Этьен Жильсон (1884-1978) – француз философы, орта ғасыр философиясы сарапшысы, Декарт пен Аквинскийдің ілімін зерттеген. Француз академиясының мүшесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз тарихшысы және философы (1884–1978)
French historian and philosopher (1884–1978)
Этьен Анри Гилсон (ʒilsɔ̃; 13 маусым 1884 – 19 қыркүйек 1978) – француз философы және философия тарихшысы. Орта ғасырлық философияны зерттеуші ғалым, ол бастапқыда Декарттың ойларына маманданған; Томас Аквин дәстүрінде философиялық толғаныс жасағанмен, өзін неотомист философ деп санамады. 1946 жылы ол Француз академиясының «Өлімсіз» (мүшесі) болып сайланды. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына үміткер болған. 2009 жылы Этьен Гилсонның ой-пікірлерін және классикалық философияны академиялық ортада және мәдениетте насихаттау мақсатында Халықаралық Этьен Гилсон қоғамы құрылды. Ол «Studia Gilsoniana» журналын шығарады.
Étienne Henri Gilson (ʒilsɔ̃; 13 June 1884 – 19 September 1978) was a French philosopher and historian of philosophy. A scholar of medieval philosophy, he originally specialised in the thought of Descartes; he also philosophized in the tradition of Thomas Aquinas, although he did not consider himself a neo Thomist philosopher. In 1946 he attained the distinction of being elected an "Immortal" (member) of the Académie française. He was nominated for the Nobel Prize in Literature. In 2009, the International Étienne Gilson Society was created “to promote the thought of Étienne Gilson and classical philosophy in the academy and culture.” It publishes a journal, Studia Gilsoniana.
Өмірбаян
Парижде туған Гилсон, Бургундиядан шыққан католик отбасында өсті. Ол Нотр-Дам-де-Шамп кіші семинариясында оқыды, содан кейін Генри IV лицейінде білімін аяқтады. Әскери қызметтен кейін, Рене Декартты оқып, бакалавриатқа түсті, Декарттық ой-санаққа схоластиканың ықпалын зерттеді. Виктор Дельбос (1862–1916) және Люсьен Леви-Брюльдің Сорбоннадағы, Анри Бергсонның Коллеж де Франстағы басшылығымен оқығаннан кейін 1906 жылы философия ғылымында диплом алды. 1908 жылы Мелун қалалық Тереза Равизеге үйленді. Боург-ан-Брес, Рошфор, Тур, Сен-Квентин және Анжер қалаларындағы жоғары мектептерде сабақ берді. 1913 жылы Лилль университетінде оқытумен қатар, Париж университетінде «Декарт және теологиядағы бостандық» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда оның мансабы үзіліске ұшырады, ол француз армиясына сержант болып шақырылды. Фронтта болды және Верден шайқасына екінші лейтенант ретінде қатысты. 1916 жылдың ақпанында тұтқындалып, екі жыл тұтқында болды. Осы уақытта орыс тілі және Сент-Бонавентура сияқты жаңа салаларды зерттеуге берілді. Кейіннен батылдығы үшін «Croix de Guerre» орденімен марапатталды. 1919 жылы Страсбург университетінде философия тарихының профессоры болды. 1921-1932 жылдары Париж университетінде орта ғасырлық философия тарихын оқытты. 1929 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Халықаралық деңгейде танымал ойшыл ретінде Гилсон 1930 жылы Жак Маритенмен бірге Понтификалық Сент-Томас-Аквинас университетінен (Ангеликум) философия ғылымының құрметті докторлық дәрежесін алды. Сонымен қатар ол Гарвардта үш жыл сабақ берді. Сент-Василий қауымының шақыруымен Торонто университетінің Сент-Михаил колледжімен бірлесіп, Торонтодағы Орта ғасырлық зерттеулер жөніндегі Понтификалық институтын құрды, онда жыл сайын Этьен Гилсон лекциясы өткізіледі. 1946 жылы Француз академиясының мүшесі болып сайланды. 1948 жылы Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды. 1949 жылдың 12 қарашасында әйелі Тереза Равизе қайтыс болғаннан кейін Гилсон ауыр эмоционалдық соққыға ұшырады. 1951 жылы ол өзінің кафедрасын Марсиал Герольтке тапсырып, 1968 жылға дейін Понтификалық Орта ғасырлық зерттеулер институтына толыққандай берілді. Ол иезуит теологы және кардинал Анри де Лубакпен жақсы таныс болды. Олардың хат алмасулары жарияланды. Гилсон негізінен философия тарихшысы болғанымен, ол 20 ғасырдағы томизмнің қайта жандануының алдыңғы қатарында болды, Жак Маритенмен бірге. Оның еңбектері Ричард МакКеоннан жоғары баға алды.
Born in Paris into a Roman Catholic family originally from Burgundy, Gilson attended the minor seminary at Notre Dame des Champs, then finished his secondary education at the Lycée Henri IV. After finishing his military service, during which he began to read René Descartes, he studied for his licence (bachelor's degree), focusing on the influence of scholasticism on Cartesian thought. After studying at the Sorbonne under Victor Delbos (1862–1916), and Lucien Lévy Bruhl and at the Collège de France under Henri Bergson, he finished his degree in philosophy in 1906. In 1908, he married Thérèse Ravisé of Melun, and he taught in the high schools of Bourg en Bresse, Rochefort, Tours, Saint Quentin and Angers. In 1913, while employed in teaching at the University of Lille, he defended his doctoral dissertation at the University of Paris on "Liberty in Descartes and Theology" ("La Liberté chez Descartes et la Théologie"). His career was interrupted by the outbreak of World War I, as he was drafted into the French Army as a sergeant. He served on the front and took part in the Battle of Verdun as second lieutenant. He was captured in February 1916 and spent two years in captivity. During this time he devoted himself to new areas of study, including the Russian language and St. Bonaventure. He was later awarded the Croix de Guerre for bravery in action. In 1919, he became professor of the history of philosophy at the University of Strasbourg. From 1921 to 1932, he taught the history of medieval philosophy at the University of Paris. He was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1929. As an internationally renowned thinker, Gilson was first, along with Jacques Maritain, to receive an honorary doctorate in philosophy from the Pontifical University of Saint Thomas Aquinas (Angelicum) in 1930. He also taught for three years at Harvard. At the invitation of the Congregation of St. Basil, he set up the Pontifical Institute of Medieval Studies in Toronto in conjunction with St. Michael's College at the University of Toronto, which hosts an annual Étienne Gilson Lecture. He was elected to the Académie française in 1946. In 1948, he was elected an International Member of the American Philosophical Society. With the death of his wife, Thérèse Ravisé, on 12 November 1949, Gilson endured a considerable emotional shock. In 1951, he relinquished his chair to Martial Gueroult at the Collège de France to devote himself completely to the Pontifical Institute of Mediaeval Studies until 1968. He knew the Jesuit theologian and cardinal Henri de Lubac. Their correspondence has been published. Although Gilson was primarily a historian of philosophy, he was also at the forefront of the 20th century revival of Thomism, along with Jacques Maritain. His work has received critical praise from Richard McKeon.
Жұмыс
Гилсон томизмді тарихи тұрғыдан талдауға кірісті. Гилсон үшін томизм, әрине, негативтік мағынадағы схоластикамен толықтай сәйкес емес, қайта оған қарсы бағытталған көтеріліс еді. Гилсон өзінің заманының философиясы табиғатты билеу және басқару құқығынан бас тартуға, адамзатты табиғаттың бір бөлігіне дейін кемітуге ұласып, осыдан кейін ең қауіпті әлеуметтік тәжірибелерге жасыл жарық беруге бейімделген ғылымға айналып бара жатқанын ойлады. Философияның "жүйелеріне" қарсы, Гилсон Тома Аквинскийдің философиясын жаңғырту осы қауіпті жағдайдан шығудың жолын ашады деп сенді. Өз кезінде Гилсон ортағасырлық философия тарихы бойынша мамандығымен ерекшеленетін, сонымен қатар өзінің философиялық ой-пікірлерімен жоғары бағаланған ғалым болды. Оның еңбектері бүгінгі күнге дейін қайта басылып, зерттеліп келеді – мүмкін, "томист" философтардың ішінде жалғыз оның шығармалары мен беделі 1960 жылдан бері ортағасырлық философияға деген қызығушылықтың және құрметтің жалпы төмендеуінен зардап көрмеді.
Gilson undertook to analyze Thomism from a historical perspective. To Gilson, Thomism is certainly not identical with scholasticism in the pejorative sense, but indeed rather a revolt against it. Gilson considered the philosophy of his own era to be deteriorating into a science which would signal humanity's abdication of the right to judge and rule nature, humanity made a mere part of nature, which in turn would give the green light for the most reckless of social adventures to play havoc with human lives and institutions. Against "systems" of philosophy, Gilson was convinced that it was the revival of the philosophy of Thomas Aquinas that opened the way out of that danger zone. In his time, Gilson was the leading scholar of the history of medieval philosophy as well as a highly regarded philosopher in his own right. His works continue to be reprinted and studied today – perhaps alone among "Thomist" philosophers, his work and reputation have not suffered from the general decline of interest in and regard for medieval philosophy since the 1960s.