Кіріспе

Энн Грант, көбінесе Лагганның Энн Грант абысыны (1755 жылдың 21 ақпаны – 1838 жылдың 7 қарашасы) – шотланд ақыны және авторы, ең белгілісі – «Американдық ханымның естеліктері» деп аталатын, көбінесе өмірбаяндық өлеңдер жинағы, сондай-ақ оның алғашқы еңбегі «Таулардан хаттар». Ол Шотландияның жоталарына тән қасиеттерді өзінің өмірінде көрнекті көрсетті, оларды ол өте бағалаған: «абыройлы және қадірлі кедейлік, жүрек пен мінез-құлықта сақталатын әдемі сезім, жергілікті және уақытша әдет-ғұрыптарға тәуелсіздік». Оның дүниетанымы, әдебиет және дін саласындағы ерте жетістіктері таң қалдырды, және олар кейінгі өмірінде де сақталды, тіпті дамыды. Оның оқыған кітаптары көп болған сияқты, бірақ жүйесіз. Ол Эдинбург және «Тоқсандық шолулар» сыншыларымен жеке қарым-қатынас арқылы, сондай-ақ өз пікірлерін және олардың бағалауларын басқа достарымен жиі әңгімелесуде және көптеген хаттарда жеткізу арқылы ерекше артықшылықтарға ие болды. Сөйтіп, бір тақырып оның санасында түрлі аспектілерден зерттеліп, түсіндіріліп, толыққандай түсінікке еніп, берік есте сақтау қабілетіне орнықты.

Шотландия

Энн Маквикар 1755 жылдың 2 ақпанында Глазго қаласында дүниеге келді. Ол 1753 жылы Инвернахайлдан Стюарт әулетінен әйел алған Даункан Маквикардың жалғыз баласы еді. Грант анасының ата-бабаларының таулы үйінде он сегіз айға дейін өмір сүрді. 1757 жылы Даункан Маквикар 77-ші жаяу әскер полкіне офицер болып тағайындалып, Солтүстік Америкаға кетіп, әйелі мен қызын Глазгода қалдырды.

Нью-Йорк

Миссис Маквикар кейіннен онымен бірге жүруге бұйрық алды; және олардың қызымен бірге ол 1758 жылы Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына жетіп, Нью-Йорк штатының Олбани қаласында уақытша тұрақтап қалды. 55-ші полкке ауысқан Маквикар мырзаны Онтарио көлінің жағасындағы Освего штабынан (Нью-Йорк) дүкендер сатып алуға жіберді, сондай-ақ отбасына баруға рұхсат берілді. Қайтып келген соң, ол әйелі мен баласын алып, өзенмен қайықпен жоғары қарай сапарлады. Ол 1758 жылдың 8 шілдесінде Тикондерогаға шабуылда қатысты, онда оның жеті әріптес офицері қаза тапты. 1762 жылы Ұлыбритания мен Франция арасындағы бейбітшілік туралы мәлімдеме жасалғаннан кейін, 55-ші полк Англияға аттануға дейін Нью-Йоркке жіберілді. Освегодан Олбаниге өзенмен қайтып келгенде Маквикарлар Маргарита Шойлер (1701–1782) ханыммен жақын танысты, ол сол кезде Флэтс-тегі сарайын тастап, сол қалада үй сатып алған еді. Маквикар мырза 1765 жылы армиядағы қызметтен жартылай жалақымен зейнеткерлікке шығып, үкіметтен жер алды және екі әріптес офицерден олардың жерлерін сатып алды. Бұл жерлер, тазаланғаннан кейін, Маквикар мырзаға құнарлы және табысты шаруашылық үшін өте қолайлы болып көрінді. Маквикар мырза жерлерін зерттеу және картаға түсіру үшін адамдар жалдады, сондай-ақ сол кезде Кларендон қалашығы бірнеше жылдың ішінде құнды мүлікке айналады деп үміттенеді. Осы уақытта Маквикар мырза Клаверак қалашығындағы Флэтс-тегі Шойлер ханымның жаңа үйін және оған жақын жатқан бірнеше акр жерді жалға алды. Гранттың өмірінің осы кезеңінде оның екі үйі болды, көбінесе жазды Шотландиядағы Инвернахайлдегі ата-анасымен өткізіп, қысты Олбанидегі Шойлер ханыммен өткізетін. Ол голланд қоныстанғандардың, француз гугеноттарының, ағылшын сарбаздарының, афроамерикандық құлдардың және мохок тайпасының арасында өмір сүрді. Ол Олбанидегі жас достарының арасында голланд тілін үйреніп, жергілікті халықтың жазғы вигвамына жиі баратын. Ол олардың тілін еуропалықтармен сөйлескен әйелдер мен балаларға түсінікті болу үшін жеткілікті жақсы білді. Грант он жасқа толғанға дейін осы білімнің бәрін жинақтады. Ол кезде кітаптармен таныстығы салыстырмалы түрде аз болды. Америкаға келгеннен кейін көп ұзамай анасы оған тігін тігудің және оқудың негіздерін үйретті, ал бір сарбаз оған әріптер жазуды үйретті. Отбасылық Киелі кітап және шотланд сержантының «Көр соқыр Гарридің Уоллесі» атты кітабы оның қолындағы ең алғашқы кітаптар болды. Онтарио көлінің жағасында соңғысын оқығаннан кейін ол Шотландияға деген ықыласын сезінді, ол өмір бойы сақталды. Ол Олбаниге қайтып келгенде, Освегодағы гарнизоннан, Брейвертон фортында біраз уақыт болғаннан кейін, командир капитан Мунго Кэмпбелл оған «Жоғалған жұмақ» атты суреттері бар кітапты сыйлады. Ол, көмегімен, тозығы жеткен Нейтан Бейлидің сөздігін пайдаланып, оны түсінуге үйренді. Ол оған алдымен сөздік, содан кейін оқулық, ал кейін поэзияға құштарлық сезімін тудырды. Шойлер ханымның үйінде Грант Шекспир, Александр Поуп, Аддисон және тағы бірнеше классикалық авторлармен танысты. Ол сондай-ақ голланд капелланынан география және жер шарының қолданылуы туралы сабақтар алды. Бірақ оның ең басты артықшылығы Шойлер ханымнан алған ауызша нұсқаулар және оның тәрбиеленушісімен әскери офицерлермен өткізген әңгімелерін тыңдау болды.

Шотландияға оралу

Жаңа қоныс аударушылардан көңілі толып, ревматизм ауруына шалдыққан Маквикар мырза әйелі мен қызымен бірге Шотландияға қайтуға бекінді. Оның көршісі, капитан Джон Мунро, "Кларендон қалашығын" басқаруға келісім берді, ал ол бірнеше жылдан кейін одан табыс табуға және баласына мол мүлік қалдыруға үміттене отырып, 1768 жылы Глазгоға оралды. Олар кеткеннен кейін көп ұзамай Америка революциясы басталды, және олар ешқашан қайтып оралмады, олардың жерлері отарлаушылар тарапынан тартып алынды. Глазгода Грант өзімен бір жастағы бірнеше қызбен танысты, соның ішінде Паган есімді екі қарындас, кейіннен миссис Смит және миссис Браун ретінде белгілі болды, олармен келесі үш жыл бойы достық қарым-қатынас орнатты. Ортаның және жағдайдың өзгеруі оның білімін дамытуға көмектесті. Әкесі тағы да саудамен айналысты, бірақ ол бұл қызметтен бас тартып, 1773 жылы Инвернесс округіндегі Форт-Августуста казарма бастығы қызметіне тағайындалды және отбасымен бірге дереу сол жерге көшті.

Аугуст бекінісі

Форт-Августада Грант алты жыл бойы әскери офицерлердің отбасылары мен Стратмор тұрғындарының арасында өмір сүрді, сонымен қатар жақын және басқа достарына хат жазып, әдеби шығармашылықпен айналысты, кейде поэзияға шабуыл жасады. Форт-Августаның капелланы Джеймс Грант есімді жас дін қызметкері болды, ол 1776 жылы Лагганның көршілес шіркеуіне тағайындалды. Оның байлығы болмады, бірақ тегінен джентльмен еді және округтегі отбасылармен байланысы бар еді. Анна мен Джеймс 1779 жылдың мамыр айында үйленді. Осы оқиғадан кейін көп ұзамай оның ата-анасы Горландтағы Форт-Джорджға көшіп, мистер Маквикар казарма шебі болып тағайындалды.

Лагган

Гранттар Лэгган жерінде келесі жиырма екі жыл өмір сүрді. Олардың коттеджі Перт қаласынан да, Инвернесс қаласынан да бірдей қашықтықта орналасқан, және осы екеуі ең жақын қалалар еді. Олар қосымша табыс көзі ретінде Гордон герцогынан шағын шаруашылықты жалға алды. Грант үйленгеннен кейін күйеуінің туысы болған, жас Шарлотта Грантты отбасына қабылдады. Грант жыл сайын бірнеше апта демалысқа шығып, Стратмордың әртүрлі аймандарына, соның ішінде ата-анасына және Глазгодағы жақын достарына баратын. Ол гаэль тілін үйреніп, осы тілде адамдармен сөйлесе білді, күйеуі осы тілде өткізген діни қызметтерді түсіне білді, сонымен қатар ежелгі және заманауи ақындардың шығармаларын аудара алды. Осы кезеңде Шотландияның Таулы аймалына жасаған саяхаттары оның болашақ әдеби еңбектеріне зор әсер етті, ол аймақтың көркем бейнелерін жиі пайдаланды. Оның басынан өткен ең ауыр қайғы – төрт жасар екінші ұлының қазасы болды. Бір-екі жыл өткен соң, оның егіз қыздары да дүниеден озды. Оның үлкен балалары, әдетте екі-үш бала бірдей, көбінесе ата-анасымен бірге тұратын, 1794 жылы Форт-Джорджты тастап, Глазго қаласында үй жалдады. Сол жерде немерелері көптеген білім алу мүмкіндігіне ие болды. Грант, бала кезіндегі жақын досы қайтыс болғаннан кейін, шағын балаларының бірін өзіне алып, тәрбиеледі. Шарлотта Грант, үйленгеннен бері онымен бірге тұрған, бірақ жасқа келмей қайтыс болғаннан кейін, Грант оның баласын өсірді. Отбасылық мүлік жаңа Вермонт штатының құрамына енгенде, Гранттың қаржылық үміттері күрт төмендеді, бірақ бұл оқиға оған көп әсер етпеді. Оның үлкен ұлы Джон Лохланның он бес жасында қаза болуы оны қатты қайғыға батырды. Ата-анасына бұл қайғыны екі аптадан кейін төртінші ұлдың дүниеге келуімен біршама жеңілдетті, және он сегіз ай бойы, денсаулығы мен көңіл күйінің нашарлауына қарамастан, олардың отбасылық бақыты осыншалықты толық болды, Грант кейіннен егер оған өмірінен алты ай таңдауға мүмкіндік берілсе, ол осы кезеңнің соңғы алты айын таңдайтынын айтты. Алайда, бәрі қорқынышты аяқталды: пастор Грант кеудесінің қабынуынан ауыр сырқатқа шалдықты, үш күннен кейін 1801 жылы қайтыс болды. Олар жиырма екі жыл бірге өмір сүрді, олардың он екі баласының сегізі – алты қызы мен екі ұлы тірі қалды.

Стирлинг маңындағы орман

1803 жылдың маусымында ол балаларымен бірге Лагганды өкінішпен тастап, Стирлингке жақын Вудэндке қоныстанды, тұрғын үйіне бақша және бірнеше акр жайылым жері қоса берілді. Сол жылы әкесі Глазгода қайтыс болды, ал офицердің жесірі ретінде шағын зейнетақы алатын анасы қалған өмірін қызымен бірге өткізу үшін келді. Гранттың жалғыз сенімді табысы – әскери капелланның жесірі ретінде алатын шағын зейнетақы еді. Гордон герцогы оған күйеуінің қайтысынан кейін екі жыл бойы өз фермасында тұруға мейірімділікпен рұқсат берді. Оған отбасы мен достары да көмектесті. Олар оның бұрын жазған және сыйлаған түпнұсқа өлеңдері мен аудармаларын жинап, түзету үшін қайтарды және Гордон герцогинясының демеушілігімен жариялады, тізімде үш мың жазылушы болды. 1803, 1804 және 1805 жылдары аналық міндеттер Грантты Англияның әртүрлі аймақтарына шақырды, соңғы сапары үшінші және ең үлкен баласы Дункан Джеймсті Үндістанға дайындау үшін Лондонға және оның айналасына болды, құрметті Чарльз Грант оның жас туысы үшін кадеттік орын алды. Барлық балалары үшін жайлы жағдай жасау енді оның басты тілегі болды, осы мақсатқа жету үшін, Миссис Смит, Миссис Браун және оның жас кезінен бері хабарласып тұрған басқа достарының ұсынысымен, олар сақтап қалған хаттарды жариялауға шешім қабылдады. 1806 жылдың басында «Таулардан келген хаттар» деген атпен бұл хаттар Лонгман мырзаларынан жарияланды және ерекше табысқа жетті. Ол осы еңбектен үлкен қаржылық пайда ғана емес, сонымен қатар көптеген бағалы достықтарға ие болды. Вудэндте тұрғанда ол бірнеше кішкентай ұлдарды пансионға алды, солардың арасында Рокебидің жас Морритті де болды. Сэр Генри мен леди Стюарт оның ең жақын көршілері еді. 1807 жылдың сәуір айында оның қызы Шарлотта он жеті жасында қайтыс болды. Сол жылдың шілдесінде оның қызы Екатерина жиырма бес жасында қайтыс болды. Бұл балалардың қайғысы алты аман қалғандары үшін қорқынышпен араласты, өйткені олардың жағдайлары олардың әкелерінің отбасындағы жасырын ауру – туберкулез балаларына мұра болып өткенін анық көрсетті. Америкалық естеліктерін анасымен салыстырып, Кадвалладер Колденнің «Бес үнді тайпасының тарихы» және Франсуа Александр Фредерик, де ла Рошфуко-Лянкурдың «Солтүстік Американың Біріккен Штаттары арқылы саяхаттар» кітаптарын оқып, осы бірлескен әсерлерді кеңейтіп, түзетіп, ол Лондонға Жоғарғы Канададан Нью-Йоркке саяхат жасаған Мадам Шюлердің жақын туыстарымен сәтті кездесті, олар оған оның естеліктерін аяқтау және түзету парақтарын қарау кезінде көмектесті. «Америкалық әйелдің естеліктері» 1808 жылы жарияланды және үлкен жетістікке жетті, жақсы қабылданып, революцияға дейінгі Америкада өскенін және оны тәрбиелеуге көмектескен Албанидегі Шюлер отбасымен өмірін сипаттады. Бұл кітап Шотландияның биік жерлеріне қызығушылық танытқан басқа жазушылар мен суретшілерге де шабыт берді және көбінесе «Шотландияның көгілдір гүлдері» халық әнінің шабыты ретінде айтылады. Байқағанымен, бұл туралы айтылмаған немесе басылып шықпаған, «Таулардан келген хаттардың» сәттілігіне Джеймс Макферсонның туған жерімен және Оссиан әулетімен байланысы ықпал еткені сөзсіз. «Америкалық әйелдің естеліктері» де американдық соғыстан аман қалған көптеген адамдардың естеліктерімен үйлесіп, алдымен жұртшылықтың құрметіне ие болды. Мұндай алғышарттарсыз екі еңбек те назар аударуды қозғамайтын болар еді, бірақ оны жеңіп алғаннан кейін олардың ішкі артықшылықтары олардың атағын кеңейтіп, көтеруге жеткілікті болды. Олар көптеген басылымдардан өтті және оның жеке достарының шеңберін үнемі кеңейтуге көмектесті.

Эдинбург

1809 жылы Глазго графесі одан сол кезде мектепті бітіріп жатқан қызына қарауды сұрағандықтан, Грант оның қыздары өз бақылауымен оқыта алатын ұқсас оқушыларды іздеуге бейімделді. Осы мақсатта ол Лондонға көшу үшін белгілі бір қадамдар жасады, бірақ ақырында Эдинбургте тұруға шешім қабылдады, онда ол Хериот Роуде үй жалдап, 1810 жылдың наурыз айында отбасын көшірді. 1811 жылы ол «Шотландияның Таулы аймақтарының сенімдері туралы эсселері» (Essays on the Superstition of the Highlands of Scotland) және «Гель тілінен аудармалар» (Translations from the Gaelic) атты еңбегін жариялады. Сол жылдың соңында анасы, Мис МакВикар 84 жасында қайтыс болды. Келесі екі жылды ол өзіне сеніп тапсырылған оқушыларды оқытумен өткізді. Оның соңғы маңызды жұмыстарының бірі – «Он сегіз жүз он үшінші жыл» (Eighteen Hundred and Thirteen) 1814 жылы жарық көрді. Бұл Ұлыбритания үшін гүлденген ғасырдың болашағы туралы ұзақ поэма еді. Сол жылдың 14 тамызында оның ұлы, лейтенант Дункан Джеймс Грант әскери міндетін өтеу кезінде Суратта қайтыс болды. Бірнеше күннен кейін Гранттың қызы Энн де қайтыс болды.

Кейінгі жылдар

Грант 1814 жылдан кейін көп жарияламады, бірақ әдеби ортамен байланысын үзбеді және көптеген хаттар жазды. 1815 жылдың көктемінде оқушыларына арналған Хэриот-Роудағы үйінің тым кішкентай болғанын сезіп, Принц-стриттегі үлкен үйге көшті. 1820 жылдың қыркүйегінде ол тас баспалдақтан абайсызда сығалап түсіп, өмір бойы дене мүшесін қозғалта алмауға себеп болған жарақат алды, бірақ бұл оның жалпы денсаулығына зиян келтірмеді. 1821 жылы Лондонның Таулы қоғамы оған «Шотландияның Таулы аймақтарының өткені мен қазіргі жағдайы» атты ең үздік эссесі үшін алтын медаль табыстады. Сол жылдың 1 шілдесінде Гранттың кіші қызы Мур жиырма бес жасында дүние салды. 1823 жылдың 16 маусымында оның қызы Изабелла қайтыс болды. Оның мәртебесі Грантке 1825 жылы мемлекеттік тізімнен зейнетақы алудың сирек кездесетін мүмкіндігін берді. 1826 жылы Грант тұрғын үйін Брейхаузға көшірді, ол бақпен қоршалған, жеке тұрғын үй болды және оның қимыл-қозғалысы шектеулі болғандықтан оған қолайлырақ болды. 1827 жылдың 16 қарашасында оның үлкен және соңғы тірі қалған қызы Мэри қайтыс болды. Оның он екі баласының арасында тек біреуі ғана қалды – кіші ұлы. Оның оқушылары, оны осылай жақсы көріп, өз үйлерін құрғанша оның үйінен сирек кетіп, жиі оның төңірегіне жиналатын және оған әрдайым құрмет көрсетіп, қамқорлық жасады. Оның кітаптары, мектебі, қайтыс болған достарынан қалған мұралары және соңында әдеби зейнетақысы оның өмірінің соңында жайлы жағдайға ие болуына мүмкіндік берді.

Өлім және мұра

1832 жылғы сәуірде ұлының үйленуіне орай ол Брейхаузды қалдырып, оның үйінде тұруға көшті. 1837 жылдың басында келіні қайтыс болды, содан кейін ол Манор-Плейске көшіп өтті. 7 қараша 1838 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше апта бұрын ол достарымен араласып, хат алмасып тұрды. Ол Эдинбургтегі Сент-Кутберт шіркеуінің жаңа зиратындағы төрт қызының қабіріне жақын жерленді. Қабір оңтүстік бөлігінің сыртқы қабырғасында, оңтүстік-шығыс бұрышына жақын орналасқан. 1844 жылы оның автобиографиясы және 1803-1838 жылдар аралығындағы "Таныс хаттар" сериясы, ұлы Джон Питер Грант, "Сигнет" кеңсесінің хатшысының редактурасымен жарық көрді. Гранттың көптеген қолжазбалары Эдинбург университеті кітапханасындағы Дэвид Лэйн коллекциясында сақтаулы.

Стиль

Оның барлық шығармаларында жүйелі дәлдік болмады. Оның құрастыру қабілеті шамалы болса, табиғи нысандарды сөзбен бейнелеуде шеберлігі зор еді. Стилі дәлдіктен мүлтiреп, бірақ көбінесе түсініксіз болған жоқ. Синтаксисі жиі кемшіндемелі болды; орфографиясы айқын түрде дұрыс емес еді және толығымен баспагерлердің ықтиярында болды. Ол сөз қолданысында көптеген ерекшеліктерге жол берді, көбінесе "for" предлогының орнына "of" предлогын қойып, "whenever" деген сөзді "as soon as" дегенмен шатастыратын, мысалы: "Мен қамқорлыққа бөленгенім үшін де, елде үш ай өткізгенім үшін де жақсырақ сезінемін" — "Ол менің осында екенімді естіген сайын келіп тұратын". Сол заманғы шотланд жазушыларының көптегені сияқты, ол да "will" және "shall" етістіктерін дұрыс қолданбаған жағдайлар кездесетін. Оның білетін әрбір моральдық және әлеуметтік шындық, және жадысы мұндай шындықтарға толы болды, факт арқылы тікелей жеткізілген, факт арқылы әсер еткен немесе иллюстрация ретінде бірімен байланыстырылған еді. Бұл фактілердің барлығы оның жеке өмірінен оқиғалар немесе оның іздерімен басып өткен адамдардың өмірінен алынған оқиғалар болатын. Осы нәрселерді сезіну оның жазбаларына жаңалық пен ерекшелік сезімін сыйлады, бұл құрылыс пен стильдегі барлық кемшіліктерді өтеуге жететін және оларды оқуды ұнамды ететін жағдай жасады. Бұл қоғамда да осындай әсер етті, мұнда оның ақыл-ойының өткірлігі, жүрегінің жылылығы, сөйлеудің табиғи жеңілдігі мен еркіндігі, әдептілігінің қарапайымдылығы оны қызығушылық тудыратын және көбінесе таң қалдыратын тұлғаға айналдырды. Ол, сөзсіз, идеяларды тудыру қабілетімен, яғни гениймен дарынды болды. Ол үйлесімді өлеңдер жазып, оңай рифмалаған. Ол өзінің сезімдері мен көңіл күйін ашық білдіре білді. Грант, тамаша әділдік пен шыншылдықпен, бірақ тым қатаңдықпен, оның "шабыт көзінің болмауы, тек жинағандарының ыдысы ғана бар" екенін айтты.

Тақырыптар

1809 жылғы 18 ақпанда Кэтрин Мария Фэншвеге жазған хатында Грант былай деді: "Алғашқы рет Таулы аймаққа барғанда, елдің жалпы бейнесін әдемі де поэтикалық деп ойладым, өзімді оған бейімдеуге тырыстым, бірақ бұл тілге келсек, қиын жұмыс болды. Жекелеген жерлер маған ұнады, бірақ елдің жалпы келбеті мені әрқашан жауыз және қараңғы алыптармен қоршалған, бастары бұлттарда, аяқтары сарқырамалармен шайылатын бір шатқалдамын деп ойлатты. Қысқасы, маған бұл Йорктегі сол керемет собор сияқты қорқынышты көрінді, ол жақында көздерімді және қиялымды толтырған еді. Бірақ уақыт өтті, мен де аздап жабайыландым: "Таудың басы әнсіз қалмайды", – дедім. Елдің тілі мен поэзиясын танығанда, мен мыңдаған қызықты жерлерді таптым, олар бұрынғы күндердің әдемі және батыл адамдарының іздері сақталған, құрметтелген дәстүрлер, табиғат пен жүректің поэзиясы ең қараңғы көріністерге де жарық сыйлап, жалғыздықты ең тартымды да оятушы бейнелермен толтырды. Осы құштарлық елінде ұзақ тұрғаннан кейін, арбаулар мен батырлардың, қаһармандардың мекенін тастап, қарапайым өмірге, тегіс жазыққа келгенде, сіз қалай қараңғы және қорғансыз, қалай қарапайым да қызықсыз боларын көзге елестете алмайсыз". 1810 жылғы 17 қыркүйекте сол досына жазған хатында Грант, жақында ағылшын қонақтарымен жасаған саяхатына сілтеме жасай келе былай деді: "Мен Тросахтарды бұрын да көргенмін және оларды Уолтер Скотт сипаттағандай деп ойладым, бірақ осы уақытқа дейін олар мен білетін басқа аудандарға қарағанда жоғарғы аймақтың пейзажына тән жергілікті қызығушылықты аз қамтамасыз етті. Неге? Өйткені олар әйгілі болған жоқ, ән салынбаған еді. Мен көрген немесе естіген әрбір таулы шатқал мен әрбір жазық жер жергілікті поэзияның бір түрімен, жабайы музыканың бір үнімен немесе ежелгі аңызбен байланысты, олар естелікте сақталып, қиял арқылы көшкен бейнелерге есім және мекен берді. Алғаш рет Таулы аймаққа барғанда, мен тіл мен халықты білмегендіктен, олардың поэзиясының әсемдігін, музыкасының сезімдерін немесе басқа жерде кездеспейтін қарапайым халық арасындағы әдепті мінез-құлық пен ақылды әңгіменің ләззатын сезіне алмадым. Мен, айтайын, білімсіз және жалғыз, қоңыр шөптер мен қараңғы таулардың арасында адасып, кейде жекелеген көріністерге таң қалсам да, жалпы әсер мен үшін де, осы туристер үшін де жоғалып кетті: мен әлгі әйел сияқты едім, иесінің скрипкасын сынап көріп, күйін таба алмады". Міне, әдейілемеген мойындау, Гранттың санасында мәңгілік поэзияның нағыз рухы болған емес. Тарихи, дәстүрлі және поэтикалық байланыстар жергілікті жерлерді өздеріне тән жарқырауымен жарықтандыра алады. Батырлар мен қаһармандар салтанатты немесе әдемі пейзажға қарсы жақсы көрінеді, және көптеген таулы жерлерге ойдан шығарылған әңгімелер адамдық қызығушылықтың қосымша шармын сыйлайды. Алайда, бұл шарм таулы немесе теңіздік, орманды немесе жазықты пейзажға да сыйлық бола алады: Каупер оны Букингемширдің жазық егістік және жайылым жерлеріне сіңірді, ал Бронтелер оның жарқырауын Хаворттың қалың және көркем емес саздарына таңғажайып жарқырауымен шашыратып жіберді. Табиғи пейзаждың шынайы бағалауы әр пейзажға құлшыныс пен сүйіспеншіліктің тиісті деңгейлерін қамтиды, бірақ ол барлық әртүрлі сипаттарында жай ғана кездейсоқ байланыстардан мүлдем өзгеше және ерекшеленеді. Грант тау биіктіктеріне, аңғарлар мен сарқырамаларға олардың ізімен келгендердің құрметіне, немесе романтикалық ойлардың сиқырымен татуласты. Ол шөл аймақтарының қатаң және әсем даңқына үйренді, бірақ ол теңіз көрінісіне ләззаттанатындай болды, себебі мұхиттың біртекті кеңістігін әртараптандыратын әдемі кемелер мен қайықтар оған ұнады.

Келіспеушіліктер

Грант сол кездегі ең көрнекті әдебиетшілер арасында өмір сүрген және барлық сәнді кітаптарды оқығандықтан, хаттарына анекдоттарды, кейіпкерлердің эскиздерін және сын ескертпелерін қосты, бұл оларды отбасылық өмірбаянының жазбалары ретінде қызықтырады. Оның фрагментарлық автобиографиясы мен қайтысынан кейін жарияланған хаттарындағы мәлімдемелер, Таулардан келген хаттарымен және Американдық әйелдің естеліктерімен салыстырғанда, көптеген айқын қайшылықтарды көрсетеді. Ұзақ уақыт бойы жазылмаған естеліктерге қарағанда, әрқашан заманауи құжаттарды басымдықпен қарастырып, ал бұрынғыларын толықтыратын кейінгі құжаттарды да қабылдай отырып, осы өмірбаяндық хабарлама оның жазбаларынан алынған ең сенімді деректерге негізделген. Оның жады керемет болғанмен, ол отбасы және жеке тарихына қатысты мәселелерде де оған тым көп сенді. Таулардан келген хаттар мен Американдық әйелдің естеліктері Шкайлер әпкесінің тууы мен тегі туралы мүлдем басқаша мәліметтер береді. Естеліктердегі бірнеше бөлімдер де бір-біріне қайшы келеді. Естеліктердің 141-бетінде Грант ескі полковниктің 1719 жылы үлкен ұлының Каталинамен үйленуіне куә болмағанын айтады. Ал сол кітаптың 163-бетінде ол осы жас жұптың 1721 жылы қайтыс болғанға дейін екі жыл бойы ескі полковникпен бірге тұрғанын мәлімдейді. Бұл қайшылықтар, Шкайлерлерге қатысты болғандықтан, кейінгі басылымдарда түзетілген болуы мүмкін, бірақ оқырманға екінші мәлімдеме біріншісінің түзетуі екенін көрсететін кемінде бір ескертудің болмауы таңғажайып сақсыздыққа нұсқайды.