Кіріспе
Грек мифологиясында Гермес алып жүретін таяқ, грек символы – кадукей (☤; /kəˈdjuːʃəs/, /ˌkeɪˈdjuːʃəs/; cādūceus, kērū́keion – “хабаршының таяғы, немесе шыбық”). Бұл таяқты грек мифологиясында Гермес, ал грек-рим мифологиясында Гермес Трисмегист алып жүреді. Осы таяқты Ирис, Гераның хабаршысы сияқты басқа хабаршылар да қолданған. Таяқтың өзі екі жыланмен оралған, кейде қанаттарымен безендірілген. Римдік бейнелеу өнерінде ол құдайлардың хабаршысы Меркурийдің сол қолында көрсетілген. Кейбір деректерге сәйкес, кадукейдің ең ерте бейнесі Месопотамияда, шумер құдайы Нингишзидамен байланысты; оның символы – екі жыланмен оралған таяқ, б.з.д. 4000–3000 жылдарға дейін сақталып қалған. Символ ретінде ол Герместі (немесе римдік Меркурийді) және оның құдайымен байланысты кәсіптерді, мамандықтарды немесе іс-қимылдарды білдіреді. Кейінгі Антикалық дәуірде кадукей Меркурий планетасының астрономиялық символына негіз болды. Осылайша, астрология, алхимия және астрономияда қолданылуы арқасында ол Меркурий планетасын және осы атпен аталатын планеталық металды білдіреді. Айтуынша, бұл таяқ ұйықтап жатқандарды оятып, оянғандарды ұйықтатуға көмектеседі. Егер өлген адамға тигізілсе, өлімі жеңіл болады, ал тірілген адам қайтадан өмірге оралады. Меркурий мен Гермеспен байланыстылығын ескере отырып, кадукей сондай-ақ сауда мен келіссөздердің символы болып табылады, мұнда өзара тиімді айырбас идеал ретінде танылады. Бұл байланыс ежелгі және классикалық антикалықтан бері сақталған. Кадукей баспаның да символы болып табылады, себебі Меркурийдің жазу және сөз өнерімен байланысты қасиеттерін көрсетеді. Асклепий таяғы, бір ғана жыланы бар және қанаты жоқ, дәстүрлі және кеңінен қолданылатын медицина символы болғанымен, кадукей кейде денсаулық сақтау ұйымдары қолданады. Кадукей негізінен сауданың және басқа медициналық емес символдардың белгісі болғандықтан, көптеген денсаулық сақтау мамандары осы қолданысқа қарсы. Аполлонның жыланмен байланысы ежелгі үнді-еуропалық айдаһарды өлтіру мотивінің жалғасы болып табылады. Вильгельм Генрих Рошер (1913) жыланның Гермес пен Асклепийдің атрибуты ретінде «Делфиде Питон ретінде белгілі болған» тарихи-тарихи жартылай хтонды жыланның түрі екенін атап көрсетті, ол классикалық мифологияда Аполлонмен өлтіріледі. Кадукейдің пайда болуы туралы грек мифінің бірі Тирезийдің оқиғасымен байланысты: ол екі жылан жұптасып жатқанын көріп, анасын таяғымен өлтіреді. Тирезий дереу әйелге айналады және ол жеті жылдан кейін еркек жыланмен осы әрекетті қайталағанға дейін солай болып қалады. Кейін бұл таяқ Гермес құдайына тиесілі болады, сонымен қатар оның түрлендіру қабілеті де оған көшеді. Тағы бір аңыз бойынша, Гермес (немесе Меркурий) өлім-жітімге ұшыраған екі жыланды көрген. Ол екі жыланды ажыратып, олардың арасында бейбітшілік орнатқан. Содан бері екі жыланмен оралған таяқ бейбітшілік белгісі ретінде қарастырылады. Римде Ливий кадуцеатор туралы айтады, ол кадукейдің дипломатиялық қорғауымен бейбіт келісімдер жасасқан.
the Greek symbol
The caduceus (☤; /k//ə/'/dj//uː//ʃ//ə//s//, // //s//i//ə//s/; cādūceus, from kērū́keion "herald's wand, or staff") is the staff carried by Hermes in Greek mythology and consequently by Hermes Trismegistus in Greco Egyptian mythology. The same staff was borne by other heralds like Iris, the messenger of Hera. The short staff is entwined by two serpents, sometimes surmounted by wings. In Roman iconography, it was depicted being carried in the left hand of Mercury, the messenger of the gods. Some accounts assert that the oldest imagery of the caduceus is rooted in Mesopotamia with the Sumerian god Ningishzida; his symbol, a staff with two snakes intertwined around it, dates back to 4000 BC to 3000 BC. As a symbol, it represents Hermes (or the Roman Mercury), and by extension trades, occupations, or undertakings associated with the god. In later Antiquity, the caduceus provided the basis for the astronomical symbol for planet Mercury. Thus, through its use in astrology, alchemy, and astronomy it has come to denote the planet Mercury and by extension the eponymous planetary metal. It is said that the wand would wake the sleeping and send the awake to sleep. If applied to the dying, their death was gentle; if applied to the dead, they returned to life. By extension of its association with Mercury and Hermes, the caduceus is also a symbol of commerce and negotiation, two realms in which exchange balanced by reciprocity is recognized as an ideal. This association is ancient, and consistent from classical antiquity to modernity. The caduceus is also a symbol of printing, by extension of the attributes of Mercury associated with writing and eloquence. Although the Rod of Asclepius, which has only one snake and no wings, is the traditional and more widely used symbol of medicine, the Caduceus is sometimes used by healthcare organizations. Given that the caduceus is primarily a symbol of commerce and other non medical symbology, many healthcare professionals disapprove of this use. The association of Apollo with the serpent is a continuation of the older Indo European dragon slayer motif. Wilhelm Heinrich Roscher (1913) pointed out that the serpent as an attribute of both Hermes and Asclepius is a variant of the "pre historic semi chthonic serpent hero known at Delphi as Python", who in classical mythology is slain by Apollo. One Greek myth of origin of the caduceus is part of the story of Tiresias, who found two snakes copulating and killed the female with his staff. Tiresias was immediately turned into a woman, and so remained until he was able to repeat the act with the male snake seven years later. This staff later came into the possession of the god Hermes, along with its transformative powers. Another myth suggests that Hermes (or Mercury) saw two serpents entwined in mortal combat. Separating them with his wand he brought about peace between them, and as a result the wand with two serpents came to be seen as a sign of peace. In Rome, Livy refers to the caduceator who negotiated peace arrangements under the diplomatic protection of the caduceus he carried.
Иконография
Кейбір вазалардағы грек керукейонының ежелгі бейнелері, көбінесе кездесетін қазіргі заманғы бейнелерден кейбір жағынан өзгеше. Осы бейнелерде таяқ немесе шыбықтың үстінде екі жыланның бастары мүйіздей көрінетін дөңгелек құрап қиылысады. Бұл ескі графикалық форма, таяққа қосымша көлденең сызығымен, грек астрологиясында Кейінгі Антикалық дәуірден бері қолданылатын Меркурийдің (☿) графикалық белгісіне негіз болған секілді.
Шығуы және салыстырмалы мифологиясы
Керукейон термині кез келген жаршының таяғын білдіретін, міндетті түрде Гермеспен байланысты емес ұғымды танытады. Льюис Ричард Фарнелл (1909) Гермес культін зерттеуінде, екі жыланның жаршылардың таяғы ретінде қолданылатын бақташы таяғының әшекейлерінен пайда болғанын болжады. Кейінгі авторлар бұл пікірді Ежелгі Таяу Шығыстағы ұқсас иконографияға сілтеме жасай, қабылдамады. Екі жыланмен оралған таяқ немесе шыбық антропоморфтық кезеңге дейін құдайды бейнелеген болуы мүмкін деген пікір айтылды. Герм немесе Приап сияқты, ол классикалық дәуірдегі антропоморфты Гермеске дейінгі нұсқасы болар еді.
Ежелгі Таяу Шығыс
Уильям Хейс Уорд (1910) Месопотамия цилиндрлік мөрлерінде классикалық кадуцейге ұқсас белгілер кездесетінін анықтады. Ол бұл белгінің б.з.д. 3000-4000 жылдар аралығында пайда болғанын және грек кадуцейінің бастауы болуы мүмкін екенін болжады. А. Л. Фротингэм 1916 жылы жарияланған өз еңбегінде Уордтың зерттеулерін пайдаланды, онда Гермес прототипінің "Вавилондық текті шығыс құдайы" болғанын айтты. Осы көзқарас бойынша, кадуцей бастапқыда Герместің өзін, оның ертедегі түрінде, "Жер Ананың" "елшісі" Нингишзида болып бейнеленген. Уолтер Беркерт кадуцейді "Ежелгі Таяу Шығыс дәстүрінен алынған, жұптасқан жыландардың суреті" деп сипаттады. Египеттік иконографияда Джед бағанасы Дендера ғибадатханасының фризінде жыланмен бірге бейнеленген.
Үндістан
Кадуций сонымен қатар біздің заманымыздан бұрынғы III немесе II ғасырда Үндістандағы Маурья империясының соққымен белгіленген монеталарында символ ретінде кездеседі. Нумизматикалық зерттеулер бұл символды буддалық патша Ашоканың жеке "мудрасы" деп көрсетеді. Бұл символ Маурья империясына дейінгі монеталарда қолданылмаған, тек Маурья кезеңінің монеталарында ғана үш қабатты төбе символымен, "төбедегі таусық", трискелис және Таксила белгісімен бірге пайда болған. Сонымен қатар, батыс Гат тауларындағы кейбір ғибадатханаларда базальт тасқа қашалған түрде де кездеседі.
Қазіргі заманның алғашқы кезеңдері
Ерте заманауи дәуірде кадуцей риторика символы ретінде пайдаланылды (Меркурийдің сөз өнерімен байланысты).
Сауда символы
Қарапайым caduceus сөздіктерде "сауда термині" ретінде кездеседі, бұл Гермес пен сауда арасындағы байланысты толықтай сақтайды. Осы түрінде таяқ көбінесе екі қанатпен бейнеленеді, ал жыландар жойылады немесе ортасында шағын сақинаға дейін азайтылады. (Салық және кеден басқармасы). Беларусь кеденінің және Қытай кеденінің эмблемасы – алтын кілтпен қиылысқан caduceus. Ресей Федерациясының Кеден қызметінің эмблемасында қалқанда шаммен қиылысқан caduceus бейнеленген. Украинаның Киев ұлттық сауда-экономикалық университетінің гербінде қалқанда caduceus-пен көмкерілген екі қиылысқан отшашыр бар.
Компьютерлік кодтау
Компьютерде дайындалған құжаттарда қолдану үшін символдың Юникодта код нүктесі бар, онда ұқсас глиф кодталған , алхимиялық символ , және астрологиялық символ [Символды қалай енгізу туралы ақпарат алу үшін Юникод енгізуін қараңыз (немесе оны тікелей көшіріп/қою арқылы пайдаланыңыз).] Бұл символдар барлық шрифттерде де, әсіресе ескі шрифттерде де кездеспеуі мүмкін.
Гербтер мен тулар
Символ көптеген елтаңбалар мен туларда көрсетілген.