever taken place, or ever will, in Irish history.' 16 July – the Round Room in the Mansion House, Dublin, is filled to capacity as the leaders of Sinn Féin demand the bodies of the Easter Rising leaders so that they can be given a Christian burial. 25 July – large crowds assemble at College Green in Dublin as the Irish Convention meets for the first time. August – W. T. Cosgrave elected for Sinn Féin in a by election in Kilkenny. 10 September – Imperial German Navy U boat is sunk in Cork Harbour, probably by one of her own mines, with the loss of 26 crew. 2 October – Royal Navy armoured cruiser is torpedoed by off Rathlin Island with the loss of 18 crew, capsizing later. 25 October – 1,700 Sinn Féin delegates attend a convention in the Mansion House and De Valera replaces Arthur Griffith as the organisation's president. 17 November – Action of 17 November 1917: Queenstown based United States Navy destroyers Fanning and Nicholson capture Imperial German Navy U boat which is scuttled off Kinsale. 15 December – Cargo ship SS Formby bound for Waterford from Liverpool is torpedoed and sunk in the Irish Sea by with the loss of all 35 crew. Two days later her sister, SS Coningbeg, making the same passage is sunk nearby by the same German submarine with the loss of all 15 crew. Undated – Scoil Bhríde, Ranelagh, founded as the first gaelscoil (Irish language school).

Өнер және әдебиет

Мамыр – У. Б. Йейтс Горт қаласының жанындағы Тоор Бэллилиді сатып алады. Тамыз – Англо-Уэльс композиторы Филипп Хеселтин Ирландияда бір жыл тұрады. Остин Кларктың "Фионнның кек алуы" атты повесть өлеңі жарық көреді. Фрэнсис Ледвидждің "Бейбітшілік әндері" өлеңдері, ол қайтыс болғаннан кейін жарияланады. Энни М. П. Смитсонның "Ирландия мұрасы" атты тұңғыш романы жарық көреді. Ирландияда түсірілген алғашқы толық метражды фильм – Кэтлин О'Коннордың басты рөлде ойнаған "Гленбидің қызы", Ирландия кинокомпаниясымен түсіріледі.

Туылғандар

1 қаңтар? – Маргарет Барри, дәстүрлі әнші (1989 жылы қайтыс болды). 6 қаңтар – Мейв Бреннан, әңгімелер жазушы және журналист (1993 жылы АҚШ-та қайтыс болды). 15 ақпан – Руайри Бруға, Fianna Fáil депутаты, Еуропалық парламент мүшесі, Сенат мүшесі (2006 жылы қайтыс болды). 18 ақпан – Джон Кин, Уотерфордтың хоккейшісі (1975 жылы қайтыс болды). 3 наурыз – Дэйв П. Тиндэлл, кіші, кәсіпкер (2006 жылы қайтыс болды). 17 наурыз – Брайан Бойделл, композитор, Тринити колледжі Дублиндегі музыка профессоры (2000 жылы қайтыс болды). 23 наурыз – Йозеф Локк, тумасы Джозеф Маклафлин, тенор (1999 жылы қайтыс болды). 27 наурыз – Гарри Уэст, Ольстер Юнионисттік партиясының 1974-1979 жылдардағы жетекшісі, Стормонт депутаты, Ауыл шаруашылығы министрі (2004 жылы қайтыс болды). 6 сәуір – Джимми Фелан, Килкеннидің хоккейшісі (2006 жылы қайтыс болды). 9 сәуір – Винсент О'Брайен, жарыс жылқыларын жаттықтырушы (2009 жылы қайтыс болды). 14 сәуір – Валери Хобсон, актриса (1998 жылы қайтыс болды). 29 сәуір – Пэдди Рушицко, Лаойс хоккейшісі (2004 жылы қайтыс болды). 2 мамыр – Кон Коттрелл, Корк хоккейшісі (1982 жылы қайтыс болды). 5 мамыр – Джимми Мюррей, Роскомонның гэль футболшысы және Бүкіл Ирландия жеңімпаз капитаны (2007 жылы қайтыс болды). 25 мамыр – Хавелок Нельсон, композитор және пианист (1996 жылы қайтыс болды). 17 маусым – Майкл Мойньян, Лейборист партиясының сенаторы және депутаты (2001 жылы қайтыс болды). 21 шілде – Саймон Керли, крикетші (1989 жылы қайтыс болды). 15 тамыз – Джек Линч, Таоиш және Fianna Fáil жетекшісі (1999 жылы қайтыс болды). 1 қазан – Кахал Дейли, Армағдың кардиналы, архиепископы (2009 жылы қайтыс болды). 15 қазан – Кевин Боланд, Fianna Fáil депутаты, Қорғаныс министрі, Әлеуметтік қамқорлық министрі және Жергілікті басқару министрі (2001 жылы қайтыс болды). 1 қараша – Майкл О'Хиггинс, Fine Gael депутаты және сенатор (2005 жылы қайтыс болды). 3 қараша – Конор Круз О'Брайен, газет редакторы, жазушы, дипломат, Лейборист партиясының депутаты және министр, Еуропалық парламент мүшесі (2008 жылы қайтыс болды). 11 қараша – Майкл О'Риордан, Испания Азамат соғысының қатысушысы және Ирландия Коммунистік партиясының негізін қалаушы (2006 жылы қайтыс болды). 27 желтоқсан – Джимми МакАлинден, футболшы және футбол жаттықтырушысы (1993 жылы қайтыс болды). Күні белгісіз – Пэдди Грейс, Килкенни хоккейшісі (1984 жылы қайтыс болды).

1 January? – Margaret Barry, traditional singer (died 1989). 6 January – Maeve Brennan, short story writer and journalist (died 1993 in the United States). 15 February – Ruairi Brugha, Fianna Fáil TD, Member of the European Parliament, member of the Seanad (died 2006). 18 February – John Keane, Waterford hurler (died 1975). 3 March – Dave P. Tyndall, Jr., businessman (died 2006). 17 March – Brian Boydell, composer, professor of music at Trinity College Dublin (died 2000). 23 March – Josef Locke, born Joseph McLaughlin, tenor (died 1999). 27 March – Harry West, leader of the Ulster Unionist Party from 1974 to 1979, Stormont MP, Minister for Agriculture (died 2004). 6 April – Jimmy Phelan, Kilkenny hurler (died 2006). 9 April – Vincent O'Brien, race horse trainer (died 2009). 14 April – Valerie Hobson, actress (died 1998). 29 April – Paddy Ruschitzko, Laois hurler (died 2004). 2 May – Con Cottrell, Cork hurler (died 1982). 5 May – Jimmy Murray, Roscommon Gaelic footballer and All Ireland winning captain (died 2007). 25 May – Havelock Nelson, composer and pianist (died 1996). 17 June – Michael Moynihan, Labour Party Senator and TD (died 2001). 21 July – Simon Curley, cricketer (died 1989). 15 August – Jack Lynch, Taoiseach and leader of Fianna Fáil (died 1999). 1 October – Cahal Daly, Cardinal, Archbishop of Armagh (died 2009). 15 October – Kevin Boland, Fianna Fáil TD, served as Minister for Defence, Minister for Social Welfare and Minister for Local Government (died 2001). 1 November – Michael O'Higgins, Fine Gael TD and Senator (died 2005). 3 November – Conor Cruise O'Brien, newspaper editor, author, diplomat, Labour Party Teachta Dála and Cabinet Minister, Member of the European Parliament (died 2008). 11 November – Michael O'Riordan, veteran of the Spanish Civil War and founder of the Communist Party of Ireland (died 2006). 27 December – Jimmy McAlinden, footballer and football manager (died 1993). Full date unknown – Paddy Grace, Kilkenny hurler (died 1984).

Өлімдер

30 қаңтар – Джон Макдональд, әскери қызметкер және Америка конгрессмені (1837 жылы туған). 2 сәуір – Джон Филлипс, Оңтүстік Лонгфорд округінің парламент мүшесі. 17 сәуір – Джейн Барлоу, ақын және романист (1857 жылы туған). 6 мамыр – Томас Джозеф Карр, Австралияның Мельбурн қаласының екінші Рим-католик архиепископы (1839 жылы туған). 10 мамыр – Дэниел Джозеф Шихан, Бірінші дүниежүзілік соғыста Корольдік әскери-әуе қызметі мен Корольдік ұшу корпусының ұшқышы, ұрыс кезінде қаза тапты (1894 жылы туған). 9 маусым – Уильям Хой Керни Редмонд, ұлтшыл саясаткер, адвокат, Джон Редмондтың інісі, Мессин шайқасында қаза тапты (1861 жылы туған). 31 шілде – Фрэнсис Ледвидж, ақын, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұрыс кезінде қаза тапты (1887 жылы туған). 25 қыркүйек – Томас Эш, Пасха көтерілісіне қатысқан, аштықпен қарсыласып, күштеп тамақтандырудан кейін қайтыс болды (1885 жылы туған). 4 қазан – Дэйв Галлагер, Жаңа Зеландияның регбиші, Пасшендейл шайқасында қаза тапты (1873 жылы туған). 6 желтоқсан – Джеймс Сэмюэл Эмерсон, әскери қызметкер, 1917 жылы Франциядағы Ла-Ваккьеден солтүстікке қарай Гинденбург шебінде көрсеткен батырлығы үшін Виктория кресімен марапатталды (1895 жылы туған). 12 желтоқсан – Чарльз Боуэн, Жаңа Зеландия саясаткері (1830 жылы туған). 27 желтоқсан – Уильям Джон Хеннесси, суретші (1839 жылы туған).