Британдық "Балкуорк" крейсері: тарихы мен қазасы

Кіріспе

Британдық Корольдік теңіз күштерінің HMS Bulwark – 19-ғасырдың соңында Корольдік теңіз күштері үшін салынған бес пре-дредноут линкордың бірі. "Лондон" түрі – дредноуттарға дейінгі кемелердің бір тармағы. 1902 жылы құрылысы аяқталып, бастапқыда Жерорта теңіз флотына бас штаб кемесі ретінде бекітілді. Кейін 1907 жылдан 1910 жылға дейін Ла-Манш және Отандық флоттарда қызмет етті, көбінесе бас штаб кемесі ретінде. 1910 жылдан 1914 жылға дейін Отандық флотта резервте тұрды. 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, "Балварк" эскадрильяның қалған бөлігімен бірге, Ла-Манш арнасымен Францияға аттанған Ұлыбритания экспедициялық корпусын қорғау үшін қайта құрылған Ла-Манш флотына қосылды. 1914 жылдың 26 қарашасында Ширнесс маңында болған күшті ішкі жарылыстан кеме жойылды, 741 теңізші қаза тапты, жарылыстан тек оннан астам адам ғана құтқарылды. Бұл, қазандық бөліміне жақын орналасқан кордит оқ-дәрілерінің қызып кетуінен болған болуы мүмкін. Кеменің қалдықтарының аз бөлігі ғана сақталды және оның қалдықтары 1986 жылғы Әскери қалдықтарды қорғау заңына сәйкес бақыланатын аймақ деп белгіленді. Кемеге суға түсуге көбінесе тыйым салынған.

Дизайн және сипаттама

Лондон класының бес кемесі 1898 жылы Ресей императорлық әскери-теңіз күштерінің күшейтілген кеме құрылысына жауап ретінде тапсырылды. Лондон класының жобасы 1898 жылы дайындалды; ол алдыңғы кластың дерлік толық қайталауы болды, бірақ алдыңғы броньдық қорғау схемасы айтарлықтай өзгертілді. Негізгі броньдық белдеудің алдыңғы бөлігіндегі дәстүрлі көлденең бөлімше орнына, белдеу алға қарай жылжытылып, қалыңдығы біртіндеп азайтылды. Палубаның броньдық жабыны да күшейтілді. «Балварк» кемесінің жалпы ұзындығы 431 фут (131 метр), ені 75 фут (23 метр), ал толық жүктелгендегі суға бату тереңдігі 28 фут (9 метр) болды. Ол қалыпты жағдайда және толық жүктелгенде ауысады. Кеменің метацентрлік биіктігі 4.46 фут (1 метр) құрады. Оның экипажы 738 офицер мен сарбаздан тұрды, жеке кеме ретінде, ал флагмандық кеме ретінде 789 адамға дейін жететін. Лондон класының кемелері үш цилиндрлі, инверттік тік, үш есе кеңейтілген бу машинасымен жабдықталған. Цилиндрлердің диаметрі және соққысы 4 фут (1 метр) болды. Әрбір машина жиынтығы бір бұранданы қозғалтатын, 20 Белльвиль қазандығынан алынған буды пайдаланды. Қазандықтар екі түтік арқылы кеменің ортасына шығарылды. Лондон класының кемелерінен ең жоғары жылдамдық білдірілді. Кемелерде оларға жылдамдығында жүруге жететін көмірдің жеткілікті қоры болды. «Балварк» Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткен осы аттас кемелердің төртіншісі болды. Кеме 1898–1899 жылдарғы теңіздік сметаның аясында тапсырылған үш линкордың бірі болды. Ол 1899 жылдың 20 наурызында Девонпорттағы HM Dockyard кемежайында салынды және 1899 жылдың 18 қазанында Плимуттың Бас қолбасшысы адмирал сэр Генри Фэрфакстың әйелі Леди Харриет Фэрфакс суға түсірді. Кеме 1902 жылдың наурыз айында 997,846 фунт стерлингке және қару-жараққа 167,970 фунт стерлингке аяқталды. «Балварк» 18 наурызда капитан Фредерик Гамильтонмен Жерорта теңіз флотында қызмет етуге жіберілді. Адмирал сэр Комптон Домвилл 1 мамырда Жерорта теңізінің Бас қолбасшысы ретінде кемеде өз туын көтерді.

19021909 жыл

Ол Плимуттан бес күннен кейін шығып, 10-ы Гибралтарға жетіп, содан кейін Мальтаға қарай жолға шықты. Тамыз айында ол Лемнос пен Науплияға бірлескен маневрлер мен сапарлар үшін барған эскадрильяның флагманы болды. Келесі айда Грекия мен Италия жағалауында Канал флотының жыл сайынғы маневрлері басталды. Ол қазан айында оқу-жаттығу кезінде Сардинияның Кальяри қаласында болды. 1902 жылдың желтоқсан айының соңында ол Грек суларына оралды, ол Ион теңізіндегі Астакосқа HMS Irresistible және HMS Pioneer кемелерімен барды. 1903 жылы 18 сәуірде король Эдуард VII "Булварк" кемесіне қонаққа келді және екі күннен кейін флотты қарап шықты. Тамыз айында Португалия жағалауында флоттың маневрлері кезінде кемеге Португалия королі Карлос I келді. 1904 жылы сәуірде Кайзер Вильгельм II Мальтаға сапары кезінде ол 11 сәуірде Британдық флоттың құрметті адмиралы ретінде "Булварк" командалығын уақытша қабылдады. Домвилл мен "Булварк" кейде 1905 жылдың мамыр айында Канал флотымен маневрлер кезінде оларға қатысудың орнына бақылаушы ретінде қызмет етті. Жерорта теңізінің флоты 27 қазанда Доггер жағалауы оқиғасынан кейін Мальтаға шақырылды. Орыс-жапон соғысы кезінде Солтүстік теңізден өтіп, Қиыр Шығысқа бара жатқанда ресейлік Балтық флоты британдық балықшыларға қателесіп оқ атқан. Флот 29-ы келді және соғысқа дайындық ретінде көмір мен оқ-дәрілерді тие бастады, бірақ 2 қарашада ресейліктер оқиғаны тексеруге келіскеннен кейін тоқтады. 10 желтоқсанда "Булварк" командасының жалақысын төлеу үшін Англияға қайтуға бұйырылды, ал Домвилл үш күннен кейін өз байрағын түсірді. Кеме 14 желтоқсанда Мальтадан шығып, 21 желтоқсанда Девонпортқа келді және екі күннен кейін төленді. 1905 жылы 3 қаңтарда "Булварк" қайтадан іске қосылды, командир Эдвард Филпотс флаг капитаны қызметін атқарды. 5 қаңтарда Мальтаға жөнелтілді. 9 маусымда кеме Италияның Генуя қаласына келді, онда Домвилл өзінің туын тағы да түсірді, ал капитан Осмонд Брок Филпотсты босатты. Екі күннен кейін ол Мальтаға келді, онда адмирал Лорд Чарльз Бересфорд Жерорта теңізінің бас қолбасшысы ретінде өз байрағын көтеріп отырды. "Булварк" Мальтада 30 қазанда ұзақ уақытқа созылған жөндеу жұмыстарын бастады, ол 1906 жылдың 5 ақпанына дейін жалғасты. Бұл жұмыстарға 4 фут (1 метр) Barr & Stroud кездейсоқ қашықтық өлшегіштерімен жабдықталған бақылау шыңдарын қосу кірді. 10 ақпанда кеме Лагосқа (Португалия) жөнелді, онда айдың қалған бөлігінде жүргізілетін маневрлер үшін Ла-Манш және Атлантика флоттарымен кездесті. Жыл сайынғы маневрлер 24 маусымда басталды, бұл стратегияның тиімділігін бағалау үшін жасалды, себебі "Булварк" үш күннен кейін басталған жалпы флот әрекетіне дейін Лагосты блокадалау флотының флагманы болды. 1906-1907 жылдары негізгі палубаның барлық 12 фунтты кемелері суперструктураға қайта орналастырылды. 1907 жылы 19 қаңтарда ол Портсмутқа ақы төлеу үшін Мальтадан кетті. 26 қаңтарда келгеннен кейін Бересфорд өзінің туын түсірді, бірақ кеме 11 ақпанда Девонпортта ғана ақы төленген жоқ. 12 ақпанда "Булварк" капитаны Бертрам Чемберс командалығымен қайтадан іске қосылды. Кеме 18 маусымда Норвегияның Тронгейм қаласында, ал 26 маусымда Шотландияның Инвергордон қаласында болды. Ол 3 тамызда Король Эдуардтың Коуста жүргізген флотты тексеру кезінде болды. Қазан айының басында флоттың маневрлеріне қатысқаннан кейін, "Булварк" 26 қазанда Голландиялық балық аулау кемелерін болдырмауға тырысқанда, Солтүстік теңіздегі Лимон-Лайт маңында екі рет жағаға түсіп, екі рет де құтыла алды. Оның түбінде аздап зақымдалған оқиғалар кезінде ол құрғақ докқа кірді, HM Dockyard, Chatham 31 қазанда жөндеуді бастау және ұзақ қайта жөндеу, ол 9 наурызға дейін созылды 1908. Әлі кемежайда болған кезде капитан Артур Левесон 3 қаңтарда уақытша командалық міндетін атқарды, ал контр-адмирал Стэнли Колвилл 17 қаңтарда Финнисті Нор дивизиясының командалығынан босатты. Алдыңғы айларда торпеда мен артиллериялық жаттығулар мен сынақтарды өткізгеннен кейін, 18 мамырда Антарктиданың атақты капитаны Роберт Фалькон Скотт "Булварк" капитаны болып тағайындалды. 1 тамызда кеме экипажға ақы төлеу үшін Ширнесс кемежайсына кірді, олардың кейбіреулері соғыс кемелеріне қосылды және 17 тамызда ресми түрде қызметтен шығарылды. Ол 3 қазанда Канал флотына ауыстырылды және 11 желтоқсанда Плимут сағатына жетті. Он күннен кейін Девонпорт кеме жасау зауыты кемедегі 12 дюймдік мұнараларды жөндеуді және тозған оқ оқтарды ауыстыруды бастады, бұл 1909 жылдың 3 наурызына дейін аяқталды. Сол күні капитан Бентинк Йельвертон соғыс кемесінің командасын қабылдады. 24 наурыз 1909 жылғы флотты қайта ұйымдастыру бойынша Канал флоты үй флотының 2-ші дивизиясы болды. Келесі күні "Булварк" Девонпорттағы резервке қайтадан іске қосылды, вице-адмирал Джордж Невиллдің, үй флотының 3-ші және 4-ші дивизияларының вице-адмиралының флагманы ретінде, капитан Куннингем Фут уақытша командалық міндетін атқарып тұрды. Ол 18 наурызда капитан Джордж Хоуппен ауыстырылды. "Булварк" шілде айындағы жылдық маневрлерге қатысты және 30 желтоқсанда басталған, 25 ақпан 1911 жылы аяқталған қысқа қайта жөндеуге кірді. Капитан Эдмунд Хайд Смит 24 наурызда Хоупты ауыстырды, ал принц Луи Баттенберг 3-ші және 4-ші дивизиялардың командасын қабылдады. "Булварк" 25 сәуірде төленді, ал принц Луи сол күні өз туын түсірді. Ол келесі күні ядролық экипажбен жеке кеме ретінде қайтадан іске қосылды. Кеме 24 маусызда Спитхедтегі король Георг V-нің таққа отыруына арналған флотты тексеру кезінде болды. "Булварк" 23 шілдеде Чатемге оқ-дәрілерін және жабдықтарын түсіру үшін келді, ол 1 қыркүйекте басталған және 1 мамыр 1912 жылға дейін жалғасқан кең ауқымды жөндеуге дайындық жүргізді. Осы уақытқа дейін үш оқтан екісі көпірге қайта орналастырылды, ал қалғандары алынып тасталды. Теңіз сынақтарын жүргізу кезінде кеме 4 мамыр 1912 жылы Нордегі Барроу Дипте қайта жөндеу сынақтары кезінде екі рет жағаға түсті, түбіне ауыр зақым келтірді. Жөндеу ай соңына дейін аяқталған жоқ. Капитан Гай Склатер 17 қарашада Хайд Смитты ауыстырды. "Булварк" Дания королі Христиан X 9 мамыр 1914 жылы эскадрильяны тексерген кезде келді. 22 мамырда ол Чатемдегі жылдық жөндеуін бастады, ол 9 шілдеде аяқталды. Келесі күні ол шілде дағдарысына жауап ретінде жылдық флоттық маневрлердің орнына сынақ мобилизациясына дайындалуға ескертілді. Мобилизация 15 шілдеде бұйрық берілді, ал флот екі күннен кейін Спитхедте тексерілді, содан кейін жаттығулар өтті.

She left Plymouth five days later, and arrived at Gibraltar on the 10th, then proceeded to Malta. In August, she was the flagship of a squadron visiting the Aegean Sea for combined manoeuvres and visits to Lemnos and Nauplia, and was slightly damaged during an exercise where the battleship misjudged the distance while attempting to tow Bulwark and collided with her. The following month, the annual manoeuvres with the Channel Fleet began off the coasts of Greece and Italy. She visited Cagliari, Sardinia, in October during the exercise. In late December 1902 she was back in Greek waters when she visited Astakos in the Ionian Sea with HMS Irresistible and HMS Pioneer. On 18 April 1903, King Edward VII was hosted aboard Bulwark and he reviewed the fleet two days later. During the fleet manoeuvres in August off the coast of Portugal, the ship was visited by King Carlos I of Portugal. During Kaiser Wilhelm II's visit to Malta in April 1904, he assumed temporary command of Bulwark on 11 April as an honorary British Admiral of the Fleet. Domville and Bulwark sometimes served as observers during the manoeuvres with the Channel Fleet in May 1905, rather than participating in them. The Mediterranean Fleet was recalled to Malta from the Adriatic Sea on 27 October after the Dogger Bank Incident where the Russian Baltic Fleet mistakenly fired upon British fishermen as it passed through the North Sea en route to the Far East during the Russo Japanese War. The fleet arrived on the 29th and began loading coal and ammunition in preparation for war, but stood down on 2 November after the Russians agreed to investigate the incident. On 10 December, Bulwark was ordered back to England for her crew to be paid off and Domville hauled his flag down three days later. The ship departed Malta on 14 December, arrived at Devonport on 21 December and was paid off two days later. Bulwark was recommissioned on 3 January 1905 with Commander Edward Philpotts as the acting flag captain and departed on 5 January for Malta where she arrived on the 12th where Domville rehoisted his flag. On 9 June, the ship arrived at Genoa, Italy, where Domville hauled his flag down again and Captain Osmond Brock relieved Philpotts. Two days later, she arrived in Malta where Admiral Lord Charles Beresford hoisted his flag aboard as Commander in Chief of the Mediterranean Fleet. Bulwark began a lengthy refit at Malta on 30 October that lasted until 5 February 1906; the work included the addition of spotting tops equipped with 4 feet (1 m) Barr & Stroud coincidence rangefinders. On 10 February, the ship departed for Lagos, Portugal, to rendezvous with the Channel and Atlantic Fleets for manoeuvres that lasted the rest of the month. The annual manoeuvres that began on 24 June were designed to evaluate the effectiveness of a strategy of commerce raiding as Bulwark was the flagship of the fleet blockading Lagos before the general fleet action began three days later. In 1906–1907, all the main deck 12 pounders were repositioned on the superstructure. On 19 January 1907, she departed Malta for Portsmouth to be paid off; after arriving on 26 January, Beresford hauled down his flag, although the ship was not paid off until 11 February at Devonport. On 12 February, Bulwark was recommissioned under the command of Captain Bertram Chambers to serve as the flagship of Rear Admiral Frank Finnis of the Nore Division, Home Fleet. The ship visited Trondheim, Norway, on 18 June and then Invergordon, Scotland, on the 26th. She was present during the fleet review conducted by King Edward at Cowes on 3 August. After participating in the fleet manoeuvres earlier in October, Bulwark ran aground twice near Lemon Light in the North Sea while trying to avoid Dutch fishing ships on 26 October, but was able to get herself free both times. Her bottom was slightly damaged during the incidents and she entered drydock at HM Dockyard, Chatham on 31 October to begin repairs and a lengthy refit that lasted until 9 March 1908. While still in dockyard hands, Captain Arthur Leveson temporarily assumed command on 3 January and Rear Admiral Stanley Colville relieved Finnis in command of the Nore Division on 17 January. After conducting torpedo and gunnery training and trials over the preceding months, Captain Robert Falcon Scott of Antarctic fame was appointed captain of Bulwark on 18 May. On 1 August, the ship put into Sheerness Dockyard to pay off the crew, some of whom joined the battleships and when she was formally decommissioned on 17 August. Bulwark was recommissioned the following day with a nucleus crew from the battleship She was transferred to the Channel Fleet on 3 October and arrived at Plymouth Sound on 11 December. Ten days later, Devonport Dockyard began repairs to the ship's 12 inch turrets and replacement of the worn out gun barrels that took until 3 March 1909 to complete. That same day, Captain Bentinck Yelverton assumed command of the battleship. Under the fleet reorganisation of 24 March 1909, the Channel Fleet became the 2nd Division of the Home Fleet. The following day Bulwark recommissioned into the reserve at Devonport with a nucleus crew as the flagship of Vice Admiral George Neville, Vice Admiral of the 3rd and 4th Divisions, Home Fleet, at the Nore, with Captain Cunningham Foot in temporary command. He was relieved by Captain George Hope on 18 March. Bulwark participated in the annual manoeuvres in July and she began a brief refit on 30 December that was completed on 25 February 1911. Captain Edmund Hyde Smith relieved Hope on 24 March and Vice Admiral Prince Louis of Battenberg assumed command of the 3rd and 4th Divisions. Bulwark was paid off on 25 April, and Prince Louis hauled his flag down that same day. She was recommissioned as a private ship the next day with a nucleus crew. The ship was present during the Coronation Fleet Review of King George V at Spithead on 24 June. Bulwark arrived at Chatham on 23 July to unload her ammunition and stores in preparation for an extensive refit that began on 1 September and lasted until 1 May 1912. By this time, a pair of the 3 pounders had been repositioned on the bridge and the others had been removed. While conducting sea trials, the ship grounded twice on Barrow Deep off the Nore during refit trials on 4 May 1912, extensively damaging her bottom. Repairs were not completed until the end of the month. Captain Guy Sclater relieved Hyde Smith on 17 November. Bulwark was visited by King Christian X of Denmark when he inspected the squadron on 9 May 1914. On 22 May, she began her annual refit at Chatham which was completed on 9 July. The following day she was alerted to prepare for a test mobilisation in lieu of the annual fleet manoeuvres as part of the British response to the July Crisis. The mobilisation was ordered on 15 July, and the fleet was reviewed two days later at Spithead after which it conducted exercises.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, "Булварк" және 5-ші БС Портлендте орналасқан және Англия арнасын қорғау үшін жаңадан құрылған Канал флотына бекітілген. Тамыз айында Британ экспедициялық корпусын Францияға қауіпсіз жеткізуді қамтамасыз еткеннен кейін, 5-ші БС 4 қыркүйекке дейін Портсмутте қалды, содан кейін Портлендке қайтып келді. Олар қазан айына дейін жаттығулардан басқа сол жерде болды. 5-9 қараша аралығында "Булварк" кемесінде контр-адмирал Эрнест Трубриджтің Жерорта теңізінде тамыз айында неміс броненосцы SMS Goeben және жеңіл крейсері SMS Breslau-ны қуған кездегі әрекеттері үшін өткізілген әскери трибуналы өтті.

Жарылыс

1914 жылы 26 қарашада сағат 07:53 шамасында күшті ішкі жарылыс "Булварк" кемесін қиратты. Оқиға Медуэй өзенінің сағасындағы Ширнесстен батысқа қарай Кетолл Ричтегі No 17 буйда тұрып жатқан кезінде болды. Кемеде "HMS Excellent" атты артиллерия мектебінің оркестрінің мүшелері де болған. Жарылыстан кейін шамамен 30 дене табылды. Өмірді жоғалту саны бойынша бұл оқиға Ұлыбритания тарихындағы екінші ең ірі апаттық жарылыс болып қалады.

28 қарашада өткен жарылыстың себептерін анықтау жөніндегі әскери сот торпеда немесе мина сияқты сыртқы жарылыстарды жоққа шығарды. Куәгерлер артқы мұнараның жанында оттың шақырағанын, содан кейін бір немесе екі жарылыс болғанын айтты, ал сыртқы қабыққа қарсы жарылыстармен байланысты судың биік жоғары көтерілуі болған жоқ. Іші жартылай сақталған артиллерия журналы, бас артиллеристтің кеңсе қызметкерінің және басқа да бірнеше аман қалғандардың куәліктері сол күні таңертең алты дюймдік оқ-дәрі қоймаларын кордит отын зарядын жинақтау үшін қайта орналастырылғанын көрсетті. Бұл кем дегенде 30 ашық зарядтың кеменің қоймалары арасындағы дәліздерде, кеме экипажы таңғы асқа шақырылған 07:45-ке дейін есіктері ашық қалған күйде қалғанын білдірді. Бұл дәліздер жүздеген алты дюймдік және он екі фунттық снарядтарды сақтау үшін де пайдаланылды. Сот кордит зарядтары қазандық бөлмесінің қабырғасына орналастырылғанын, ал қазандықтар қызған сайын температураның көтерілгенін анықтады. Бұл кордит зарядтарын тұтандырып, жақын жердегі снарядтарды жарылды және артқы 12 дюймдік қоймаға тарады, ол да жарылысқа ұшырады.

Қираған жері

29 қарашада кеме құлауын іздеуге жіберілген су астында жүзушілер кеменің сол жақ алдыңғы бөлігі, аурулар бөліміне дейін, жарылыстан үзіліп, тұғырлаған жерінен шығысқа қарай 15 метр жерде жатқандығын хабарлады. Оң жақ алдыңғы бөлік тағы 9 метр қашықтықта жатыр. Кеменің қалған бөлігі соншалықты күшпен қирағандықтан, ірі бөліктері табылмады. Бір 12 дюймдік зеңбірек 28 желтоқсанда тұғырлаған жерінен үлкен қашықтықта табылған және кейіннен құтқарылды. Кеме құлауы "Шығыс қоршауы" және "Батыс қоршауы" буйларымен белгіленген.

Ескерткіштер

1921 жылы Ширенс қаласындағы Докярд шіркеуінде "Булварк" кемесінде және мина қойғыш кемеде (сонымен қатар апатты жарылыстан жоғалған) қаза тапқандарға ескерткіш орнатылды. Оны Флоттың капелланы архидиакон Чарльз Ингелс бағыштады, ал Нордың Бас қолбасшысы адмирал Хью Эван Томас ашты. Екі кемедегі құрбандардың есімі Саутсидегі Әскери-теңіз соғыс ескерткішінде де мәңгі есте сақталады. Тағы бір ескерткіш Кент қаласы, Гиллингемдегі Уодлендс Роуд қорымында, Әскери-теңіз жерлеу орнының бір бөлігі ретінде қойылды.