Себастьян Хаффнер: Немец журналисі және тарихшысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Неміс журналисі және жазушысы (1907–1999)

Раймунд Претцель (1907 жылдың 27 желтоқсаны – 1999 жылдың 2 қаңтары), Себастьян Хаффнер псевдонимімен әйгілі, неміс журналисі және тарихшысы болған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда эмигрант болған Хаффнер Адольф Гитлермен ғана емес, Гитлер тікелей қатысқан Германия Рейхымен де келісімге келудің мүмкін емес екенін айтты. Бейбітшілікке тек «жетіс жүз елу жылдық неміс тарихын» кері қайтару және Германияны ұсақ мемлекеттер желісіне қайтару арқылы қол жеткізуге болатын еді. Батыс Германияда журналист ретінде Хаффнердің «драмаландыру, айырмашылықтарды көзге түсіру» бойынша жасаған әрекеттері либералды және консервативті редакторлармен арадағы қарым-қатынастың үзілуіне әкелді. 1962 жылғы «Шпигель» ісіне араласуы және студенттік «Жаңа солшыл» қозғалысының «фашизмге қарсы» риторикасына салған үлесі оның беделін күрт арттырды. 1975 жылы «Stern» журналынан кеткеннен кейін Хаффнер Германия Рейхының (1871–1945) тарихындағы тағдырлы үзіліссіздіктер деп есептеген зерттеулер жазды, олар көп оқылды. Оның соғысқа дейінгі естеліктері, Geschichte eines Deutschen: Die Erinnerungen 1914–1933 (Гитлерге қарсы тұру: естеліктер) (2003) Германияда және шетелде оқырмандардың жаңа легін тартты.

Мектеп жылдары

Хаффнер 1907 жылы Берлинде Раймунд Претцель болып дүниеге келген. Соғыс жылдарында, 1914–1918 жылдары, ол бастауыш мектепте (Volkschule) оқыды, оның әкесі Карл Претцель директор болып жұмыс істеді. Ол сол жылдары қиындықтарды емес, футбол жанкүйерінің есептерді күтуі секілді әсермен әскерлік хабарларды оқуды еске алады. Хаффнердің пікірінше, нацизм өзінің "тартымдылығын" соғысты бір ұрпақ мектеп оқушылары үшін "ұлттар арасындағы ойын" ретінде қабылдауынан алды, бұл бейбітшілік ұсына алатын кез келген нәрседен гөрі әлдеқайда қызықтырақ және эмоционалды түрде қанағаттандыратын болды: "оның қарапайымдылығы, қиялға шақыруы және әрекетке құштарлығы; сонымен қатар ішкі қарсыластарға деген төзімсіздігі мен қатыгездігі". Соғыстан кейін Хаффнер алдымен қала орталығындағы гимназияға, Александрплацтағы Кенигштадтис гимназиясына барып оқыды. Онда ол қаланың іскер және жеке кәсіп иелері арасындағы көрнекті еврей отбасыларының балаларымен дос болды. Олар бойжеткен, мәдениетті және солшыл көзқарастас болды. Алайда, 1924 жылы Лихтерфельдедегі Шилер гимназиясына ауысқаннан кейін оның жасөспірімдік саясаты оңға қарай бұрылыс жасады. Кейін Хаффнер: "Менің өмірімнің барлық бағыты осы екі мектепте алған тәжірибеммен анықталды", – деді.

Гитлер мен жер аударылу

1933 жылдың қаңтарынан кейін Хаффнер заң студенті ретінде SA-ның «қосымша полиция күштері» ретінде жұмылдырылуына және наурыз айында Рейхстаг өртенгеннен кейін еврей және демократиялық заңгерлерді соттардан қуғындауға куә болды. Осы оқиғалардың ішінде оны ең көп таң қалдырғаны – «қандай да бір батылдық пен жігердің» толыққанды болмауы еді. Гитлер билікке келген кезде «бір миллион адам бірден жүйкелік құлауға ұшырағандай» көрінді. Сенімсіздік болды, бірақ қарсылық жоқ еді. Докторлық зерттеу Хаффнерге Парижге паналауға мүмкіндік берді, бірақ қалада бекініп қала алмағандықтан 1934 жылы Берлинге оралды. Vossische Zeitung газеті үшін сериалдық романдар авторы ретінде бірнеше қысқа әңгімелер жариялағаннан кейін, ол нацистердің «біршама мәдени эстетикалық эксклюзивтілікке төзбейтінін» стильді журналдарда фельетондар жазып, күнкөрісін таба алды. Бірақ саяси бақылаудың күшейуі және, тікелей себеп, Нюрнберг заңдары бойынша еврей саналған журналист әйелінің жүктілігі эмиграцияға итермеледі. 1938 жылы Эрика Шмидт Ландри (туған Хирш) (1899-1969) Англиядағы ағасына қосылды, ал Хаффнер, Ullstein Press-тің тапсырмасымен, оны соңынан ерді. Олар ұлдары Оливер Претцель дүниеге келгенге бірнеше апта қалғанда үйленді. 1939 жылдың 3 қыркүйегінде Ұлыбританияның Германияға соғыс жариялауы Хаффнерді депортациядан сақтап қалды. Хаффнер мен оның әйелі жау шетелдігінің азаматтары ретінде ұсталды, бірақ 1940 жылдың тамызында олар Ман аралындағы лагерьлерден босатылғандардың алғашқыларының қатарында болды. Маусым айында Джордж Оруэллдің баспагері Фредерик Варбург Хаффнердің ағылшын тіліндегі тұңғыш жұмысы және Германиядағы отбасын қорғау үшін оның болашақта сақтап қалатын есімдерін – Иоганн Себастьян Бахтан Себастьян және Моцарттың «Хаффнер симфониясынан» Хаффнерді пайдалануына себеп болған «Германия, Джекилл және Хайд» кітабын шығарды. Парламентте осы маңызды кітаптың авторы неліктен ұсталғаны туралы сұрақтар қойылды. Лорд Ванситтарт Хаффнердің «гитлеризм және неміс мәселесі» талдауын «қазірге дейін пайда болған ең маңызды [ ]» деп бағалады.

After January 1933, Haffner witnessed as a law student the deployment of the SA as an "auxiliary police force" and, after the March Reichstag fire, their hounding of Jewish and democratic jurists from the courts. What shocked him most in these events was the complete absence of "any act of courage or spirit". In the face of Hitler's ascent it seemed as if "a million individuals simultaneously suffered a nervous collapse". There was disbelief, but no resistance. Doctoral research allowed Haffner to take refuge in Paris, but unable to gain a foothold in the city he returned to Berlin in 1934. Having already published some shorter fiction as a serial novelist for the Vossische Zeitung, he was able to make a living writing feuilletons for style magazines where "a certain cultural aesthetic exclusivity was tolerated" by the Nazis. But the tightening of political controls and, more immediately, the pregnancy of his journalist girlfriend, classed as Jewish under the Nuremberg Laws, urged emigration. In 1938 Erika Schmidt Landry (née Hirsch) (1899 1969) was able to join a brother in England, and Haffner, on a commission from the Ullstein Press, was able to follow her. They married weeks before the birth of their son Oliver Pretzel. Britain's declaration of war against Germany on 3 September 1939 saved Haffner from deportation. As enemy aliens Haffner and his wife were interned, but in August 1940 they were among the first to be released from camps on the Isle of Man. In June, George Orwell's publisher Fredric Warburg had released Germany, Jekyll and Hyde, Haffner's first work in English and the first for which, to protect his family in Germany, he used the names he was to retain: Sebastian (from Johann Sebastian Bach) and Haffner (from Mozart's Haffner Symphony). In the House of Commons questions had been asked as to why the author of so important a book was being detained. Lord Vansittart described Haffner's analysis of "Hitlerism and the German problem" as "the most important [ ] that has yet appeared".

Германия: Джекилл мен Хайд

Кейінгі тарихи еңбегінің тақырыптарын қайталайтын пікірсайыста Хаффнер Британияның өзінің "жанжалын" тек Гитлермен, емес, неміс халқымен деп жариялауымен наивтік танытқанын айтты. Гитлер "Германияда бесқатарлы қолдаушылар жинап, оған дейін ешкімге жетпеген абсолютті билікке жақындады", және мұны "көптеген қалыпты көндіру және қызықтыру тәсілдерімен" істеді. Бұл "Гитлер – Германия" дегенді білдірмейді, бірақ Германияның мақтанышпен айтатын бірлігінің астында тек "нараздық, құпия қарсылық және жасырылған адалдық" ғана бар деп ойлау асығыс еді. Немістер соғысқа бөлініп кірді. Бестен бірден азы ғана "шынайы нацистер" болды. Жаңа Германияның осы "адамгершілік тұрғысынан қолжетімсіз" бөлігін тұрақты Еуропамен келісуге ешқандай мүмкіндік болмады, тіпті "большевиктер қатері" де. Олардың "белгісі" – антисемитизм, бастапқы себебінен асып кетті: Гитлердің жеке наразылығын шығару, антикапиталистік сезімнің тепе-теңдігін сақтау үшін азшылықты кінәлау. Ол "іріктеу және сынау құралы" ретінде жұмыс істейді, ешқандай сылтаусыз қудалауға, аңшылыққа және өлтіруге дайын адамдарды анықтап, оларды "ортақ қылмыстың темір тізбегімен" көшбасшыға байланыстырады. Гитлердің өзі ("өзіне-өзі өлтіруге бейімдігі шексіз") тек өзіне адалдықты ғана мойындайды. Немістердің көп бөлігі – шамамен төрттен бірі – Гитлер мен нацистерден құтылуды қалайды. Бірақ "ұйымдаспаған, көңілсіз және көбінесе үмітсіз", өте азы саяси оппозициямен байланысты, ол өзі бөлініп, шатасқан. Олар шамамен бірдей сандағы немістермен қатар өмір сүреді, олар тағы бір Версальден қорқып, Гитлер кезінде "жеке тұлғаның, діннің және жеке өмірдің құрбандығын" "отандық құрбандық" деп санайды. Генералдары арқылы Рейхке адал жандар одақтастармен келісімге келуі мүмкін, бірақ Хаффнер сақ болуға шақырды. Егер жағдай өзгермесе, Рейхтің өркендеуге ұмтылысы мен "күшті құлшылық" "жасырын және пассивті күйге" қайта оралады. Еуропада қауіпсіздік үшін Хаффнер (түпнұсқада курсивпен) "[Германиялық Рейх жойылуы керек, ал Германия тарихының соңғы жетпіс бес жылы жойылуы керек. Немістер 1866 жылға дейін – дұрыс жолдан тайып кеткен сәттен бастап қадамдарын кері қайтаруы керек" (Пруссия Кіші Германия мемлекеттерінен Австрияның қорғауын алып тастаған Кёниггрәтц шайқасының жылы). Өзінің соңғы (диктоланған) еңбегінде, «Вон Бисмаркке дейін Гитлер» (1987) диссертациясын кеңінен қорғап, Хаффнер "Ол кезде туған Пруссиялық Рейхпен ешқандай бейбітшілік мүмкін емес, ал оның соңғы логикалық көрінісі – нацистік Германиядан басқа ештеңе емес" деп мәлімдеді. Германияны тарихи үлгіге қайтару керек – тек ұлттық емес, еуропалық конфедеративтік құрылыммен байланысты аймақтық мемлекеттер. Сонымен қатар, Хаффнер немістерді бавариялықтар, рейнландтар және сакстар ретінде қайта бағыттап, олар одақтастардың жазасынан құтылуы мүмкін екенін мойындады. "Біз Германия империясынан бір мезгілде құтылып, оның "мұрагер мемлекеттерін" анықтап, олардың күнәлары үшін жазалай алмаймыз", – деді ол. Егер одақтастар "нацизмнің апатынан кейін барлық мүмкіндік болған" Рейхтің санасы өлсін десе, жаңа мемлекеттерге "әділ мүмкіндік" беру керек.

In a polemic that rehearsed the themes of his later historical work, Haffner argued that Britain was naïve in declaring its "quarrel" to be with Hitler only and not with the German people. Hitler had "gained more adherents in Germany and come nearer to absolute power than anyone before him", and had done so by "more or less normal means of persuasion and attraction." This did not mean that "Hitler is Germany", but it was rash to assume that beneath Germany's vaunted unity there existed nothing but "discontent, secret opposition and repressed decency". Germans had entered the war divided. Less than one in five were true devotees, the "real Nazis". No consideration, not even the "Bolshevik menace", could reconcile this "morally inaccessible" section of the New Germany to a stable Europe. The anti Semitism that is their "badge" had outrun its original motive: the venting of Hitler's private resentments, the scapegoating of a minority as a safety valve for anti capitalist sentiment. It functions rather as "a means of selection and trial", identifying those who are prepared, without pretext, to persecute, hunt and murder and thus be bound to the Leader by "the iron chains of a common crime". Hitler, in turn, (a "potential suicide par excellence") recognises only devotion to his own person. A greater number of Germans—perhaps four in ten—wish only to see the back of Hitler and the Nazis. But "unorganised, dispirited and often in despair", very few identified with the submerged political opposition, itself divided and confused. Side by side they live with a roughly equal number of Germans who, dreading a further Versailles, bear "the surrender of personality, religion and private life" under Hitler as a "patriotic sacrifice". Through their generals, these Reich loyalists might eventually seek terms with the Allies, but Haffner urged caution. Anything less than a decisive break with the status quo ante would merely return to "a latent and passive state" the Reich's animating spirit of aggrandisement and "vulgar worship of force". For there to be security in Europe, Haffner insisted (in original italics) that "[The] German Reich must disappear, and the last seventy five years of Germany history must be erased. The Germans must retrace their steps to the point where they took the wrong path to the year 1866" (the year when, on the battlefield of Königgrätz, Prussia removed Austrian protection from the smaller German states). Articulating a thesis he was to defend at length in his last (dictated) work, Von Bismarck zu Hitler (1987), Haffner maintained that "No peace is conceivable with the Prussian Reich which was born at that time, and whose last logical expression is no other than Nazi Germany". Germany should be returned to an historical pattern of regional states bound by confederal arrangements that are European and not exclusively national. At the same time, Haffner admitted that part of the attraction for Germans would be that, repurposed as Bavarians, Rhinelanders and Saxons, they might escape Allied retribution. "We cannot", he reasoned, "both get rid of the German Reich and, identifying its 'Succession States', punish them for its sins". If the Allies wished the Reich mentality to die "of which there was every possibility after the catastrophe of Nazism"—then the new states had to be given "a fair chance".

Черчилль

Бірде Черчилль өзінің соғыс кабинетінің әрбір мүшесіне Хаффнердің кітабын оқуын тапсырды деген әңгіме болды. Егер осылай болса, ол да Хаффнерді құрметпен қараған болар еді. Өзінің кейінгі барлық еңбектерінің ішінде Хаффнер өзінің «Уинстон Черчилль» (1967) атты қысқаша өмірбаянын ең жақсы деп атады. 1965 жылы Черчилль қайтыс болғанда, Себастьян Хаффнер: «Адам ғана емес, ағылшын тарихының өзі жерленгендей болды» деп жазды. Дегенмен Хаффнер Черчилльдің неміс бостандық легионы, эмиграциядағы неміс академиясы және неміс комитеті туралы ұсыныстарын қабылдамағанына көңіл көшті. Премьер-министр нацистік Германияға қарсы немістерді кеңесшілер, техникалық сарапшылар және арнайы күштердегі агенттер ретінде пайдалануға дайын болды, бірақ Мәскеуде құрылған «Еркін Германия үшін ұлттық комитетіне» баламасы болған Лондон комитеті құрылмады. Нейл Ашерсон, осыған қарамастан, Черчилльдің соғыстан кейінгі Германия туралы кейбір ойларының «Хаффнердің кітабының бөлімдеріндегі идеяларға қатысы болуы мүмкін» деп санайды.

Германияның бөлінісі

1941 жылы Дэвид Астор Хаффнерді "Observer" газетіне саяси тілші ретінде шақырды, ал Эдвард Хултон оны танымал "Picture Post" журналына қатысушы ретінде тартты. "Observer" газетінің шетелдік редакциясының қызметкері және Англиядағы ықпалды пікір көшбасшысы болған Хаффнер 1948 жылы британдық азаматтыққа қабылданды. Ол "Шанхай клубы" (Соходағы бір мейрамхананың атымен аталған) арқылы солшыл көзқарасты және эмигрант журналистермен, олардың ішінде Э.Х. Карр, Джордж Оруэлл, Исаак Дойчер, Барбара Уорд және Джон Кимче сияқты тұлғалармен байланыс жасады.

Соғыс қызметінен оралғаннан кейін Дэвид Астор редакциялық мәселелерге белсендірек қатысты, соның салдарынан пікір қақтығыстары туды. Маккарти дәуірінде АҚШ-қа жасаған сапасынан кейін Хаффнер Солтүстік Атлантика альянсына көңілі тоймады және (Франкфуртер Алгемейне Цайтунгтың Пол Сетемен бірге) 1952 жылғы наурыздағы Сталин нотасын, Германияның бейтараптығы үшін Кеңес Одағының шығуы туралы ұсынысты, жалғандық деп есептеуге құлықсыз болды. 1954 жылы ол "Observer" газетінің неміс тілшісі ретінде Берлинге ауысуға қатысты, бұл өте жомарт ұсыныс еді. Берлин қабырғасы 1961 жылдың қыркүйегінде салынысқанша бұл мүмкіндік толығымен жоққа шығарылмады. Хаффнер Спрингермен бірге Германиядағы Кеңес блогын бекітуге батыс одақтастарының жауаптарының тиімсіздігіне наразылық білдірді, бұл оның Астормен және "Observer" газетімен соңғы үзілісіне әкелді. Қабырға нығайғаннан кейін және Аксель Спрингермен арадағы қарым-қатынастың үзлуінен кейін Хаффнер Кеңес блогының Шығыс Германиясын ресми түрде мойындаудан басқа амал жоқ деп санады. 1969 жылдан бастап ол жаңа социал-демократиялық канцлер Вилли Брандттың Остполитикасын қолдады.

Шпигель ісі

1962 жылғы 26 қазанда полиция Der Spiegel журналының Гамбургтегі кеңсесіне шабуыл жасап, жапты. Бас редактор Рудольф Аугштейн, апталық басылымның екі бас редакторы мен бір тілші тұтқындалды. Қорғаныс министрі Франц Йозеф Штраус Кеңес Одағының ядролық соққысы жағдайында НАТО-ның "ойластырылған хаос" болжамын егжей-тегжейлі баяндаған және үкіметтің дайындықсыздығын сынаған мақалаға байланысты (Landesverrat) мемлекеттік қасақана сатқындық қылмысы деп айыптады. Кейіннен ол өз мәлімдемесінен бас тартуға мәжбүр болды, онда Штраус полицияның іс-қимылын ұйымдастырмағанын айтқан. "Шпрингер" баспаханаларын, телетайптарын және кеңселерін ұсынды, соның арқасында "Шпигель" басылымдарын шығаруды жалғастыра алды. Бірақ бұл "Ди Велт" газетіне енді қол жеткізбеудің құны болды, ал Хаффнер Süddeutsche Zeitung (8 қараша 1962 ж.) газетінде баспасөз бостандығы мен конституциялық нормалардың бұзылуы туралы жазды. 1933 жылғы республикалық құлдыраудың шарықталуын еске салған Хаффнер, неміс демократиясының тағдыры қалыпты деді. Федеративтік Республиканың мәдениетіндегі маңызды өзгеріс ретінде қарастырылатын, ескі авторитарлық мемлекеттен (Obrigkeitsstaat) талап етілген құрметтен бас тартқан Хаффнер Франкфурт Allgemeine Zeitung, Die Zeit және Stern журналдарында жаңа және либералды оқырмандар тапты.

Студенттік наразылық және Спрингерге қарсы науқан

Хаффнер соғыстан кейінгі жаңа буынның жас жазушылары мен белсенділерімен бірге Федеративтік Республика Аденауэрдің нацистік кезеңдегі қылмыстарды есеп беруге басым жасаудан бас тартуының құнын төлеп жатыр деп сенді. Осыған тікелей сілтеме жасай отырып, «Stern» журналында Хаффнер Батыс Берлинде студент наразысы Бенно Онесоргты атып өлтірген полиция төңкерісін «жүйелі, суыққанды, жоспарланған погром» деп айыптады. 1967 жылғы 2 маусымда «Жаңа солшыл» журналы «Konkret»-те Ульрике Майнхофтың Германияның Пахлави диктатурасына қатысы бар екенін жариялағаннан кейін студенттер Иран шахының сапарына қарсы демонстрация өткізді. Ирандық қарсы демонстрацияшылар, оның ішінде шахтың арнайы қызметінің агенттері студенттерге шабуыл жасағанда, полиция да төңкеріске қосылып, студенттерді қосымша көшеге қуды, онда бір офицер тапаншасынан оқ атты. Өзі «Konkret» журналына материалдар жазған (кейін шығыс немiс тарапынан қаржыландырылғаны белгілі болды) Хаффнер «1967 жылғы 2 маусымдағы студенттік погроммен Батыс Берлинде фашизм өз бетін ашты» деп жазды. Көптеген адамдар, оның ішінде Хаффнердің қызы Сара, Вьетнам соғысына («жас буынның Аушвиці») ерекше назар аударып, өзінің бұрынғы жұмыс берушісі Аксель Спрингерге ашуларын білдірді. 1968 жылғы 11 сәуірде социалистік студенттік көшбасшы Руди Дуцкеге жасалған қастандықтан кейін «Springer» басылымдарының тақырыптары («Bild: «Студенттер қауіп төндіреді: Біз жауап қайтарамыз», «Жас қызылдардың террорын тоқтатыңыз!»») тағы да қорқытуға шақыру ретінде қарастырылды.

Ульрика Майнхоф

Хаффнердің "айырмашылықтарды жоғары қоюға" ("Zuspitzung") қосқан үлесі 1972 жылғы 19 мамырда Қызыл Армия фракциясы ("Баадер-Майнхоф тобы") Спрингердің Гамбургтағы бас кеңсесін бомбалады, нәтижесінде 17 адам жарақаттанды. Осыған бір апта бұрын олар алғашқы құрбанын – Франкфурт-на-Майндағы АҚШ әскери штабында құбырша бомбадан қаза тапқан американдық офицерді алған болатын. Жазушылар Генрих Бёлль мен Гюнтер Грасс сияқты, Хаффнер де Майнхофтың істерін бағалай келе, Bild газетіне тағы бір сын айтуға қарсы тұрмады; "Ешкім", - деп мәлімдеді ол, "қорқыныш тұқымын" себуде Спрингер журналистикасынан артық емес".

Жаңа либерализмді мерекелеу

Хаффнер Брандт үкіметі қолдаған кейбір қауіпсіздік шараларының қатаңдығымен келіспеді. Ол 1972 жылғы Radikalenerlass (радикалдылыққа қарсы жарлық) -қа қарсылық білдірді, ол "экстремистік" саяси көзқарастары бар адамдарға мемлекеттік сектордағы белгілі бір мамандықтарға тыйым салатын Berufsverbot енгізді. Марксистер "олар либерал болғандықтан емес, біз либерал болғандықтан" мұғалімдер мен университет профессорлары болуы керек деді (Стерн, 12 наурыз 1972). Алайда, Хаффнер енді полицияның "погромдарына" немесе режимнің неофашизміне сілтеме жасамайтын болды. 1960 жылдары полиция көшедегі наразыларды ұрып-соғуы мүмкін, бірақ ешкім "оларды азаптағанын естімегенін" айтты. Батыс Германия өзгерді. Ол Рейх тарихымен санасу үшін жеткілікті іс-қимыл жасамаған болуы мүмкін, бірақ Хаффнер пікірінше, ол "күтпегендей жеңілдікпен одан алшақтады". Ескі авторитарлық билік, мемлекеттің "қарапайым азаматы" болу сезімі "өткенге кетті". Атмосфера "көпшілікке көбірек либералдық, көбірек төзімді" болды. Ұлтшыл, милитаристік халықтан салыстырмалы түрде қарапайым, космополиттік ("weltbürgerlich") қоғам пайда болды.

Франконың Испаниясына "қол тигізбей"

1975 жылдың қазан айында "Stern" журналының редакторы Хаффнердің мақаласын "демократиялық конституциялық тәртіпке және прогрессивті либералдық принциптерге" қайшы келеді деген сылтаумен жариялаған жоқ. Испания 1975 жылдың 27 қыркүйегінде (Франконың қайтысынан екі ай бұрын) ажал жазасын соңғы рет қолданып, басқындық басктер тобы ETA-ның екі мүшесі мен Революциялық антифашистік патриоттық фронт (FRAP) ұйымының үш мүшесін полиция қызметкерлерін және азаматтық күзетшілерді өлтіргені үшін атты. Хаффнер ғаламдық айыптауға қосылмай ғана қоймай, испан диктатурасын қорғағандай көрінді. "Испанияға қол тигізбеңдер" деген тақырыппен жариялаған мақаласында ол Испанияның Франконың басқаруындағы отыз алты жыл ішінде жаман жағдайға түспегенін айтты. Саяси еркіндік болмаса да, экономикалық жаңғыру мен прогресс болған. Көптеген адамдар Хаффнердің провокатор, enfant terrible репутациясын артық көрсетіп алғанын ойлады. Оның оқырмандарының саны азайғандығы хабарланды: ол Алленсбах институтының Батыс Германияның жетекші журналистерінің тізімінен шығарылған еді.

Бисмарктен Гитлерге дейін

68 жасында Хаффнер өзінің Германия тарихына арналған танымал түсіндірмелерін жазуға бел буды. Оның "Стерн" журналында жарияланған кейбір туындылары бестселлерге айналды. "Die verratene Revolution" (1968) кітабында Хаффнер 1918 жылғы құлдыраудағы социал-демократтарды рейхке адалдар деп айыптады, ол он үш рет қайта басылды. Оның барлық еңбектері сияқты, бұл кітапта да түсіндірмелер болған жоқ, ол жалпы оқырман қауымына арналған (Хаффнер төсекке алып жүруге болмайтын кітаптарды жек көретінін айтқан). "Anmerkungen zu Hitler" (1978) (ағылшын тілінде "The Meaning of Hitler" деп жарияланды) миллион дана сатылды. (Голо Манн оны "мектептің жоғарғы сыныптарында талқылауға өте ыңғайлы, ақылға қонымды, жаңашыл және түсіндірмелі кітап" деп атады). Германиядағы соғыс кезінде жазылған "Фюрердің психограммасы" бойынша: "Джекилл және Хайд" кітабы Гитлерді революцияның көлеңкесіне қойды. Хаффнер мойындағандай, Гитлер пруссиялық емес еді. Пруссия – "заңға негізделген мемлекет" болған, ал оның ұлттық саясаты әрқашан "үлкен төзімділік пен бейтараптық" танытқан. Бірақ Хаффнердің соңғы кітабында, "Von Bismarck zu Hitler" (1987) кітабында, негізгі тезис өзгеріссіз қалды. 1918 және 1933 жылғы "революциялар" кезінде пруссиялықтар құрған Рейх сол рухта сақталып қалды. Геосаяси жағдайға байланысты, Рейхтің өмірі ұлы держава болу немесе құлау арасында шешілді. Осы Рейхтің тарихын еске алған Хаффнер Германияның көршілері оның орнына келген күшке жол бермейтініне сенімді болды: "Егер 80 миллионнан астам халқы бар жаңа күшті блок олардың шекараларында қайтадан пайда болса, дабыл қағар еді".

Өлім және отбасы

1989-1990 жылдары Горбачев есептерін өзгертіп, Берлин қабырғасы құлаған кезде Хаффнер немістердің 1945 жылғы ауыр сынақтардан алған сабақтарға қарағанда, елдің бөлінуінің салдарынан кем қатырылған деп алаңдады. Ол немістердің қайтадан ұлттық мегаломанияға беріліп кетпесіне күмәнданды. Оның қызы Сараның сөзіне қарағанда, бірігудің бейбіт ағымы оны қуантты, бірақ бәлкім, ол өзінің заманынан озғанын күйінішпен сезінді. Ол өзінің саяси қатысуының 1960 жылдардағы студенттік қозғалысқа әкесінің араласуына ықпал еткенін ойлады.

Неміс тілінде

1964 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы неміс империясының жеті қылмысы. Наннен Пресс, Гамбург. 1967 жылы Уинстон Черчилль, Ровольт Ташенбух Верлаг, Рейнбек би Гамбург. 1968 жылы «Сатылған революция» – Германия 1918/19, Стерн Бух, Гамбург. 2006, 13-ші басылым: «Неміс революциясы – 1918/19». Анаконда Верлаг, 2008, 1978 жылы «Гитлерге қатысты жазбалар», Fischer Taschenbuch, Франкфурт-на-Майне. «Гитлердің мәні», Гарвард университетінің баспасы, Кембридж, Массачусетс (1979). Ағылшын тілінде жарық көрген: 1979 жылы «Аңызсыз Пруссия», Gruner & Jahr, Гамбург. 1980 жылы «Пруссияның өрлеуі мен құлдырауы», Джордж Вайденфельд, Лондон. 1980 жылы «Дауыс берушінің ойлары», Kindler GmbH, Мюнхен. 1982 жылы Себастьян Хаффнердің замана тарихына арналған еңбектері. Kindler, Мюнхен. 1985 жылы «Тарихтың көлеңкесінде: тарихи-саяси вариациялар». Deutsche Verlags Anstalt, Штутгарт. 1987 жылы «Бисмарктен Гитлерге: Кері көзқарас», Kindler, Мюнхен. 1989 жылы «Шайтанмен жасалған келісім: Бірінші дүниежүзілік соғыстан екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі неміс-ресей қарым-қатынасы». Manesse Verlag, Цюрих. 1997 жылы «Соғыстар арасында». Замана тарихына арналған эсселер, Verlag 1900.