Кіріспе

Британдық жазушы және ботаник (1809–1873)

Маргарет Гатти (Скотт; 3 маусым 1809 – 4 қазан 1873) – ағылшын балалар әдебиетінің авторы және теңіз биологиясы саласындағы жазушы. Ол кейбір еңбектерінде Чарльз Дарвиннің «Түрлердің шығу тегі» еңбегіне қарсылық білдіреді. Ол жас өспірімдерге арналған әңгімелер жазып, олардың ересектердің санасына да әсер ететініне үміттенді. Оның басқа кітаптары: «Табиғаттан алынған нақылдар», «Құрылмаған әлемдер», «Мысалдармен түсіндірілген мақалдар» және «Аunt Judy-ның әңгімелері». Ол «Аunt Judy журналы» отбасылық басылымын басқарды, оны түрлі отбасы мүшелері жазған.

Ғылым

Гатти теңіз биологиясына екінші туысы, Корольдік қоғамның мүшесі Чарльз Генри Гаттимен араласу арқылы қызығушылық танытты. 1848 жылы Хейстингсте емделу кезінде танысқан Уильям Генри Харвидің де оған әсері тиген болуы мүмкін. Ол өз заманының көрнекті теңіз биологтарымен, оның ішінде Джордж Джонстон, Джордж Буск және Роберт Браунмен хат алмасып тұрды. Ол "Британдық теңіз балдырлары" атты кітап жазды, ол бұл тақырыптағы алдыңғы кітаптарға қарағанда түсініктірек болды. 1872 жылы жарық көрген, суреттермен толыққан бұл кітап 14 жылдық еңбектің жемісі еді және 200 түрдің сипаттамасын қамтиды. Ол 1950 жылдарға дейін қолданылып келді. Гаттидің басқа да коллекциялық және ғылыми қызығушылықтарына күн сағаттары кірді, нәтижесінде ол 1872 жылы олардың 350-і туралы кітап жазды. Кітапта тарихи даму жолдары талқыланғанмен, астрономиялық ерекшеліктеріне қарағанда, олардың көркемдік және әдеби тұрғысы баса назарда болды. Еуропадағы күн сағаттары туралы мәліметтер мен кейбір суреттерді оның досы Элеонора Ллойд қосты.

Балалар әдебиеті

Көптеген адамдар оның әдебиет пен ғылымға деген қызығушылығын жеке-жеке деп санайды, бірақ ол балалар әдебиеті мен ғылыми құштарлықты біріктіріп, Чарльз Дарвиннің "Түрлердің шығу тегі" еңбегіне қарсы аргументтер келтірді. Ең бастысы, "Табиғаттан алынған мысалдар" арқылы Гатти балаларға олардың қызығуын оятар тәсілмен уағыз айта алды, онда Құдай мен табиғат бірдей қарастырылды. "Мысалдардың" жариялануы эволюциялық теориялармен бірге болды, сондықтан оның жазулары балалардың ғылымға деген көзқарасына әсер етті. Виктория дәуіріндегі балалар әдебиеті балалардың назарын аудармай, оларға сабақтар мен моральдық қағидаларды үйрету мақсатында жазылған. Гаттидің иллюстрацияларды, халықтық және ертегілерді жиі пайдалануы балалардың оны оқуға көбірек қызығушылық танытуына себеп болды.