Аллелуия: Христиан дінінде мадақ сөз және ән шыршу

Кіріспе

Христиандық тіркес және литургиялық ән. Alleluia (/ɑː//l//ə/'/l//ʊ//j//ə//, /j//ɑː/ ALəLOOyə, yah;) – христиан дінінде Құдайға мадақ айту үшін қолданылатын тіркес. Христиандық құлшылықта "Аллелуя" сөзі литургиялық ән ретінде қолданылады, онда бұл сөз Киелі кітаптың өлеңдерімен, әдетте Псалмдардан алынған өлеңдермен біріктіріледі. Бұл ән көбінесе Жақсы жаңалықты жариялау алдында орындалады. Батыс христиандық қауымдары көбінесе Ұлы ораза кезеңінде "Аллелуя" сөзін қолдануды тоқтатады, бірақ оны Құтылу мерекесінде (Пасха) қайтадан қолданады. "Аллелуя" мадақтау формасы христиандар Құдайға алғыс айту және оны даңқ үшін қолданады; ол көптеген дұғалар мен әндерде кездеседі, әсіресе Құтылу мерекесімен (Пасха) байланысты әндерде, мысалы "Мәсіх Раббы бүгін қайта тірілді". Біз мынадай жазуды табамыз: "Содан кейін, Апостол және Аллелуяның кіріспесін тыңдаймыз". "Апостол" – бұл Епистол оқу үшін қолданылатын ежелгі шығыс атауы, ал "Аллелуяның кіріспесі" хор "Аллелуяны" орындау алдындағы дұға немесе өлең болуы мүмкін. Бұл мадақтау ежелгі дәстүрдегі ырғақтың имитациялық нұсқасынан туындаған деген пікір бар.

Бір аллилуя

Диак: "Келелік". Оқырман: "Тондағы аллелуйя". Хор: "Аллелуйя, аллелуйя, аллелуйя". Оқырман аллелуйяның бірінші стихирасын оқиды. Хор: "Аллелуйя, аллелуйя, аллелуйя". Оқырман аллелуйяның екінші стихирасын оқиды. Хор: "Аллелуйя, аллелуйя, аллелуйя".

Екі аллилуйя

Диак: "Келелік." Оқырман: "Тондағы Алилуйя:" Содан кейін ол бірінші Алилуйяның бірінші стихирасын оқиды. Хор: "Алилуйя, алилуйя, алилуйя." Оқырман бірінші Алилуйяның екінші стихирасын оқиды. Хор: "Алилуйя, алилуйя, алилуйя." Оқырман: "Тондағы:" және ол екінші Алилуйяның бірінші стихирасын оқиды. Хор: "Алилуйя, алилуйя, алилуйя."

Оразаның аллилуйясы

Православтар арасында, Батыстағыдай, ораза кезінде «Аллилуйя» әні тоқтатылмайды. Бұл православиелік ораза тұту салтына сәйкес келеді, ол – сергек қуанышпен ұсталады. Ұлы оразаның жұмыс күндері және кіші ораза маусымдарының (Тұңғыш ораза, Апостолдар оразасы және Тақуалық оразасы) белгілі күндері апта ішінде Құдай қызметін өткізуге рұқсат жоқ. Оның орнына, таңғы құлшылықта «Аллилуйя» әні орындалады. Ораза қызметтерінде таңғы құлшылықта «Аллилуйя» әнінің айтылуы ерекшелік болғандықтан, ораза күндері «Аллилуйя күндері» деп аталады. Таңғы құлшылықтағы «Аллилуйя» әні Құран оқулармен немесе Прокеменмен байланысты емес; керісінше, ол «Құдай – Раббымыз» деген сөзді алмастырады. Ол аптаның тонында орындалады, содан кейін сол тонмен Триадика гимндері оқылады (сегіз апталық тондық цикл туралы түсіндіру үшін Октоэхосқа қараңыз). «Құдай – Раббымыз» деген сөзді әдетте диакон айтады, бірақ диакон «Аллилуйя» күндері қызмет етпегендіктен, оны дін қызметкері айтады. Ол иконостастастағы Мәсіхтің иконасының алдында тұрып былай дейді:

Дін қызметкері: «Аллилуйя, аптаның тонында: Түнде рухым таңертең Сенің алдыңа оянады, уа, Құдай, Өйткені Сенің пәрмендерің жер бетіндегі жарық». Хор: «Аллилуйя, аллилуйя, аллилуйя». Дін қызметкері: «Жер бетінде тұратындар, әділдікті үйреніңдер». Хор: «Аллилуйя, аллилуйя, аллилуйя». Дін қызметкері: «Зекеңдік білімсіз халықты қамтиды». Хор: «Аллилуйя, аллилуйя, аллилуйя». Дін қызметкері: «Оларға тағы да жамандықтар жібер, уа, Раббым, жер бетіндегі даңқтыларға тағы да жамандықтар жібер». Хор: «Аллилуйя, аллилуйя, аллилуйя».

Басқа қолданыстар

Басқа да қызметтерге, әсіресе Требникте Евангелие оқылымдары белгіленеді. Олардың кейбіреулері Құдай Литургиясында айтылатын Аллилуйя сияқты, алдынан Аллилуйямен басталады, бірақ кейде стихера (забур өлеңдері) болмайды. Крещение (Сакрамент) қасиетті құпиясы кезінде, Евангелиеден бұрынғы Аллилуйядан өзге, хор да дін қызметкері крестительдік шүкілге катехумендер майын құйғанда Аллилуйя айтады.

Римдік діни рәсім

Римдік ритуалда «Аллилуйя» сөзі қуанышпен байланысты және әсіресе Пасха уақытында, яғни Пасха мен Пентикост аралығында, мүмкін, Құтқарылу мерекесінде айтылатын «халел» (Аллилуйя псалмы) байланысынан туындағандықтан, ерекше құрметке ие. Осы уақытта сөз жиі дұғалармен байланысты аяттар мен жауаптарға, псалмолардың антифондарына қосылады, сондай-ақ Пасха октавасы және Пентикост жексенбісінде месса соңындағы босату сөзіне («Ite missa est») қосылады. Керісінше, «Аллилуйя» сөзі Ұлы ораза кезінде Рим литургиясынан шығарылады, көбінесе осы уақытта «айтылмаған сөз» деп эвфемизммен аталады. Римдік ритуалдың 1970 жылға дейінгі формаларында ол Ұлы оразаға дейінгі Септуагима кезеңінде және өлгендерге арналған миссаларда да алынып тасталады. Әдетте, Сағаттар литургиясының әр сағатының басындағы «Gloria Patri»-ден кейін келетін және Римдік ритуалдың қазіргі стандартты формасында Ұлы ораза кезінде алынып тасталатын сөз, 1970 жылға дейінгі формаларда Ұлы ораза мен Септуагима кезеңінде «Laus tibi, Domine, rex aeternae gloriae» (Мақтан сенің, Раббым, мәңгілік даңқтың патшасы) фразасымен ауыстырылады. «Аллилуйя» термині сонымен қатар осы сөзбен басталып, аяқталып, кітаптық үзіндіні қамтитын әнді белгілеу үшін де қолданылады, әсіресе Иемізді құрметтеп, оның сөзі Евангелия оқу кезінде жарияланатын әнді айту үшін. Хор немесе әнші «Аллилуйя» айтады, сосын қауым оны қайталайды. Содан кейін хор немесе әнші «Легион» немесе «Римдік кезеңдік» жырларынан үзінді айтады, ал қауым қайтадан «Аллилуйя» айтады. Ұлы ораза кезінде тек аят ғана оқылады немесе «Аллилуйя» сөзі «Гредуалдан» алынған басқа дауыспен ауыстырылады немесе трактат оқылады. Егер ән айтылмаса, «Аллилуйя» мен оның аяты кез келген маусымда алынып тасталуы мүмкін. Римдік Гредуалдағы күрделі жай ән орындау үшін жоғары деңгейдегі шеберлік қажет, және көбінесе монастырлар мен семинарияларда ғана қолданылады. Бұл мелизматикалық Грегориан әні әншінің «Аллилуйя» әнімен басталады. Хор оны қайталайды, соңғы буынға «Jubilus» деп аталатын ұзын мелизманы қосады. (Liber Usualis қайталауды римдік санмен «ij» (2) деп белгілейді және Jubilus-ты жалғастырады.) Содан кейін әнші өлеңнің негізгі бөлігін орындайды, ал хор соңғы жолға қосылады. Әнші содан кейін бастапқы «Аллилуйяны» қайталайды, ал хор тек «Jubilus-ты» қайталайды. Музыка көбінесе әсемдікке толы, бірақ көбінесе тар диапазонмен шектеледі. Мысалы, Рождество қарсаңындағы «Аллилуйя» әнінің амбитусы тек таза бесіншілікке жетеді, бұл өте ерекше мысал. «Аллилуйя» әндері жиі музыка мен мәтінмен толықтырылып, троптармен орындалған. Кейбір ертедегі ретілердің Jubilus-қа қосылған буындық мәтіннен туындағаны және «Аллилуйя» аятының бастапқы сөздерімен аталғаны айтылады. «Аллилуйялар» сондай-ақ Винчестер троперіндегідей ертедегі органды құру үшін жиі қолданылатын әндердің бірі болды. «Аллилуйя» мен оның аяты Ұлы ораза кезінде және 1970 жылға дейінгі Римдік ритуал миссасында, сондай-ақ Септуагима кезінде Трактатпен ауыстырылады. Ал Пасха уақытында Гредуал «Аллилуйя» әнімен ауыстырылады, осылайша Евангелия оқу алдында екі ән орындалады.

In the Roman Rite the word Alleluia is associated with joy and is especially favoured in Paschal time, the time between Easter and Pentecost, perhaps because of the association of the hallel (Alleluia psalms) chanted at Passover. During this time, the word is added widely to verses and responses associated with prayers, to antiphons of psalms, and, during the Octave of Easter and on Pentecost Sunday, to the dismissal at the end of Mass ("Ite missa est"). On the other hand, the word Alleluia is excluded from the Roman liturgy during Lent, often euphemistically referred to during this time as the "A word". In pre 1970 forms of the Roman Rite it is excluded also in the pre Lenten Septuagesima period and in Masses for the Dead. The same word, which normally follows the Gloria Patri at the beginning of each hour of the Liturgy of the Hours and which in the present ordinary form of the Roman Rite is omitted during Lent, is replaced in pre 1970 forms by the phrase Laus tibi, Domine, rex aeternae gloriae (Praise to thee, O Lord, king of eternal glory) in Lent and the Septuagesima period. The term Alleluia is used also to designate a chant beginning and ending with this word and including a verse of scripture, in particular a chant to greet and welcome the Lord whose word will be proclaimed in the Gospel reading. The choir or a cantor sings "Alleluia". The congregation repeats this. The choir or cantor then sings a verse taken from the Mass Lectionary or the Roman Gradual, after which the congregation again sings "Alleluia". In Lent the verse alone is sung or the word Alleluia is replaced by a different acclamation taken from the Gradual, or a tract is sung. If singing is not used, the Alleluia and its verse may be omitted at any season. The complex plainchant setting in the Roman Gradual requires a high degree of skill and is mostly used only in monasteries and seminaries. This melismatic Gregorian chant opens with the cantor singing "Alleluia". The choir repeats it, adding to the final syllable a long melisma called a jubilus. (The Liber Usualis notates the repeat with the Roman numeral "ij" (2) and continues with the jubilus.) The cantor then sings the main part of the verse, and the choir joins in on the final line. The cantor then repeats the opening Alleluia, and the choir repeats only the jubilus. The music is generally ornate, but often within a narrow range. The Alleluia for Christmas Eve, for instance, has an ambitus of only a perfect fifth, a rather extreme example. Alleluias were frequently troped, both with added music and text. It is believed that some early Sequences derived from syllabic text being added to the jubilus, and may be named after the opening words of the Alleluia verse. Alleluias were also among the more frequently used chants to create early organa, such as in the Winchester Troper. The Alleluia and its verse is replaced during Lent and in the pre 1970 form of the Roman Rite Mass also during Septuagesima time by a Tract. On the other hand, during Eastertide the Gradual is replaced with an Alleluia chant, thus putting two such chants before the Gospel reading.