Кіріспе

Шива құдайына арналған индуистік мейрам – Шива құдайының құрметіне ақпан мен наурыз айлары аралығында жыл сайын тойланатын индуистік мейрам. Индуистік күнтізбе бойынша, бұл мереке айдың Фалгуна айының бірінші жартысының (түн қараңғылықпен басталып, азайған) он төртінші күні тойланады. Бұл Шиваның Тандава деп аталатын қасиетті биін орындаған күні. Бұл индуизмдегі маңызды мейрам, өмірдегі және әлемдегі "қараңғылық пен білімсіздікті жеңуді" еске түсіреді. Оны Шиваны еске алу, дұға оқу, ораза ұстау және адалдық, басқаларға зиян келтірмеу, қайырымдылық, кешірім және Шиваны тану сияқты ізгіліктер мен моральдық қағидалар туралы ойлау арқылы тойлайды. Кашмир шаивизмінде бұл мереке Харратри деп аталады, ал Кашмир аймағындағы Шиваның жақтастары оны Хаерат немесе Хераф деп атайды.

Сипаттама

Маха Шиваратри индуизмнің шивалық дәстүрінде ерекше маңызды. Көптеген индуисттік мерекелер күндіз тойланатын болса, Маха Шиваратри түнде тойланады. Бұған қоса, мәдени қуаныштың білдірілуімен байланысты көптеген индуисттік мерекелерден өзгеше, Маха Шиваратри – терең ойға шолу, ораза, Шива туралы медитация, өзіңді-өзі тану, қоғамдық келісім және Шива храмдарында түгел түн бойы сақтаумен ерекшеленетін қасиетті оқиға. Шива храмдарында Шиваның қасиетті Панчакшара мантрасы "Ом Намах Шивайя" күні бойы жатқа айтылады. Имандылар Шива халсасы деп аталатын мақтау өлеңін оқып, Шиваны мақтайды.

Аңыз және маңызы

Маха Шиваратри бірнеше Пураналарда, әсіресе Сканда Пурана, Линга Пурана және Падма Пуранада еске алынады. Бұл ортағасырлық шайва мәтіндері осы мерекемен байланысты әртүрлі нұсқаларды ұсынады, мысалы, ораза ұстау және Шиваның символдық бейнесі – лингаға құрмет көрсету. Тағы бір аңыз бойынша, линга сияқты Шива мүсіндеріне жасалған құрбандық – бұл өткен күнәларды жеңіп, жақсылыққа қайта оралудың және соның арқасында Кайлаша тауына азаттыққа жетудің жылдық мүмкіндігі. Сондай-ақ, осы күні Шива Самудра Мантана кезінде пайда болған Халахала уын жұтып, мойнында ұстаған, ол көкшіл түске енген. Осының нәтижесінде ол Нилакант атымен белгілі болды. Атақты Нейлкант Махадев ғибадатханасы осы оқиғаның болған жері деп есептеледі. Би дәстүрінің осы мерекедегі маңызы тарихи тұрғыдан келген. Маха Шиваратри Конарк, Хаджурахо, Паттадакал, Модера және Чидамбарам сияқты ірі индуист ғибадатханаларында жыл сайынғы би фестивальдері үшін суретшілердің тарихи кездесу орны болды. Чидамбарам ғибадатханасындағы бұл шара "би арқылы құлшылық" деген мағына беретін Натьянджали деп аталады және ол Натья Шастра деп аталатын өнер туралы ежелгі индуист мәтінінде бейнеленген барлық би мудраларын көрсететін мүсіндерімен танымал. Сол сияқты, Хаджураходағы Шива ғибадатханаларында Маха Шиваратри күні өткізілетін үлкен жәрмеңке мен би фестиваліне, ғибадатхана кешенінің шақырымдаған жеріне орналасқан шайва зияратшылары қатысты, және бұл оқиға 1864 жылы Александр Каннингем тарапынан жазылған.

Үндістан

Маха Шиваратри Тамил Надуда, Тируванамалаи ауданында орналасқан Аннамалаяр ғибадатханасында зор салтанат пен шумен тойланады. Бұл күні ғибадат етудің ерекше рәсімі – Гиривалам немесе Гири Прадакшина, яғни төбедегі Шива ғибадатханасын айналып 14 шақырымға жалаң аяқпен жүру. Күн батқанда тау басында май мен камфордан жасалған үлкен шам жағылады, оны Картигай Дипаммен шатастырмау керек. Шиваратри күні Қаңқақайың ауданындағы 12 Шива ғибадатханасына Сивалая Оттам деп аталатын ритуалды марафон өткізіледі. Соңғы жылдары "Иша" қоры Үндістанда мұндай мерекелердің басты демеушісі болды, тіпті премьер-министр Нарендра Моди Коимбатурдағы алып Адийоги орнында өткен тойға қатысты. Варанаси және Соманатта сияқты Үндістанның ірі Жьотирлинг Шива ғибадатханалары Маха Шиваратриде ерекше жиі зиярат етіледі. Олар сондай-ақ жәрмеңкелер мен арнайы шаралар өткізу орындары ретінде де қызмет етеді. Карнатакада Маха Шиваратри – ең маңызды мерекелердің бірі, ол зор салтанатпен тойланады. Адал жандар түн бойы ояқ болып, ғибадатханаларға барып, рәсімдерге қатысады. Дәрмастала, Мурудешвара, Гокарна, Нанжангуд, Мале Мадешвара, Каду Малешвара, Котилингешвара, Майларлингешвара сияқты танымал ғибадатханалар штаттың түкпір-түкпірінен және көршілес штаттардан келген жандармен толы болады. "Иша" қорының мерекелік шаралары 2023 жылдың 15 қаңтарында ашылған Чиккабаллапурдағы Адийоги Шива ғибадатханасында қайталанады. Андхра-Прадеш және Теланганада Панчарамас ғибадатханаларында – Амараватидің Амарарамамында, Бхимаварамның Сомарамаминда, Дракшарамамында, Самарлокатаның Кумарарамамында және Палаколлудың Кшеерарамамында арнайы пұждалар өткізіледі. Шиваратриден кейінгі күндер Шрисайламда, 12 Жьотирлингтің бірінде Брахмотваалу ретінде аталады. Маха Шиваратри ұтсавалы Вараңғалдағы Рудрешвара Свамидің 1000 бағаналы ғибадатханасында өткізіледі. Шрикалахасти, Махананди, Яганти, Антарведи, Каттаманчи, Паттисема, Бхайравакона, Ханамконда, Кесарагутта, Вемулавада, Панагал, Коланупака және басқа да жерлерде арнайы пұждаларға жандар көптеп жиналады. Шиваратри саяхаттары Камбалапалле маңындағы Маллая гуттада, Желі жолының Кодуру маңындағы Гундлакама Конасында, Пенчалаконада, Бхайравоконада, Ума Махешварамда және басқа да жерлерде ұйымдастырылады. Манди қаласы Маха Шиваратри тойының орталығы ретінде танымал. Мұнда 200-ден астам құдайлар мен құдайшалар жиналады деп есептеледі. Биас өзенінің жағасында орналасқан Манди "Храмдар соборы" деп аталады және Химачал-Прадештің ең көне қалаларының бірі, оның шетінде әртүрлі құдайлардың 81 ғибадатханасы бар. Кашмир шивизмінде Маха Шиваратриді Кашмир индустары тойлайды және оны кашмир тілінде "Херат" деп атайды, бұл сөз санскрит тіліндегі "Хараратри" сөзінен, "Хараның түні" (Шиваның тағы бір аты) шыққан. Мысалы, қауымның ең маңызды мерекесі саналатын Шиваратри олар фалгуна айының қараңғы жартысының (ақпан-наурыз) он үшінші күні, яғни траядашиде тойланады, ал еліміздің қалған бөлігіндегідей он төртінші күні, яғни чатурдашиде емес. Бұл мереке бір аптаға созылып, Байраваның (Шиваның) жалау лингасы немесе жалын лингасы ретінде пайда болуымен байланысты. Бұл тәңірдің құрметіне арналған, ол тәңірдің құрметіне арналған. Әңгімеге сәйкес, линга "прадошакала" немесе түнгі қараңғыда жалындаған от бағанасы ретінде пайда болды және Ватука Бхаираваны және Рама (немесе Рамана) Бхаираваны, Махадевидің ақыл-ойынан туған ұлдарын, оның басталуын және аяқталуын табу үшін оған жақындады, бірақ сәтсіз аяқталды. Олар ашуланып, қорқып, оның мадақтап ән айтты және Махадевиге барды, ол өзі де құлпыратын жалау лингамен бірікті. Құдайы Ватука мен Раманаға батасын беріп, сол күні оларға құрбандық шалуға сый-тартулар алып, олардың барлық тілектерін орындайды. Ватука Бхаирава суға толы құмырадан шыққанда, Махадеви оған бір көз салғаннан кейін, барлық қаруларымен толық қаруланған (Рама да солай істеді), ол суға толы құмырамен бейнеленеді, онда жаңғақтар сақталады және Шива, Парвати, Кумара, Ганеша, олардың ганалары немесе қызметші құдайлары, йогинилер мен кшетрапалалар (кварталдардың қорғаушылары) – барлығы саз мүсіндер арқылы бейнеленген. Кейіннен суланған жаңғақтар наиведья ретінде таратылады. Бұл рәсімді "ватук барун" деп атайды, бұл Ватук Бхаираваны бейнелейтін су құмырасын жаңғақпен толтырып, оған табыну дегенді білдіреді. Орталық Үндістанда Шива дінінің көптеген жақтастары бар. Уджайндағы Махак...

Непал

Маха Шиваратри Непалда ұлттық мереке болып табылады және бүкіл елдегі ғибадатханаларда, әсіресе Пашупатинатх ғибадатханасында кеңінен тойланады. Жақын жердегі атақты Шива Шакти Питамға да мыңдаған жандар келеді. Бүкіл елде қасиетті рәсімдер орындалады. Маха Шиваратри Непал армиясы күні ретінде Тұндыгелдегі армия павильонында әсем салтанатпен аталып өтіледі. Елорда Катманду қаласында, балалар жол тоқтатып, арқан мен жіптерді пайдаланып, ақшаға жолдан өтетін адамдар мен көліктерді тоқтатады. Шиваға табынушылар түн бойы ояқ болып, марихуана шегеді, себебі Шиваның темекі шегуге бейім екеніне сенеді және осы күні марихуана шегу "Шивако Прасад" немесе "Шива Бути" деп аталады, яғни "Шиваның нығметі". Бұл күнді тойлау үшін бүкіл Непалдан және көршілес Үндістаннан садхулар мен әулиелердің көпшілігі Катмандудағы Пашхупатинатх ғибадатханасына келіп, осы күні пужа жасайды.

Пәкістан

Шиваратри мейрамын тойлайтын тағы бір ірі ғибадатхана – Карачидегі Шри-Ратнешвар Махадев ғибадатханасы, ондағы Шиваратри фестиваліне 25 000 адам қатысады. Шиваратри түнi Карачидегi индуистер ораза ұстап, ғибадатханаға барады. Кейiн Шанесар Готтан келген жандар киелі Ганг өзенiнен су әкелiп, Шиваның мүсінiн жуады. Пұжа таңғы сағат 5-ке дейiн жалғасады, содан кейiн аарти жасалады. Жамағат аяқтары жолаң, әйелдер гүлдер, құрбандық шамы, күрiш, кокос және диясы бар пуджа тали ұстап теңiзге қарай жүрiп, оразаларын ашады. Олар ғибадатхана ас үйiнде дайындалған таңғы асты жейді.

Оңтүстік Азиядан тыс жерлерде

Маха Шиваратри – Непал мен Үндістаннан шыққан Шива индуистері диаспорасының ең маңызды индуисттік мерекесі. Үнді-Кариб теңізі аймағындағы қауымдастықтарда мыңдаған индуистер бірнеше елдегі төрт жүзден астам ғибадатханаларда осы мерекелік түнді өткізеді, Шиваға арнайы жхалл (сүт пен айран, гүлдер, қант қамысы және тәттілер) сыйлайды. Маврикийде индуистер Ганга Талаоға, кратерлік көлге қажылық сапар жасайды.