Кіріспе
Уэльс аңызы бойынша Гелерт – Гвинедтің солтүстік-батысындағы Беддгелерт ауылымен байланысты аңыздық қасқыр иті (аты "Гелерттің қабірі" дегенді білдіреді). Аңыз бойынша, Ұлы Льюэллин аң аулаудан оралғанда, баласының жоғалып кеткенін, бесігі аударылған, ал Гелерттің аузы қанға малынған күйде табады. Иттің баланы жегенін ойлаған Льюэллин қылышын тартып алып, Гелертті өлтіреді. Иттің өлім кешкірісінен кейін Льюэллин бесіктің астында ешбір зардап көрмеген сәбидің жылауын және балаға шабуыл жасап, Гелерт өлтірген қасқырдың денесін естиді. Льюэллин өкінішпен толығады және итті зор салтанатпен жерлейді (кейіннен қаланың атына айналған), бірақ оның өлім кешкірісін әлі де ести алады. Сол күнден бастап Льюэллин ешқашан қайта күлімсіреген емес. Бұл оқиға "Адал Ит" халық ертегісінің нұсқасы болып табылады, ол қалалық аңыз ретінде сақталып келеді. Ол Aarne–Thompson 178A түріне жатады.
Gelert is a legendary wolfhound associated with the village of Beddgelert (whose name means "Gelert's Grave") in Gwynedd, north west Wales. In the legend, Llywelyn the Great returns from hunting to find his baby missing, the cradle overturned, and Gelert with a blood smeared mouth. Believing the dog had devoured the child, Llywelyn draws his sword and kills Gelert. After the dog's dying yelp, Llywelyn hears the cries of the baby, unharmed under the cradle, along with a dead wolf which had attacked the child and been killed by Gelert. Llywelyn is overcome with remorse and buries the dog with great ceremony, (then leading to the town name) but can still hear its dying yelp. After that day, Llywelyn never smiles again. The story is a variation on the "Faithful Hound" folk tale motif, which lives on as an urban legend. It is classified as Aarne–Thompson type 178A.
Өлеңдер мен басқа да аудармалар
Бұл әңгіме бірнеше ағылшын поэмаларының негізін құрады, олардың арасында Уильям Роберт Спенсердің 1800 жыл шамасында жазған "Бет Гелерт; немесе, Грейхаундтың қабірі"; Ричард Генри Хорнның "Бет Гелерт"; Фрэнсис Оррей Тикнордың "Гелерт" және Уолтер Ричард Кассельстің "Ллевелин" драмалық поэмасы бар. Бұл ертегіге Джон Кричли Принс өзінің "Солтүстік Уэльс" поэмасының 24-29 жолдарында сілтеме жасайды: "Сен қажы аяғымен осы жерді баспағансың / Сенімсіздіктің иттік шейіті ұйықтаған жерде / Кедей Гелерт, әндерде даңқталған, батыл иттің есімі / Ешқашан үй, шатыр немесе сарайды қорғамаған / Немесе аңшының шақыруына қуанып секірмеген / Ешқашан риза адамға арналған топыраққа тапсырылмаған". Осыған қарамастан, және ауылда Гелерт қабірі деп аталатын көтерілген дөңгелек болғанына қарамастан, тарихшылар Гелерттің болғанына сенбейді. Бұл туралы Джордж Борроудың "Жабайы Уэльс" (1862) еңбегінде, ол оны жақсы танымал аңыз ретінде көрсетеді; Брюердің сөздігі мен аңыздық жинағында, ол басқа мәдениеттердегі осы әңгіменің әртүрлі нұсқаларын егжей-тегжейлі сипаттайды; және "Натталл энциклопедиясында", "Геллерт" және "Киллхарт" сөздерімен ағылшынша жазылған. Джон Фиске өзінің "Мифтер және миф жасаушылар" кітабында Гелертті талқылайды, өкінішпен айтады: "Швейцариялықтар өздерінің Телльдерінен бас тартқандай, Уэльстіктер де өздерінің батыл иті Геллерттен айырылуы керек, оның қасіретті тағдырына мен көптеген романдық кейіпкерлердің бақытсыздықтарына қарағанда көбірек жас түйіршіктерімді төктім". Ол атап көрсетеді: "Күні бүгінге дейін Сноудонға келгендерге осы оқиға айтылады және Бет Геллерт деп аталатын орын көрсетіледі, онда иттің қабірі әлі де көрініс тапқан. Дегенмен, бұл оқиға дерлік барлық арий халықтарының отбасылық әңгімелерінде кездеседі". Шындығында, бұл әңгіме көптеген мәдениеттерде ұсақ өзгерістермен кездеседі. Альпілік лигуриялық ақынның "R sacrifisi dr can" поэмасы, лигурия тілінде жазылған, қойшының қой қанға батқан итін тапқаннан кейін қалай атқандығы және кейіннен сарайдан өлі қасқырды тапқандығы туралы айтады. Үндістанда қасқырдың орнына қара жылан, ал иттің орнына мангуст келеді. Мысырда, бір асханашы бір уәлиді шөптерді салып, құтысын сындырғаны үшін өлтіруге тырысады, бірақ кейіннен құтыда улы жылан бар екенін біледі. Малайзиялық фольклорда осыған ұқсас оқиға бар, онда малайзиялық аңшы өзінің кішкентай қызының қорғаушысы ретінде қолға үйретілген аюды ұстап алады. Гелерт оқиғасындағыдай, аңшы экспедициядан үйіне оралып, қызының жоғалып кеткенін және аюдың қанға батқандығын көреді. Аю қызын жеп қойды деп ойлап, аңшы оны найзасымен өлтіреді, бірақ кейіннен аңшының қызын қорғап, аю өлтірген жолбарыстың денесін табады, ол көп ұзамай орманнан шығады. Диснейдің "Леди мен Бомж" (1955) фильмінде, Сара тәтесі оны балалар бөлмесінде құлаған бесікпен тапқаннан кейін Бомж қораға жіберіледі. Осы әңгіменің нұсқасында "Гелерт" кейіпі құтқарылады: Леди "Джим Диарға" перде артында жасырылған өлі тышқанды көрсете алады, ал ата-аналар Бомж олардың баласын тышқаннан құтқарып қалғанын түсінеді. 2002 жылы Incredible Story Studios "Гелерттің оралуы" атты қысқа фильм жасады, оны уэльстік мектеп оқушысы жазған, онда Гелерттің арбағы 21-ші ғасырдың басында Бедгельертті қорқытып оралады.