Кіріспе
Билік бірнеше адамға жүктелген үкімет түрін сипаттау үшін қолданылатын термин. Саяси ғылымда Роберт А. Даль полиархия (поли – "көп", архе – "үкімшілік") терминін билік бірнеше адамға жүктелген үкімет түрін сипаттау үшін пайдаланған. Бұл диктатура да, демократия да емес. Осы басқару нысаны алғаш рет АҚШ және Францияда енгізіліп, кейіннен басқа елдер де оны біртіндеп қабылдады. Дальдің пікірінше, полиархия демократиядан өзгеше, себебі демократияның негізгі принципі – "үкіметтің өзінің азаматтарының пікірлеріне, олар саяси теңдікте тұрғанда, үнемі сезімтал болуы және олардың мүмкіндіктеріне кедерес келтірмеуі". Алайда, поликратия – монократияға қарама-қарсы, бір адам емес, бірнеше адам билік ететін қоғам деген тұжырымдама басқаша. Бұл сөз грек тіліндегі poly ("көп") және kratos ("үкім" немесе "күш") сөздерінен туындаған.
In political science, the term polyarchy (poly "many", arkhe "rule") was used by Robert A. Dahl to describe a form of government in which power is invested in multiple people. It takes the form of neither a dictatorship nor a democracy. This form of government was first implemented in the United States and France and gradually adopted by other countries. Polyarchy is different from democracy, according to Dahl, because the fundamental democratic principle is "the continuing responsiveness of the government to the preferences of its citizens, considered as political equals" with unimpaired opportunities. although from a slightly different premise: a polycracy is a society ruled by more than one person, as opposed to a monocracy. The word derives from Greek poly ("many") and kratos ("rule" or "strength").
Анықтамалар
Дальдың полиархалды демократия туралы алғашқы теориясы 1956 жылғы «Демократиялық теорияға кіріспе» кітабында жазылған. Оның теориясы ондаған жылдар бойы дамыды, ал кейінгі жазбалардағы сипаттамасы шамалы өзгеше. Даль «демократия» – ешбір ел жете алмаған идеал түр деп санайды. Даль үшін демократия – «өзінің барлық азаматтарына толыққанды жауап беретін» жүйе. Уильям И. Робинсон пікірінше, бұл – капитал атынан әрекет ететін шағын топтың билігі, ал көпшіліктің шешім қабылдауы қатаң бақыланатын сайлау процесіндегі таңдаулы элиталардың арасынан таңдаумен ғана шектеледі. Бұл – әлемдік капиталдың құрылымдық үстемдігі арқасында мүмкін болатын, келісімге негіделген үстемдік түрі, ол саяси билікті шоғырландыруға мүмкіндік береді. Роберт А. Даль мен Чарльз Э. Линдблом саяси келіссөздердің полиархияның, әсіресе АҚШ-та, маңызды ерекшелігі екенін атап өтті. Сонымен қатар, АҚШ сияқты полиархиялық мемлекет өзінің көптеген азаматтарын сайлау процесіне қатысудан шеттетуі мүмкін. Мысалы, АҚШ-тың Пуэрто-Рико, Гуам және Виргин аралдары сияқты аумақтарында тұратын төрт миллионнан астам АҚШ азаматы Конгресс мүшелерін сайлауға қатысудан мүшекес, ал бұл саяси орган оларға қатысты жоғары билікті иеленеді. Робинсон олардың заңды өкілдіксіз салық төлейтінін айтады (бірақ бұл аумақтардың мәртебесі жеке жағдайларда халықтың келісімімен анықталады). «Демократиялық теорияға кіріспе» (1956) кітабында Даль азаматтардың саяси қатысуының артуы полиархия үшін әрқашан пайдалы бола бермейтінін айтады. Мысалы, білімі төмен топтардың мүшелерінің саяси қатысуының артуы полиархияның негізгі нормаларына қолдауды азайтуы мүмкін, себебі бұл топтардың мүшелері авторитарлық көзқарастарға бейім. Қазіргі британдық сыртқы саясатты талқылауда Марк Кертис былай деп жазады: «Британдық көшбасшылар шетелде «демократияны» насихаттағанда, көбінесе полиархияны меңзейді. Бұл – шағын топтың іс жүзінде билік ететін және көпшіліктің қатысуы бәсекелес элиталар басқаратын сайлауларда көшбасшыларды таңдаумен шектелетін жүйе». Сонымен қатар, оны оңтүстіктегі трансұлттық элиталар демократияны насихаттаудың бір бөлігі ретінде солтүстіктегі авторитаризм мен диктатурадан өзгеше форма ретінде қолданады. Робинсонның пікірінше, мұның мақсаты – өз елдерін неолиберализмнің трансұлттық күн тәртібіне ашатын трансұлттық элиталарды өркендету, соның арқасында трансұлттық капиталдың еркіндігі мен өндіріс пен таратудың жаһандық схемалары құрылады. Мысалы, бұл Никарагуа, Чили, Гаити, Филиппин, Оңтүстік Африка және бұрынғы Кеңес блогының елдерінде де қолданылды.
According to William I. Robinson, it is a system where a small group actually rules on behalf of capital, and the majority’s decision making is confined to choosing among a select number of elites within tightly controlled elective processes. It is a form of consensual domination made possible by the structural domination of the global capital, which allows concentration of political power. Robert A. Dahl and Charles E. Lindblom noted that political bargaining is an essential feature of polyarchy, particularly in the US. Moreover, a perceived polyarchy—such as the United States—may bar a substantial number of its citizens from participating in its electoral process. For example, more than four million U. S. citizens residing in the U. S. territories, such as Puerto Rico, Guam and the U. S. Virgin Islands, are excluded from participating in the election of any voting member of Congress, the political body that holds ultimate sovereignty over them. Robinson argues that they are effectively taxed without lawful representation (although these territories' status is a matter of popular consensus in individual cases). In Preface to Democratic Theory (1956), Dahl argues that an increase in citizen political involvement may not always be beneficial for polyarchy. An increase in the political participation of members of less educated classes, for example, could reduce the support for the basic norms of polyarchy, because members of those classes are more predisposed to be authoritarian minded. In a discussion of contemporary British foreign policy, Mark Curtis writes, "Polyarchy is generally what British leaders mean when they speak of promoting 'democracy' abroad. This is a system in which a small group actually rules and mass participation is confined to choosing leaders in elections managed by competing elites." It is also being promoted by the transnational elites in the South as a different form from the authoritarianism and dictatorship to the North as a part of democracy promotion. Robinson argues that this is to cultivate transnational elites who will open up their countries following the transnational agenda of neoliberalism, whereby transnational capital mobility and globalized circuits of production and distribution are established. For example, it was promoted to Nicaragua, Chile, Haiti, the Philippines, South Africa and the former Soviet Bloc countries.