Кіріспе

Тарихи американдық ту – Гадсден туы, сары түсті фонға оралған және шабуға дайын ағаш құртша жыланы бейнеленген тарихи американдық ту. Жыланның астында "Мені баспа" деген сөздер жазылған. Кейбір заманауи нұсқаларында апостроф қолданылады. Ту 1775 жылы Америка революциясы кезінде осы туды жасаған Континенттік Конгресс делегаты және Континенттік армияның бригадир генералы Кристофер Гадсденнің құрметіне аталған. Ол туды коммодор Эсек Хопкинске тапсырды, ол 1775 жылдың 20 желтоқсанында Хопкинстің флагмандық кемесі USS Alfred-тің басты мачтасында көтерді. Екі күннен кейін Конгресс Хопкинсті Континенттік флоттың бас қолбасшысы етіп тағайындады. Ол Гадсден туын жеке туы ретінде қабылдап, флагмандық кемесінің басты мачтасында іліп қойды. Гадсден туын Америка революциясының идеалдарының физикалық символы ретінде пайдалануды көздеген. Осының нәтижесінде ол жекелей тәуелсіздік пен бостандық идеяларымен байланыстырылды. АҚШ-та ол көбінесе оңтүстік либертариандық, классикалық либерализм және кіші үкіметтің символы ретінде, сондай-ақ билік пен үкіметке деген сенімсіздік немесе қарсылықты білдіру үшін қолданылады.

Сыртқы түрінің өзгеруі

Гадсден туының көптеген нұсқалары бар. Девизге кейде "Жоқ" деген сөздің апострофы қосылады, кейде қосылмайды; 1754 жылы француз және үнді соғысы кезінде Франклин сегіз бөлікке бөлінген жыланның ағаш кескінін – «Бірігіңдер немесе өліңдер» деген атпен жариялады. Ол колонияларды бейнеледі, Жаңа Англия басы ретінде біріктірілді, ал Оңтүстік Каролина құйрығы ретінде, жағалау бойымен орналасқан тәртібі бойынша көрсетілді. Бұл американдық газетте жарияланған алғашқы саяси карикатура еді. 1774 жылы Пол Ревир Франклиннің әйгілі карикатурасын Исайя Томасқа тиесілі «Массачусетс шпионы» газетінің таңбасына қосты, онда ол британдық грифпен күресіп жатқандай бейнеленген. 1775 жылдың желтоқсанында Бенджамин Франклин «Американдық болжаушы» деген псевдониммен «Пенсильвания журналында» эссе жариялады, онда ол құбылмалы жыланның американдық рухтың жақсы символы екенін және оның сергектілік, белсенділік, жекелік, бірлік және бостандыққа берілген құндылығын көрсететінін айтты: [ ] онда «Маған тиіспе» деген қарапайым ұранмен құбылмалы жылан бейнеленген. [ ] Оның қабақтары жоқ. Сондықтан оны сергектіктің белгісі деп санауға болады. Ол ешқашан шабуылға өспейді, ал бір рет қатысқаннан кейін ешқашан бас иеді. [ ] Құбылмалы жылан жалғыз өмір сүреді және олардың сақталуы үшін қажет болған жағдайда ғана өз тегіне қосылады [ ] Осы жануардың шыршаларының бір-бірінен қаншалықты ерекше және тәуелсіз екенін байқау қызықты және таң қалдырады, бірақ олардың бір-біріне қаншалықты берік байланысқандығын, сондықтан оларды бөлшектеу үшін оларды бөлшектеуге болмайды. [ ] Оның құдіретті тартымдылығы, кең мағынада, Американың ұсынатын бостандық пен игіліктерін қарастырып, оған келгендер ешқашан оны тастамайды, бірақ өмірін оның қасында өткізеді дегенді білдіруі мүмкін. 1778 жылы Континенталдық Конгресс Соғыс министрлігінің мөрін бекіткен кезде құбылмалы жылан символы алғаш рет ресми түрде қабылданды. Мөрдің жоғарғы ортасында «Бұл жерді қорғаймыз» деген жазуы бар туды ұстап тұрған құбылмалы жылан бейнеленген. Соғыс министрлігінің мөрінің бұл дизайны кейінірек жасалған дизайндарға, сондай-ақ Армия департаментінің мөріне, эмблемасына және туына шағын өзгерістермен енгізілді. Осылайша, АҚШ армиясы 243 жылдан астам уақыт бойы құбылмалы жылан символының кейбір түрлерін үздіксіз ресми түрде қолданып келеді. Құбылмалы жылан мотивін пайдаланатын басқа американдық туларға Провиденс қаласының артиллерия жасағының Біріккен компаниялары, Бірінші Әскери-теңіз туы және Калпепер Минутмен туы жатады. XXI ғасырда Гадсден туы Шай партиясы қозғалысының жақтастары тарапынан қолданылды.

Тарих

Джордж Вашингтон 1775 жылы Континенттік әскери-теңіз күштерін Континенттік әскерлердің Бас қолбасшысы ретінде құрды, одан бұрын Есек Хопкинс әскери-теңіз күштерінің коммодоры болып тағайындалған жоқ. Алғашқы кемелер Америка Тәуелсіздік соғысының бастапқы жылдарында нашар жарақтанған Континенттік армияны жабдықтау үшін британдықтардың колонияларға соғыс жабдықтарын тасымалдауын тоқтатуға пайдаланылды. Континенттік полковник Кристофер Гадсден Оңтүстік Каролинаны Конгресте өкілдік етті және ол бірінші теңіз миссиясын жабдықтаған Теңіз комитетінің жеті мүшесінің бірі болды. Пол Арон Гадсденді "американдық теңіз күштерінің көрнекті жақтасы" деп сипаттады. Алғашқы теңізшілер сары түске боялған, он үш сақинасы бар дөңгелек жылан суреті және "Маған тиіспе" деген ұран жазылған барабандарды алып жүрді. Бұл тудың символикасы туралы алғашқы жазба. Гадсден 1775 жылы американдық теңіз күштеріне ерекше ту қажет деп шешті және оны жасауды өзіне міндет етті. Шарльстон қаласында (Оңтүстік Каролина) дөңгелек жылан шабуыл жасамас бұрын ескертетін "асыл және пайдалы" жануар деп есептелді. 1775 жылдың 20 желтоқсанында ол USS Alfred кемесінің басты мачтасында Гадсден туын жайып, кемені Чесапик шығанағында бекітті. 1861 жылы Джорджиядан келген кеме Бостон портына 15 құл мемлекетін білдіретін 15 жұлдызды Гадсден туымен кірді. Капитан үлкен және ашулы халық жиналғаннан кейін туды алып тастады, содан кейін оны жойды.

Қазіргі заманғы қолданысы

Тарихи себептермен, Гадсден туы әлі де Чарльстон қаласында, Оңтүстік Каролина штатында кеңінен қолданылады. Бұл қала Кристофер Гадсден алғаш рет туды ұсынған және революция кезінде оны жиі пайдаланған жер. Осымен қатар, Азамат соғысына дейінгі Оңтүстік Каролинаның көк және ақ жарты ай туы да қолданылған. Гадсден туы бірнеше штаттарда арнайы номерлік белгі ретінде танымал болды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, келесі штаттар Гадсден туының арнайы номерлік белгісін алу мүмкіндігін ұсынады: Алабама, Аризона, Флорида, Канзас, Мэриленд, Миссури, Монтана, Оклахома, Оңтүстік Каролина, Теннеси, Техас және Вирджиния.

Либертариандық символ ретінде пайдалану

1970 жылдары либертариандар Гадсден туын жеке құқықтарды және шектеулі үкіметті көрсететін символ ретінде пайдалана бастады. Тудың жарқын сары немесе алтын түсі либертариандықпен де байланысты. Нью-Гэмпширдегі Либертариандық еркін мемлекет жобасы либертариандық қозғалыстың символы – кірпікпен ауыстырылған жыланның өңделген нұсқасын қолданады. Тудың басқа либертариандық нұсқалары "Мені баспа" деген сөздерді "Ешкімді баспа" деп өзгертіп, бір нұсқада бір жыланды түрлі-түсті бірнеше жыланмен, ал басқа нұсқаларда кірпікпен алмастырды.

Сол жақ пайдалануы

1970 жылдардың ортасында Жаңа солшылдардың Екі жүз жылдық комиссиясы батырлық белгісі ретінде Гадсден туының символикасын түймелерде және жарияланымдарда пайдаланды.

Оң жақпен пайдалану

Гадсден туы оңшыл топтар мен жеке адамдар тарапынан да қолданылған. Гадсден туы 2021 жылғы 6 қаңтарда АҚШ Капитолийіне жасалған шабуыл туралы баяндамада маңызды орын алды.

Чай партиясының символы ретінде қолдану

2009 жылдан бастап Гадсден туы американдық «Шай партиясы» қозғалысын қолдаған наразылар тарапынан наразылықтың символы ретінде кеңінен қолданылды. Конгресс мүшелері де оны «Шай партиясы» митингілерінде көрсетті. Кейбір жағдайларда, тудың «Шай партиясымен» байланысы тым күшті болғандықтан, ол тарихи немесе әскери емес, саяси символ деп танылды.

Террорлық актіде қолданылған

2014 жылы бұл туды Лас-Вегастағы атыс-шабуылды жасаған, екі полицей және бір бейбіт азаматты өлтірген Джерад және Аманда Миллерлер қолданған. Миллерлердің бірі өлтірген полицейдің денесіне Гадсден туын қойған деген хабар бар.

Гадсден туымен байланысты сот ісі

2013 жылдың наурызында Нью-Йорк штатының Нью-Рошель қаласындағы бос әскери гарнизон ғимаратында қала әкімдерінің рұқсатысыз Гадсден туы көтерілді. Қала оны алып тастауға бұйрық берді, ал әскери гарнизонда АҚШ туын күткен Біріккен ардагерлер ескерткіші және патриоттық қауымдастығы қалаға қарсы сотқа шағым түсірді. Федералды судья бұл істі қарастырудан бас тартып, Біріккен ардагерлердің Бірінші түзетуге сүйенген аргументін қабылдамады және даулы флагшток қаланың меншігінде болғандықтан, ол жеке пікірді білдірмейді деп шешті. 2014 жылы АҚШ пошта қызметінің бір қызметкері жұмыста Гадсден туының бейнесі бар бас киім киген әріптесіне шағым түсірді. Пошта басқармасы шағымды қабылдамады, бірақ АҚШ-тың тең жұмыс мүмкіндіктері жөніндегі комиссиясы (EEOC) бұл шешімді кері қайтарып, жан-жақты тергеп-тексеруді талап етті. EEOC мәлімдеме жасап, Гадсден туының «расистік символ» екеніне, немесе оның бейнесін киюдің нәсілдік дискриминация екеніне қатысты ешқандай шешім қабылдамағанын нақтылады. 2023 жылы Колорадо Спрингс қаласындағы The Vanguard мектебінің жетінші сынып оқушысы Джейден Родригес «мектептің киім талаптарын бұзған» бірнеше белгілерді таққаны үшін мектептен шеттетілді, оның ішінде Гадсден туы бар белгі де болды. Бұл шешімге қарсы кең ауқымды наразылықтардан кейін, оның ішінде губернатор Джаред Полистің де сын-пікірлерінен соң, мектеп өз шешімін қайта қарастырды.

Көкшетасты нұсқасы

1990 жылдары Queer Nation/Сан-Францискомен байланысты болған, квир өзін-өзі қорғау тобы Street Patrol логотипі ретінде үшбұрыш үстінде "Менің үстіме баспа" деген ұраны жазылған лента ұстаған оралған жыланды пайдаланды. Кейбір либертариандық айналымдарда жылан мен ұранды көкжиекті тудың үстіне орналастырылған нұсқасы қолданылады. 2016 жылы Орландодағы түнгі клубтағы атыстан кейін Батыс Голливуд айналасына "#ShootBack" деген жазуы бар көкжиекті Гадсден туы бейнеленген плакаттар ілінді.

АҚШ-тан тыс жерлерде қолдану

Гадсден туы Аргентинаның оңшыл либертариандық президенті Хавьер Милейді қолдаушылармен пайдаланылды. Милейдің инаугурациясы барысында Гадсден тулары көтерілді, бұл шетелдік инаугурацияда бұл тудың айқын түрде танылуының алғашқы мысалдарының бірі болды.

Пародиялар

Гадсден туының пароди́ялары мен пастиштері кездеседі; бір кең таралған нұсқасы "Маған баспа" деген ұраны "Снекке қадам баспа" деп өзгертілген, кейде осыған дөңгелек сызылған жылан суреті қосады.

Популярлы мәдениеттегі бейнелер

Гадсден туы халық мәдениетінде, әсіресе соңғы заманға қатысты әңгімелерде жиі кездеседі.

Өнер саласында

1976 жылы жасалған "Азаттық Пойызы" граффитисінің дизайнына Гадсден туы қосылған.

Кино және теледидардағы

1982 жылы шыққан "Тутси" фильмінде Джефф Слейтер (Билл Мюррей) кейіпкерінің жатын бөлмесінде Гадсден туы ілінгенін көруге болады. 1985 жылы шыққан "Рокки IV" фильмінде Паули (Берт Янг) кейіпкері Ресейде жүргенде арқасында Гадсден туы бар пальто киеді. 1995 жылы "Симпсон" мультсериалының "Барт Австралияға қарсы" эпизодында Барт "отансүйгіштік" ниетімен, жаза ретінде Австралия премьер-министрінің тепкісіне ұшырамас бұрын, өз мүжігіне "Маған тиіспеңдер" деген фразаны жазады. 2000 жылы түсірілген "Патриот" фильмінде американдық әскерлер Коупенс шайқасы кезінде осы туды қолданып жүргені көрсетіледі. 2006 жылы CBS телеарнасының "Иерихон" апокалиптикалық драмалық сериалында Гадсден туы бірнеше рет пайда болады, әсіресе соңғы эпизодта Иерихон қаласының мэрі Грей Андерсон (Майкл Гастон) қалалық әкімшіліктің "Американың одақтас штаттары" туын Гадсден туымен ауыстырады. 2009 жылы NBC телеарнасының "Parks and Recreation" сериалдарында Рон Свансонның (Ник Оферман) кеңсесінде кішкентай Гадсден туы бар. 2023 жылы HBO телеарнасының "Біздің соңғыларымыз" апокалиптикалық драмалық сериалында Биллдің (Ник Оферман) үйінде Гадсден туы ілінген.

Музыка саласында

Американдық хеви-метал тобы Metallica 1991 жылы шыққан бесінші студиялық альбомында "Don't Tread on Me" атты ән жазды. Альбомның мұқабасында Гадсден туындағыдай оралған құлағы шаңғыраған жыланның қара сұр суреті бейнеленген. Американдық кантри әншісі Гренджер Смит "Don't Tread On Me" әнін жазды, ол оның тоғызыншы студиялық альбомы "When The Good Guys Win" альбомында орын алды. Әнге оның екінші тұлғасы, Эрл Дибблс кіші де қатысты.