Кіріспе

Сербия Православ шіркеуінің бұрынғы автономиялық архиепископтығы

Православ Охрид архиепископтығы (ООА; серб және македон тілінде Православна охридска архиепископија (ПОА)) – Солтүстік Македония аумағындағы Сербия Православ шіркеуінің (СОК) автономиялық Шығыс Православ архиепископтығы болды. Оның құрылуы 2002 жылы басталды және 2005 жылы ресми түрде бекітілді. 2023 жылы СОК пен Македония Православ шіркеуінің (МПК) татуласуынан кейін ООА МПК-ға біріктірілді. 2023 жылдың 28 маусымында ООА Киелі Синоды өзінің миссиясын орындағанын және ООА иерархтарының МПК-ға бірігіп қосылғанын мәлімдеді. Солтүстік Македонияның Мемлекеттік дін комиссиясы ООА-ны тіркеуден бас тартты, себебі әр конфессия үшін бір ғана ұйым тіркелуі мүмкін және атауы МПК-тен жеткілікті түрде ерекшеленбеді. Архиепископтық 1019 жылы Византия императоры Василий II автокефальды болгар патриархатының мәртебесін төмендету арқылы құрылған және 1767 жылы Осман империясы таратып жіберген Юстиниана прима және бүкіл Болгарияның Охрид архиепископтығынан мұрагерлік алғанын мәлімдеді. Болгария Православ шіркеуі де Юстиниана прима және бүкіл Болгарияның Охрид архиепископтығынан мұрагерлік иелік етуді талап етеді. Көптеген халықаралық ұйымдар Солтүстік Македония билігін Православ Охрид архиепископтығына және архиепископ Иован VI-ға қатысты әрекеттері үшін сынады, бұл діни бостандықтарға қауіп төндіру мүмкіндігін тудырды. 2023 жылдың мамыр айында СОК епископтарының Киелі ассамблеясының шешімімен ООА мен МПК-ны біріктіру процесі басталды және ООА епископтарына МПК юрисдикциясына кіруге канондық рұқсат берілді. 20 маусымда МПК Синоды ООА иерархтары үшін жаңа епархиялар құруды бастап, интеграцияға қатысты қосымша қадамдар жасады.

Жасау

Өзінің каноникалық мәртебесін қалпына келтіру және Шығыс православие шіркеулерінен мойындау алу мақсатында Македония православие шіркеуі Сербия православие шіркеуімен келіссөздер жүргізді, және осы келіссөздер 2002 жылдың маусым айында Ниш қаласында қол қойылған келісімге әкелді, ол Ниш келісімі деп белгілі болды. Келісімге екі делегацияның барлық епископтары қол қойды. Дегенмен, Македония православие шіркеуі делегацияларының епископтары осы келісімге қол қойғаны үшін қатты сынға ұшырады, және олар оны қысқа мерзімге қорғауға тырысқанмен, МОК Синоды келісімді қабылдамады. Содан кейін Сербия патриархы Павел барлық епископтарды, дін қызметкерлерін, монахтарды және сенушілерді Сербия православие шіркеуімен литургиялық және каноникалық бірлікке енуге шақырды. Велес және Повардария митрополиті Иован Вранишковский және Велес қаласының барлық дін қызметкерлері осы шақыруға жауап беруге келісіп, келісім туралы құжатқа қол қойды. 2002 жылдың 23 қыркүйегінде Серб православие шіркеуінің Ассамблеясы Метрополит Иованды Охрид архиепископтығының барлық аумақтарының экзархы етіп тағайындады. 2003 жылдың 25 желтоқсанында ол құрылғаннан кейін Православиелік Охрид архиепископтығының Киелі Синодының төрағасы болып сайланды. 2005 жылдың 24 мамырында Сербия патриархы оны Ниш келісіміне сәйкес Охрид архиепискобы және Скопье митрополиті етіп бекітті. Сол күні Охрид архиепископтығының автономиясы туралы Патриархтық және Ассамблеяның томосы жарияланды, архиепископ Иован Киелі Синодтың төрағасы ретінде тағайындалды.

Жою

2022 жылдың 15 мамырында Сербия Православие шіркеуінің Киелі Епископтар Кеңесінің жылдық жиналысының бірінші сессиясында Сербия Патриархатының қайта құрылуының жүз жылдығына арналған Жарлық қабылданды және ол Сербия Православие шіркеуінің барлық епископтары, соның ішінде ООА-ның төрт епискобы қол қойды. 16 мамырда өткен екінші сессияда Кеңес Македония Православие шіркеуімен түрлі дауларды шешуге шешім қабылдады, осылайша ұзақ жылдардан бері жалғасып келе жатқан алауыздықтың жолын жапты. 19 мамырда Белградта МОК және СОК епископтары, оның ішінде ООА епископтары тарихи бірлескен қызмет өткізді. Осы оқиғада архиепископ Жован (ООА басшысы) сөз сөйлеп, шіркеулік бірлікті қалпына келтіруге ООА-ның қолдауын білдірді. 24 мамырда Сербия Патриархы Порфирийдің Скопьеге сапары барысында МОК-тың автокефалиясын тану туралы СОК шешімі жарияланды және МОК және СОК иерархтары, соның ішінде ООК иерархтары бірлесіп қызмет етті. Патриарх өз сөзінде, Киелі Епископтар Кеңесі (СОК) Синодқа барлық қалған техникалық және ұйымдастырушылық мәселелерді шешуді міндет еткенін атап өтті. Ең маңызды ұйымдастырушылық мәселелердің бірі ООА-ның болашақ мәртебесіне қатысты болды, бірақ ООА мен МОК-тың мүмкін болатын ұйымдастырушылық бірігуі туралы нақты шешімдер жарияланбады. Осы жағдайларға байланысты ООА иерархиясы 5 маусымда Белградта табысталған МОК автокефалиясы туралы патриархалдық томос жариялануына қатыспады. 19 маусымда Патриархтың өкілі, Пакрач және Славония епискобы Йован (Ćulibrk), Стоби епискобы Давидтің (Ninov) епископтық қызметінің он бес жылдығына орай Скопьеде ООА иерархтарымен кездесті, бірақ оған қарамастан ООА иерархиясы 20 және 21 маусымда Сербия Патриархының Солтүстік Македонияға сапарымен байланысты МОК ұйымдастырған шараларға қатыспады. 2023 жылдың мамыр айында өткен СОК-тың Киелі Ассамблеясының сессиясында ПОА-ны МОК-қа біріктіру процесі басталды. Оның епископтарына СОК-тың юрисдикциясынан босатылып, МОК юрисдикциясына қосылуға бағытталды.