Кіріспе

Густав Флобердің 1881 жылы жарық көрген, аяқталмаған романы «Бувар мен Пекуше» – Густав Флобердің 1880 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған сатирикалық туынды.

Өмірбаян

1863 жылы «Екі ағаш құйрығы» деп аталғанмен, Бартелеми Мористің 1841 жылы «La Revue des Tribunaux» журналында жарияланған «Екі кеңсе қызметкері» атты әңгімесінен шабыттанған Флобер, осы жұмысты 1872 жылға дейін толыққанды бастамады, сол кезде қаржылық қиындықтар туындаған. Уақыт өте келе, кітап оны соншалықты қызықтырды ki, оны жазуға дайындалу үшін 1500-нен астам кітап оқығанын айтты – ол оны өзінің барлық басқа туындыларынан басып өтетін шедевр деп санады. Ол 1875-1876 жылдары «Үш повесть» жазу үшін жазу үрдісінде бір ғана қысқа үзіліс жасады. 1880 жылы Флобердің қайтыс болуына байланысты аяқталмай қалған «Бувард пен Пекуше» келесі жылы жарық көрді, бірақ сыншылардың пікірі жылы болған жоқ: олар кітаптың мазмұнын да, құрылымдық ерекшеліктерін де толыққанды бағалай алмады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бувард пен Пекуше екі париждік кеңсе қызметкері – Франсуа Денис Бартоломе Бувард пен Жюст Роман Сирил Пекуше туралы оқиғаны баяндайды, олардың жасы бірдей және мінез-құлқы да шамалы ғана ерекшеленеді. Олар 1838 жылы шілде айының ыстық күнінде Сент-Мартен каналының жанында кездесіп, бірден өзара байланысты достық қарым-қатынас орнатады. Бувардқа үлкен мүлік мұра болып өткенде, екеуі елді мекеннен ауылға көшіп кетуге шешім қабылдайды. Олар Нормандиядағы Шавиньоль қаласына жақын жердегі жерді табады, бұл жер Caen және Falaise қалаларының арасында, ал Руаннан 161 км (100 миль) батысқа қарай орналасқан. Интеллектуалды құлшыныс іздеулері оларды жылдар бойы білімнің барлық салаларын зерттеуге жетелейді. Флаубер олардың ізденісін ғылым мен өнердің жасырын кемшіліктерін ашу үшін пайдаланады, себебі Бувард пен Пекуше қолға алған барлық жобалар сәтсіздікке ұшырайды. Олардың әрекеттері жергілікті ауыл тұрғындарымен қарым-қатынастарын нашарлау оқиғасымен өріледі; ал 1848 жылғы революция көптеген көңілсіз пікірталасқа себеп болады. Романның соңына жақын қолжазба тоқтатылады. Флаубердің жазбаларының біріне сәйкес, Бувард пен Пекушенің қимылдарына ашуланған қала тұрғындары оларды ауданнан қууға тырысады немесе оларды психиатриялық емханаға жатқызуға әрекеттенеді. Әлемге көңілі толып, Бувард пен Пекуше ақырында "бұрынғыдай көшіруге қайта оралуға" (copier comme autrefois) шешім қабылдайды, яғни ақыл-ойдың қателіктерінен бас тартады. Туынды екі орындық жазу үстелін жасауға құлшыныспен дайындалумен аяқталады. Бұл бастапқыда олар көшірген материалдардың үлкен үлгісімен толықтырылуы тиіс еді: мүмкін, ақымақтық цитаталар жинағы (sottisier), Қабылданған идеялар сөздігі (жалпылама түсініктер энциклопедиясы) немесе екеуінің де комбинациясы.

Құрылымы

Бұл шығарма бұрынғы «Сезімталдық тәрбиесіне» ұқсайды, оның сюжет құрылымы эпизодтық, бұл оған пикарестік сипат береді. Бовард пен Пекуше кез келген мәселеге алғашқы көңілі тоққаннан кейін көбінесе тоқтап қалатындықтан, олар үнемі жаңадан бастаушылар болып қалады: нақты жетістіктердің болмауы және уақыт бойынша үздіксіз алға жылжу (1848 жылдан 1851 жылға дейінгі саяси өзгерістер арқылы көрсетілгендей) шығармада күшті шиеленіс сезімін тудырады. 1-тарау. Кездесу; достық; Бувардың мұрагерлігі (1838–41)
2-тарау. Ауыл шаруашылығы; ландшафттық бағбандалық; азық-түлік сақтау (1841 жылдың наурыз айынан 1842 жылдың күзіне дейін)
3-тарау. Химия; анатомия; медицина; биология; геология
4-тарау. Археология; сәулет; тарих (Ангулем герцогын зерттеу); эйдостика
5-тарау. Әдебиет; драма; грамматика; эстетика
6-тарау. Саясат (25 ақпан 1848)
7-тарау. Махаббат
8-тарау. Гимнастика, спиритизм, гипноз, Сведенборгшілдік, сиқыр; теология; философия; олар өзіне қол жұмсауды ойлайды; Рождество
9-тарау. Дің
10-тарау. Білім (Виктор мен Викторина); музыка; қала құрылысы; айналасындағылармен дау-жанжалдар
Болжамды соңы. «Алтын крест» тавернасындағы сөздер; футуризм; олар түрмеден шаруа болып шығады; екі орындық стол.

Негізгі тақырыптар

Флаубердің белгілердің олар көрсететін нысандармен байланысын зерттеуі осы еңбектегідей толыққанды қарастырылмаған. Бувард пен Пекуше белгілер мен символдарды шындықпен жүйелі түрде шатастырады, бұл Эмма Бовари мен Фредерик Моро сияқты оларға көптеген қиындықтар әкеледі. Дегенмен, кітаптар мен білімге назар аудару арқасында Флаубердің ойлары жаңа биікке көтеріледі. Бувард пен Пекушенің өз оқиғаларынан ештеңе үйренбеуі, не білуге болады деген сұрақ тудырады. Олар қандай да бір шағын жетістікке қол жеткізгенде (мұндай жағдай сирек кездеседі), бұл олардың түсінігінен асып түсетін, белгісіз сыртқы күштердің нәтижесі болады. Осы тұрғыдан алғанда, олар Антонийдің "Антонийдің азғырылуы" еңбегіндегі Антонийге ұқсайды, онда классикалық әдебиетке қатысты ұқсас эпистемологиялық тақырыптар талқыланады. Лайонел Триллинг роман адам ойының адам тәжірибесінен алшақтауын көрсетеді деп жазды. Еңбектегі дүниетаным, яғни адамдардың өз іс-қимылдарының салдары мен айналасындағы әлемнің процестерін түсінбей, аяусыз алға жылжуы, көңіл көтеріңкі емес. Бірақ Бувард пен Пекуше адамзаттың білуге талпынбауы туралы біршама түсінік алғандықтан (олардың "Қабылданған идеялар сөздігін" жасауы арқылы), Флаубер салыстырмалы түрде ағарту мүмкіндігін қарастырады деуге болады. "Бувард пен Пекуше" романында Густав Флаубер 18 және 19 ғасырлардағы ғылыми және тарихи білімнің барлығын тізімдеуге, жіктеуге, санауға және жазуға жасалған тыраштарды сатиралайды. 1872 жылдың қазан айында ол романды "фарсқа айналған энциклопедияның бір түрі" деп жазды. "Мен ашуымды ортаға салуды жоспарлап отырмын. Мен замандастарымды қынжырлы қылатын жек көру сезімімді оларға төгіп тастаймын. Бұл үлкен және күшті болады." Романды аяқтауға жақындағанда, стресс оның өліміне себеп болған болуы мүмкін. Шындығында, 1874 жылы ол Жорж Санға: "[Роман] мені өте тыныш, немесе тоқтаусыз түрде көлеңкелер еліне алып барады. Бұл менің өлімім болар!" – деп мойындады.

Әдеби мәні және сын

Эзра Паунд былай деп жазды: "Флауберт "Мадам Бовариде" провинциялық әдет-ғұрыптарды, ал "Сентиментальді білім беруде" қалалық мінез-құлықтарды бейнелегеннен кейін, он тоғызыншы ғасырдағы өмірдің толық картинасын беруді көздеді, сол дәуірдегі қарапайым адамның ой-санасындағы барлық нәрсені көрсету арқылы осы картинаны аяқтауға тырысты". Паунд "Бувард пен Пекушетті" Джойстің "Улисс" романымен салыстырды. Джулиан Барнс: "Оны оқу үшін жақыннан іздеуге дайын, әдеттегідей күтпеген нәрселерді қабылдай білетін, сонымен-ақ қайта-қайталану эффектісіне де, алдын ала қорытылған кітап білімінің шамадан тыс көптігіне де шыдая алатын табанды оқырман қажет" деді. Хорхе Луис Борхес "Бувард пен Пекушетті қорғау" атты эссесінде: "Флауберт – реалистік романды жасаған автор, сонымен қатар оны алғашқы болып қиратқан автор" деп жазады. Ол осы романды Джонатан Свифт пен Вольтердің сатирикалық мысалымен салыстырады және оның Франц Кафканың абсурдизмін болжағанын айтады.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Бувар мен Пекуше, ауд. Т. В. Эрп пен Г. В. Стониер (Джонатан Кейп, 1936)
Бувар мен Пекуше, ауд. Албан Дж. Крайлсхаймер (Penguin, 1976)
Бувар мен Пекуше, ауд. Марк Полиццотти (Далки мұрағаты, 2005)