Кіріспе
Зевстің мифтік ұлы, Кайрос – мүмкіндіктің философиялық термині. Грек мифологиясында Керус (гр. Καιρός, Kairos, қазіргі kairos сияқты) мүмкіндіктің, бақыттың және қолайлы сәттердің тұлғасы болған. Ол тек бір шашымен бейнеленген. Оның римдік аналогы Оказио немесе Темпус болды. Керус – Зевстің кіші ұлы еді. Керус пен Тайке, Керустің әкесін құлатуға тиіс болған күтілмеген міндетін ұмытып, ғашық болды. Керус – мақсатқа жетуге қажетті өлшем. Бұл құдай ыңғайлы, лайықты және дұрыс уақытта келетін нәрсені әкеледі. Кейде бұл маңызды немесе қауіпті сәт болуы мүмкін, бірақ көбінесе Керус тиімді немесе қолайлы жағдайды көрсетеді. Сондықтан, қолайлы жағдай, яғни "Мүмкіндік". Геллендік дәуірде (П. Шантрен хабарлағандай) бұл термин "уақыт" немесе "маусым" (жақсы уақыт немесе жақсы маусым) ретінде де қолданылған. Паузанийдің сөзіне сүйенсек, Олимпиада стадионының кіреберісіне жақын жерде Керусқа арналған құрбандық алаңы болған, себебі Мүмкіндік тек аллегория емес, құдай ретінде қарастырылған. Бұл шаршамас саяхатшы сондай-ақ бізге Керустың шамамен б.з.б. 490-425 жылдар аралығында өмір сүрген Хиос Ионының гимнінде Зевстің ең кіші баласы ретінде еске алынғанын айтады.
the philosophical term for opportunity
In Greek mythology, Caerus '/s//ɪər//ə//s//, /'/s//iː//r//ə//s/ (Greek: Καιρός, Kairos, the same as kairos) was the personification of opportunity, luck and favorable moments. He was shown with only one lock of hair. His Roman equivalent was Occasio or Tempus. Caerus was the youngest son of Zeus. Caerus and Tyche became lovers after Caerus neglected to overthrow his father as everyone thought he would. Caerus is the due measure that achieves the aim. This god brings about what is convenient, fit, and comes in the right moment. Sometimes it could be the critical or dangerous moment, but more often Caerus represents the advantageous, or favorable occasion. Hence, what is opportune, or "Opportunity." In the Hellenistic age (as P. Chantraine informs us), the term was also used as "time" or "season" (the good time, or good season). According to Pausanias, there was an altar of Caerus close to the entrance to the stadium at Olympia, for Opportunity is regarded as a divinity and not as a mere allegory. This indefatigable traveler also tells us that Caerus was regarded as the youngest child of Zeus in a hymn by Ion of Chios (ca. 490 425 BC).
Сыртқы келбеті
Кейрус жас әрі әдемі құдай ретінде бейнеленген. Мүмкіндік ешқашан ескірмейді, ал сұлулық әрқашан уақтылы, өз маусымында гүлдейді. Кейрус аяқтарының ұштарымен тұрады, себебі ол үнемі жүгіріп жатады, және Гермес сияқты, оның аяқтарында желмен ұшу үшін қанаттары бар. Ол ұстағанда қырғыш немесе өткір жиекте теңгерілген таразы болады – бұл мүмкіндіктердің пайда болып, жоғалып кетуін көрсететін белгілер. А. Фэрбенкс (Каллистраттың аудармашысы) Мүмкіндік мүсінінің түрі спорт жарыстарында жеңіс сыйлайтын Гермес бейнесінен қалыптасқанын айтады. Кейрустың бетінен төмен түсетін шашынан ("қабауларынан төменге түсетін") ұстау оңай. Бірақ ол өтіп кеткен соң, оны ешкім ұстай алмайды, оның басының артында шаш жоқ. Іс-қимыл сәті оның шашымен бірге өтеді: қанағаттандырылмаған мүмкіндікті қайтару мүмкін емес. "Екфрасейс" (Сипаттамалар) кітабының авторы Сикиондағы Кейрус мүсінінің Дионисқа ұқсас екенін, оның маңдайының сұлулығымен және бетінің нәзік қызаруымен ерекшеленетінін айтады: "бронза болғанымен, қызарыпты; және табиғатынан қатты болғанымен, жұмсақ болып еріді". Ал мүсін сияқты, ол да, егер шашынан ұсталса, жұмсақ болып балқиды, бірақ бір рет өтіп кеткен соң, ол өзінің қатал табиғатын қайта қабылдап, екінші мүмкіндікті сирек ұсынады.
Өкілдіктер
Ежелгі гректер бойынша, Кайрос – "сәтсіздікке ұшыраған сәт" құдайы, "адам тағдырына қарсы келетін мүмкіндік" ("The New Encyclopædia Britannica") деп аталады. Мұндай сәтті міндетті түрде ұстап алу керек (ұстап алуға болатын мүмкіндіктің тұлғаланған маңдайындағы шаштың түбінен); әйтпесе сәт жоғалып, оны қайта ұстау мүмкін емес (басының артқы жағы шашсыз бейнеленген). Әдебиетте грек мүсіншісі Лисипп жасаған Кайрос мүсіні белгілі. Ол оның үйінде, эллиндік Сикьон агорасында тұрған. Мүсінге Посейдипптің мына эпиграммасы ойылып жазылған: "Мүсінші кім және қайдан келген? Сикьоннан. Оның есімі? Лисипп. Ал сен кімсің? Барлық нәрсені бағындыратын Уақыт. Неге аяқтарыңмен тұрсың? Мен үнемі жүгіріп тұрамын. Ал аяқтарыңда неге қанаттарың бар? Мен желмен ұшамын. Оң қолыңда неге қылыш ұстап тұрсың? Мен кез келген өткір нәрседен де өткір екенімді адамдарға көрсету үшін. Неге шашың бетіңе түсіп тұр? Мені кездестіргендер маңдайымнан ұстасын. Неге, аспан астында, басыңның артқы жағы шашсыз? Өйткені қанатты аяқтарыммен мені қуып жете алмағандар, қаласа да, арт жағымнан ұстай алмайды. Суретші сені не үшін жасады? Сен үшін, жат жұрттық, және ол мені сабақ ретінде жабдықтады. Бұл мүсін ежелгі дәуірде де, орта ғасырларда да жасалған Кайрос бейнелерінің бастапқы үлгісі болды. Бұл туралы Джон Тзетс, сондай-ақ Химерий жазды. Маңдайдағы шаштың және бас артқы жағының шашсыз болуы бейнеленген. Мысалы, Disticha Catonis II, 26 латынша Occasio (гректің Kairos сөзінің тікелей аудармасы ретінде қарастырылатын әйел сөзі) ұғымына былай сілтеме жасайды: "Rem tibi quam scieris aptam dimittere noli: fronte capillata, post haec occasio calva", яғни "Өзіңе пайдалы деп санайтын нәрсеңнен қол үзбе: мүмкіндіктің маңдайында шашы бар, бірақ артында ол шашсыз". Федрдің (V,8) осыған ұқсас жазуы бар және ол өзі тақырыптың өзіне емес, көнерек нәрсеге қатысты екенін мойындайды. Каллистраттың (Түсіндірулер, 6) Лисипп мүсіні туралы ұзақ мәтіні бар. Трогирде (Ежелгі Римнің Трагуриум қаласы), Хорватиядағы бенедиктиндік монахтар монастырында б.з.б. 3 ғасырға жататын Кайрос мүсіні, жас жігіт жүгіріп бара жатқан күйде бейнеленген. Бұл рельеф қазір Трогирдің қалалық мұражайында сақталады. Орта ғасырларда Кайрос тақырыбы өте маңызды деп есептелді. Кармина Бурана 16, Фортуна туралы әйгілі поэмада Кайрос туралы былай делінеді: "verum est quod legitur, fronte capillata, sed plerumque sequitur occasio calvata"; яғни "Оқығандай, маңдайда шаш болуы мүмкін, бірақ көбінесе шашсыздық келеді". Кайрос бейнелерінің бірнеше үлгілері сақталған: рельеф (шамамен 160 жыл) Туриннің ежелгіліктер мұражайында (Италия); тағы бір рельеф Флоренциядағы Медичи сарайында сақталған (қазір жоғалған); оникс тасы (алғашқыда Блакас герцогының жинағынан, б.з. 1-2 ғасырлары), Кайрос атрибуттарымен Темпус құдайының бейнесі салынған, қазір Британ мұражайында сақталады; Каир, Биос (Өмір) және Метаноя (Ақырғы ой, латынша Paenitentia) бейнеленген мәрмәр рельеф Торчелло соборында (11 ғасыр); Мантегняның Мантуадағы Палаццо Дукаледегі монохромды фрескасында (шамамен 1510 жыл) әйел Каир (әрине Окасио), оны ұстауға тырысатын жас жігіт және Paenitentia әйелін бейнелейтін сурет салынған.
Who and whence was the sculptor? From Sikyon. And his name? Lysippos. And who are you? Time who subdues all things. Why do you stand on tip toe? I am ever running. And why you have a pair of wings on your feet? I fly with the wind. And why do you hold a razor in your right hand? As a sign to men that I am sharper than any sharp edge. And why does your hair hang over your face? For him who meets me to take me by the forelock. And why, in Heaven's name, is the back of your head bald? Because none whom I have once raced by on my winged feet will now, though he wishes it sore, take hold of me from behind. Why did the artist fashion you? For your sake, stranger, and he set me up in the porch as a lesson. This statue was the original model for the various representations of Kairos made in ancient times and Middle Ages as well. John Tzetzes wrote about it, as well as Himerius. The image of hair hanging on the forehead and a bald back of the head. For instance Disticha Catonis II, 26 refer to the Latin concept of Occasio (a female word which can be considered as a literal translation of the Greek Kairos) in these terms: "Rem tibi quam scieris aptam dimittere noli: fronte capillata, post haec occasio calva", which means "Don't let that what you consider good for you escape by; chance has hair over her forehead, but behind she's bald". Phaedrus (V,8) has a similar writing and he himself admits that the theme was not his own but more ancient. Callistratus (Descriptions, 6) has a long text describing the statue by Lysippos. In Trogir (the ancient Roman Tragurium), Croatia, in the Convent of the Benedictine Nuns, was displayed a marble bas relief of Kairos from the 3rd century B. C., as a young man, running. The bas relief is now kept at the Municipal Museum of Trogir. The theme of Kairos was felt as extremely important during the Middle Ages. Carmina Burana 16, a famous poem about Fortune, mentions Kairos in this way: "verum est quod legitur, fronte capillata, sed plerumque sequitur occasio calvata"; which means "As it is read, it is true that that a forehead may have hair, but it is usually followed by the arrival of baldness". Several representations of Kairos survive; a relief (about AD 160) is kept at the Museum of Antiquities of Turin (Italy); another relief was kept (now lost) at Palazzo Medici in Florence; an onyx gem (originally from the collection of the Duc de Blacas, 1st 2nd century AD) with an incision of the god Tempus with attributes of Kairos is kept now at the British Museum; a marble relief showing Kairos, Bios (the Life), and Metanoia (Afterthought, the female Latin Paenitentia) is in the cathedral of Torcello (11th century); a monochrome fresco by Mantegna at Palazzo Ducale in Mantua (about 1510) shows a female Kairos (most probably Occasio) with a young man trying to catch her and a woman representing Paenitentia.