Джон Бэрроус: Америкалық табиғат зерттеушісі және жазушысы

Кіріспе

Америкалық табиғатты зерттеуші және эссеші (1837–1921)

Джон Берроуз (3 сәуір 1837 – 29 наурыз 1921) – американдық табиғатты зерттеуші және табиғат туралы эсселер жазушы, АҚШ-тағы табиғатты қорғау қозғалысында белсенді қатысқан.

Ерте өмір және неке

Берроуз Чонси мен Эми Келли Берроуздың он баласының жетіншісі болды. Ол Нью-Йорк штатының Делавэр округіне қарасты Роксбериге жақын жердегі Кэтскилл тауларындағы отбасылық шаруа қожалығында дүниеге келді. Бала кезінде ол көп сағаттарды Олд Клумп тауының етегінде өткізіп, шығысқа қарай және Катскилл тауларының биік шыңдарына, әсіресе кейін жазатын Слайд тауына қарайтын. Отбасылық шаруа қожалығында жұмыс істегенде, ол әр көктемде құстардың қайтып келуіне және шаруа қожалығының маңындағы бақалар мен бал аралары сияқты басқа да жануарларға қызығушылық танытты. Кейінірек ол өмірінің шаруа баласы кезіндегі табиғатқа деген сүйіспеншілігі мен ауылдық өмірге байланысты туыстық сезіміне қарыздас екенін айтты. Жастық шағында Берроуз білім алуға зор қызығушылық танытты. Берроуздың сыныптастарының арасында болашақ қаржыгер Джей Гулд болды. Берроуздың әкесі жергілікті мектеп берген негізгі білім жеткілікті деп есептеді және жас Берроуз кітаптар мен жоғары білім алу үшін ақша сұрағанда, оған қолдау көрсетуден бас тартты. 17 жасында Берроуз колледжге қажетті қаражатты табу үшін үйден шығып, Нью-Йорк штатының Олив қаласындағы мектепте сабақ берді. 1854 жылдан 1856 жылға дейін Берроуз оқыту мен Куперстаун семинариясы сияқты жоғары оқу орындарында оқуды кезектестірді. Ол семинарияны тастап, 1856 жылы оқуын аяқтады. 1863 жылға дейін сабақ беріп жүрді. 1857 жылы Берроуз Иллинойс штатындағы Буффало-Гроув ауылындағы ұстаздық қызметін тастап, үйіне жақын жұмыс іздеді, себебі "өзімнен кетіп қалған қызды" еске алды.

Мансап

Берроуз 1860 жылдың жазында, ол кезде салыстырмалы түрде жаңа басылым болған Atlantic Monthly журналы оның "Expression" эссесін қабылдағанда, жазушы ретінде алғашқы мүмкіндігін алды. Редактор Джеймс Рассел Лоуэлл бұл эссенің Эмерсонның еңбегіне өте ұқсас екенін анықтады, сондықтан бастапқыда Берроуз ұзақ жылдар бойы танысқан адамын плагиаттаған деп ойлады. Poole's Index және Hill's Rhetoric сияқты мерзімдік көрсеткіштер тіпті Эмерсонды эссенің авторы деп көрсетті. 1864 жылы Берроуз Қаржы министрлігінде кеңсе кезшісі болып жұмысқа орналасты; ол ақырында федералдық банк сарапшысы болып, 1880-жылдарға дейін осы мамандықта жұмыс істеді. Осы уақыт аралығында ол эссе жариялауды жалғастырды және Уолт Уитменнің поэзиясына қызығушылық танытты. Берроуз 1863 жылдың қараша айында Вашингтонда Уитменмен кездесті, олар жақын дос атанды. Уитмен Берроузды табиғат туралы жазуын, сондай-ақ философиялық және әдеби эсселерін дамытуға ынталандырды. 1867 жылы Берроуз "Ақын және тұлға ретінде Уолт Уитмен" атты еңбегін жариялады, бұл ақын туралы алғашқы өмірбаяндық және сындық жұмыс, оны басылғанға дейін Уитмен кеңінен (және анонимді түрде) қайта қарап, өңдеді. Төрт жылдан кейін Бостонның Hurd & Houghton үйі Берроуздың "Wake Robin" атты табиғат эсселерінің алғашқы жинағын жариялады. 1873 жылдың қаңтарында Берроуз Вашингтондан Нью-Йоркке көшті. Келесі жылы ол Нью-Йорк штатының Вест-Парк қаласында (қазір Эзопус қаласының бөлігі) ферма сатып алды, онда өзінің Riverby иелігін салды. Ол әртүрлі дақылдар өсірді, бірақ ақырында ас жүзімдеріне көңіл бөлді. Ол жазуын жалғастырды және бірнеше жыл бойы федералдық банк сарапшысы болып жұмыс істеді. 1895 жылы Берроуз Riverby-ға жақын жерде қосымша жер сатып алды, онда ұлы Джулианмен бірге "Slabsides" деп аталатын Адриондак стиліндегі шатыр салды. Slabsides-та ол жазды, сельдерей өсірді және қонақтарды, соның ішінде жергілікті Вассар колледжінің студенттерін қабылдады. 20-шы ғасырдың басында Берроуз өзінің туған жеріне жақын жердегі ескі ферманы жөндеп, оны "Woodchuck Lodge" деп атады. Бұл оның өмірінің соңына дейін жазғы резиденциясы болды. Берроуз өзінің соңғы жылдары Теодор Рузвельт, Джон Мьюр, Генри Форд (ол оған Хадсон аңғарындағы алғашқы автомобильдердің бірін сыйлады), Харви Файрстоун және Томас Эдисон сияқты көптеген белгілі тұлғалармен бірге болды. 1899 жылы ол Э. Харриманның Аляскаға жасаған экспедициясына қатысты. Фордтың айтуынша, "Джон Берроуз, Эдисон және мен Харви С. Файрстоунмен бірге бірнеше рет саяхатқа шықтық. Біз автокөліктермен саяхаттап, шатыр астында ұйықтадық. Бірде Адирондакс таулары арқылы, екінші рет Аллегейн таулары арқылы оңтүстікке қарай жол тарттық". 1901 жылы Берроуз өзінің жанкүйері Клара Барруспен (1864–1931) танысты. Ол Нью-Йорк штатының Миддлтаун қаласындағы мемлекеттік психиатриялық аурухананың дәрігері болды. Клара оның өмірінің махаббаты болды және ақырында оның әдеби мұрагері атанды. Ол 1917 жылы Урсула қайтыс болғаннан кейін оның үйіне көшті. Ол 1931 жылы "Уитмен және Берроуз: Достар" атты еңбегін жариялады, онда Берроуздың ақын Уолт Уитменмен достығын көрсететін бірінші қолдан алынған есептер мен хаттарға сүйенді.

Burroughs had his first break as a writer in the summer of 1860 when the Atlantic Monthly, then a fairly new publication, accepted his essay Expression. Editor James Russell Lowell found the essay so similar to Emerson's work that he initially thought Burroughs had plagiarized his longtime acquaintance. Poole's Index and Hill's Rhetoric, both periodical indexes, even credited Emerson as the author of the essay. In 1864, Burroughs accepted a position as a clerk at the Treasury; he would eventually become a federal bank examiner, continuing in that profession into the 1880s. All the while, he continued to publish essays, and grew interested in the poetry of Walt Whitman. Burroughs met Whitman in Washington, DC in November 1863, and the two became close friends. Whitman encouraged Burroughs to develop his nature writing as well as his philosophical and literary essays. In 1867, Burroughs published Notes on Walt Whitman as Poet and Person, the first biography and critical work on the poet, which was extensively (and anonymously) revised and edited by Whitman himself before publication. Four years later, the Boston house of Hurd & Houghton published Burroughs's first collection of nature essays, Wake Robin. In January 1873, Burroughs left Washington for New York. The next year he bought a farm in West Park, NY (now part of the Town of Esopus) where he built his Riverby estate. There he grew various crops before eventually focusing on table grapes. He continued to write, and continued as a federal bank examiner for several more years. In 1895 Burroughs bought additional land near Riverby where he and son Julian constructed an Adirondack style cabin that he called "Slabsides". At Slabsides he wrote, grew celery, and entertained visitors, including students from local Vassar College. After the turn of the 20th century, Burroughs renovated an old farmhouse near his birthplace and called it "Woodchuck Lodge." This became his summer residence until his death. Burroughs accompanied many personalities of the time in his later years, including Theodore Roosevelt, John Muir, Henry Ford (who gave him an automobile, one of the first in the Hudson Valley), Harvey Firestone, and Thomas Edison. In 1899, he participated in E. H. Harriman's expedition to Alaska. According to Ford, "John Burroughs, Edison, and I with Harvey S. Firestone made several vagabond trips together. We went in motor caravans and slept under canvas. Once, we gypsied through the Adirondacks and again through the Alleghenies, heading southward." In 1901, Burroughs met an admirer, Clara Barrus (1864–1931). She was a physician with the state psychiatric hospital in Middletown, N. Y. Clara was 37 and nearly half his age. She was the great love of his life and ultimately his literary executrix. She moved into his house after Ursula died in 1917. She published Whitman and Burroughs: Comrades in 1931, relying on firsthand accounts and letters to documents Burroughs' friendship with poet Walt Whitman.

Табиғат қалжыңдауы

1903 жылы «Atlantic Monthly» журналында «Нақты және жалған табиғат тарихы» деген мақала жариялағаннан кейін, Берроуз кеңінен танымал болған әдеби пікірсайыс – «табиғатты жалған көрсетушілер дауын» бастады. Ол сол кездегі танымал жазушылар, мысалы Эрнест Томпсон Сетон, Чарльз Г. Д. Робертс және Уильям Дж. Лонг сияқтыларды жабайы жануарларды фантастикалық түрде бейнелегені үшін сынады, сондай-ақ «табиғатты реалистік» көрсететін жануарлар туралы әңгімелер жанрының дамығанын «орманның сары баспасөзі» деп атады. Бұл дау төрт жылға созылды және сол кездегі американдық экологиялық және саяси қайраткерлерді, соның ішінде Берроузбен дос болған президент Теодор Рузвельтті де қамтыды.

Жазу

Бэроуздың көптеген эсселері алғаш рет танымал журналдарда жарияланды. Ол құстар, гүлдер және ауылдық пейзаждар туралы байқауларымен ең көп танымал, бірақ оның эссе тақырыптары дін, философия және әдебиет саласын да қамтиды. Бэроуз Уолт Уитман мен Ральф Уолдо Эмерсонды жақтаған, бірақ Генри Дэвид Тороны, оның көптеген қасиеттерін мақтағанмен де, біршама сынға алған белсенді жақтаушы болды. Оның жазушы ретіндегі жетістіктері Америка өнер және әдебиет академиясының мүшесі болып сайлануымен расталды. Бэроуздың кейбір эсселері туған жері – Катскилл тауларына сапарларының нәтижесі болды. 1880-ші жылдардың соңында, "Оңтүстік Катскиллдің жүрегі" атты эссесінде ол Катскилл тауларының ең биік шыңы – Слайд тауына көтерілуін сипаттады. Ол шыңнан көрініс туралы былай деп жазды: "Адамның туындылары кішірейеді, ал алып планетаның бастапқы ерекшеліктері көріне бастайды. Кез келген нысан немесе нүкте тартылып, кішірейеді; Гудзон өзенінің аңғары – жер бетіндегі әрі қарай созылған жарық сияқты. Сіз таңғаласыз, ең бастысы – жердің өзі, ол сіздің көз алдыңыздан аспанға дейін созылып жатыр". Осы цитатаның бірінші сөйлемдері қазір таудың шыңында, Бэроуздың есімін сақтаған тақтада жазылған, ол Бэроузтің тіктегі деп аталатын тас тіреуіне орналасқан. Слайд және оған жақын орналасқан Корнелл мен Виттенберг таулары, ол сонымен қатар барып көрген, бірлесіп Бэроуз жотасы деп аталды. Басқа Катскилл эсселерінде форель балық аулау, Пикамуз тауы мен Милл Брук қырқасынан серуендеу және Делавэр өзенінің шығыс саласымен салют жасау туралы айтылған. Ол осы еңбектері үшін бүгінгі күнге дейін аймақта құрметпен еске алынады және негізінен осымен танымал, әлдебір деңгейде ол көп саяхаттап, басқа аймақтар мен елдер туралы жазған, сондай-ақ сол кездегі табиғи іріктелу теориясы сияқты табиғи ғылымдағы даулы мәселелерге түсініктеме берген. Ол философиялық және әдеби сұрақтарды қарастырды және ақынның қайтысынан кейін төрт жыл өткен соң, 1896 жылы Уитман туралы тағы бір кітап жазды.

Балық аулау

Жасынан бастап Берроуз балық аулауға әуес болды және Кэтскилл аймағындағы балықшылар арасында белгілі болды. Ол таза балық аулау туралы ешбір кітап жазбаса да, балық аулау әдебиетіне бірнеше маңызды очерктер жазды. Олардың ең танымал туындысы – 1870 жылғы қазан айында «Atlantic Monthly» журналында жарияланған, кейін «In The Catskills» жинағында жарық көрген «Speckled Trout» (Жасыл алабұға) есімді очеркі. «Жасыл алабұға» очеркінде Берроуз балықшы ретіндегі өзінің тәжірибесін бөлісіп, Кэтскилл тауларының алабұғаларын, өзендерін және көлдерін мақтайды.

Өлім және мұра

Бэроуз өмірінің соңғы жылдарында жақсы физикалық және психикалық денсаулыққа ие болды. Өліміне бірнеше ай қалғанда ғана есте сақтау қабілеті төмендеп, қартаюдың жалпы белгілері көріне бастады, оның ішінде жүрек жұмысының нашарлауы да бар еді. 1921 жылдың ақпанында Бэроуз кеудесіндегі абсцесті жою үшін операция жасады. Операциядан кейін денсаулығы тұрақты түрде нашарлай берді. Бэроуз 1921 жылдың 29 наурызында Огайо штатының Кингсвилл қаласының жанындағы пойызбен келе жатып қайтыс болды. Ол 84 жасқа толар күні Нью-Йорк штатының Роксбери қаласында, бала кезінде ойнаған жартастың түбіне жерленді. Ол жартасқа «Балалық шақ тасы» деп лақап тағып, оны әдемі есте сақтаған. Тасқа ол жылдар бұрын жазған сөздер ойылып жазылған: «Мен мәңгілік жолдардың арасында тұрам». Woodchuck Lodge 1962 жылы ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Riverby және Slabsides 1968 жылы да осылай жарияланды. Үшеуі де тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілген. Джон Бэроуз 1921 жылы қайтыс болғаннан бері Джон Бэроуз қауымдастығы оны еске алу шараларын өткізіп келеді. Қауымдастық Нью-Йорк штатының Вест-парк қаласында орналасқан Джон Бэроуз қасиетті жерін, Slabsides-ты қоршаған 170 акрлік жерді күтіп ұстайды және жыл сайын «табиғи тарих саласындағы көрнекті кітап авторына» медаль табыстайды. АҚШ-та он үш мектеп Бэроуздың есімімен аталыпты, оның ішінде Вашингтон (Колумбия округі), Талса (Оклахома штаты) және Миннеаполис (Миннесота штаты) қалаларындағы мемлекеттік бастауыш мектептер, Висконсин штатының Милуоки және Лос-Анджелес қалаларындағы мемлекеттік орта мектептер, Калифорния штатының Бербанк қаласындағы мемлекеттік жоғары мектеп және Сент-Луис (Миссури штаты) қаласындағы жеке орта мектеп – Джон Бэроуз мектебі. Тау-Рейнер ұлттық паркіндегі Бэроуз тауы оның құрметіне аталған. Джон Бэроуз атымен медаль тағайындалған, және Джон Бэроуз қауымдастығы жақсы жазылған және суреттелген табиғи тарих туралы жарияланымдарды жария түрде мойындайды. Әр жыл сайын табиғи тарих саласындағы көрнекті кітап авторы Бэроуз медалімен марапатталады, ал марапаттау рәсімі сәуір айының бірінші дүйсенбісінде қауымдастықтың жылдық мәжілісінде өтеді. Огайо штатының Кенсингтон қаласындағы Seven Ranges Scout Reservation-ға қатысатын скауттарға Бэроуз атын иеленген сыйлық беріледі. Бұл сыйлықты алу үшін өсімдіктер, тау жыныстары мен минералдар, астрономия және жануарлар туралы кең білім болуы керек. Сыйлықтың үш деңгейі бар: қола, күміс және алтын (алтын – ең жоғары деңгей). Әр деңгейде берілген салалар бойынша терең білімді көрсету қажет. Миссури штатының Сент-Луис округіндегі Burroughs Creek өзені оның құрметіне аталған.

Burroughs enjoyed good physical and mental health during his later years until only a few months before his death when he began to experience lapses in memory and show general signs of advanced age including declining heart function. In February 1921 Burroughs underwent an operation to remove an abscess from his chest. Following this operation, his health steadily declined. Burroughs died on March 29, 1921, while on a train near Kingsville, Ohio. Burroughs was buried in Roxbury, New York, on what would have been his 84th birthday, at the foot of a rock he had played on as a child and affectionately referred to as '’Boyhood Rock'’. A line that he had written years before is etched on the tablet that marks the spot: "I stand amid the eternal ways". Woodchuck Lodge was designated a National Historic Landmark in 1962. Riverby and Slabsides were similarly designated in 1968. All three are listed on the National Register of Historic Places. Since his death in 1921, John Burroughs has been commemorated by the John Burroughs Association. The association maintains the John Burroughs Sanctuary in West Park, New York, a 170 acre plot of land surrounding Slabsides, and awards a medal each year to "the author of a distinguished book of natural history". Thirteen U. S. schools have been named after Burroughs, including public elementary schools in Washington, DC, Tulsa, Oklahoma, and Minneapolis, Minnesota, public middle schools in Milwaukee, Wisconsin, and Los Angeles, a public high school in Burbank, California, and a private secondary school, John Burroughs School, in St. Louis, Missouri. Burroughs Mountain in Mount Rainier National Park is named in his honor. There was a medal named after John Burroughs and the John Burroughs Association publicly recognizes well written and illustrated natural history publications. Each year the Burroughs medal is awarded to the author of a distinguished book of natural history, with the presentation made during the Association's annual meeting on the first Monday of April. An award bearing Burroughs name is available to Boy Scouts who attend Seven Ranges Scout Reservation in Kensington, Ohio. The requirements to achieve this award require ample knowledge in the field of plants, rocks and minerals, astronomy, and animals. The award has three levels: bronze, gold, and silver being the highest. Each level requires more knowledge in the given fields. Burroughs Creek in St. Louis County, Missouri, was named to honor him.

Танымал сөздер

Көктегі Патшалық – орын емес, сананың күйі. "Секір, сонда тор пайда болады". Адам көп рет жеңіліске ұшырауы мүмкін, бірақ ол басқаны кінәләген кезде ғана жеңілген болады.