Кіріспе
Қабылданған идеялардың сөздігі (немесе Қолданыстағы идеялардың сөздігі; француз тілінде Le Dictionnaire des idées reçues) – Гюстав Флобер 1870-ші жылдарда жинаған жазбаларынан құралып, 1911–13 жылдары жарияланған қысқа сатирикалық туынды. Ол Екінші Франция Империясы кезеңіндегі француз қоғамына тән клишелерді әжуалайды. Бұл – автоматты ойлар мен бос сөздердің сөздігі түрінде, өзіне қайшы және мәнсіз. Ол көбінесе «Sottisier» (танымал жазушылардың кітаптарынан алынған ақымақ цитаталар жинағы)мен бірге қолданылады.
Мақсаты
Флаубер қайтыс болған кезде, оны жеке жариялауға, немесе аяқталмаған "Бувард пен Пекуше" романына қосымша ретінде жариялауға ниеттенгені белгісіз болды. Оның кейбір жазбаларында Флаубер осы сөздікті екі басты кейіпкердің соңғы туындысы деп қарастырғандай көрінеді. Ал басқа жазбаларында "Сотизье" олардың соңғы жұмысы ретінде ұсынылған. Флаубердің екі негізгі тақырыбы – "қалыпты ойлаудың сынауы" және "фактыларға қатысты қате ақпаратқа, көзқарастарға және дәйектіліксіздікке қарсы күрес".
Өмірбаян
Ол өмір бойы пародиялық энциклопедия идеясымен әуестенді. Бала кезінде анасының досының абсурдты сөздерін жазып, ойын-қыдырған. Ал мансабының барысында ол ақымақтықтар жинағының ең қолайлы форматы туралы ойланып, зерде салды. 1850 жылы Луи Буйлеге жазған хатында Флаубер былай деп жазды: "Мұндай кітап, жақсы алғы сөзбен, оның ниеті – ұлтты дәстүрге, тәртіпке және дұрыс нормаларға қайтару екенін көрсетеді. Бәрі де оқырман алданып тұрғанын сезбейтіндей етіп айтылуы керек. Мұндай кітап сөзсіз ерекше, тіпті табысқа жете алуы мүмкін, себебі ол толығымен заманға сай болар еді". Ол 1852 жылы Луиза Колеге былай деп жазды: "Мен бәрін сынасам да, ешқандай заң маған шабуыл жасай алмайды. Бұл – «Бар нәрсе дұрыс» дегенді қабылдаудың негізі болар еді. Мен ұлы адамдарды барлық ақымақтарға, шейіттерді барлық жазалаушыларға құрбан етер едім, және оны ең шектен тыс стильде жасау керек. «Отшашу» Кітапты оқығаннан кейін, оның бір сөзін айтудан қорқып, сөйлеуге қорқатын болар еді."
Мысалдар
АБСИНТ. Өте күшті у: бір стақан ішсеңіз, өлдіңіз. Газетшілер мақалаларын жазғанда оны ішеді. Бедуиндерден де көп сарбазды өлтірді. АРХИМЕД. Оның есімін естігенде "Эврика!" деп айқайлаңыз. Әйтпесе: "Маған тірек нүкте беріңіз, мен әлемді жылдырамын." Архимед бұрандасы да бар, бірақ ол не екенін білуіңіз міндетті емес. ӨНЕР. Толығымен пайдасыз, себебі оларды машиналар ауыстырады, олар тіпті жылдамрақ өндіріс жасайды. ФЕОДАЛИЗМ. Осы туралы нақты бір түсінікке ие болудың қажеті жоқ: қарсы шығыңыз. ОМЕГА. Грек әліпбиінің екінші әрпі. [Альфа мен Омегаға сілтеме] ОН ҮШ. Столға отырғанда он үш болмауға тырысыңыз, ол бақытсыздық әкеледі. Скептиктер әзіл айтудан қалыспауы керек: "Айырмасы неде? Мен екі адамға жетерлік тамақ жеймін!" Немесе, егер әйелдер болса, жүктісі бар ма деп сұраңыз. ВАЛЬС. Ашуланып айтыңыз. Ылғи да, таза емес би, оны тек қарт әйелдер ғана билеуі керек.
THIRTEEN. Avoid being thirteen at table; it brings bad luck. The sceptics should not fail to crack jokes: "What is the difference? I'll eat enough for two!" Or again, if there are ladies, ask if any is pregnant. WALTZ. Wax indignant about. A lascivious, impure dance that should only be danced by old ladies.
Параллельдер
Сөздік көп жағынан Амброз Бирстің "Шайтан сөздігіне" ұқсас, бірақ күнделікті қалыпты түсініктерді бекіту арқылы кері бағытты ұстанады.
Ықпал
Британдық импресарио және юморист Вилли Дональдсон ұзақ жылдар бойы сөздікке қызығушылық танытты және "Генри Рут" псевдонимімен 1980-ші жылдардағы Ұлыбритания үшін осыған ұқсас туынды жариялады: "Генри Руттың білім әлемі".