Бургунд соғыстары (1474-1477): Швейцария және одақтастарымен Бургундия арасындағы қақтығыс. Шарль Батылдың жеңілісі, Франция мен Габсбургтардың ықпалы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1474–1477 Батыс Еуропалық қақтығыс
1474–1477 Western European conflict
Бургундия соғыстары (1474–1477) – Бургундия мемлекеті мен Ежелгі Швейцария Конфедерациясы және оның одақтастары арасындағы қақтығыс. Ашық соғыс 1474 жылы басталды, ал Бургундия герцогы, Батыл Чарльз, келесі жылдары шайқаста үш рет жеңіліске ұшырады және 1477 жылы Нанси шайқасында қаза тапты. Бургундия герцогтігі мен бірнеше басқа Бургундия жерлері Францияның құрамына енді, ал Бургундия Нидерланды және Франш-Конте Чарльздың қызы Мария Бургундияға мұра болып өтті, және оның өлімінен кейін Габсбургтер әулетіне көшті, себебі ол Әулие Рим императоры Максимилиан I-ге үйленген болатын.
The Burgundian Wars (1474–1477) were a conflict between the Burgundian State and the Old Swiss Confederacy and its allies. Open war broke out in 1474, and the Duke of Burgundy, Charles the Bold, was defeated three times on the battlefield in the following years and was killed at the Battle of Nancy in 1477. The Duchy of Burgundy and several other Burgundian lands then became part of France, and the Burgundian Netherlands and Franche Comté were inherited by Charles's daughter, Mary of Burgundy, and eventually passed to the House of Habsburg upon her death because of her marriage to Maximilian I, Holy Roman Emperor.
Өмірбаян
Бургундия герцогтары шамамен 100 жыл бойы Киелі Рим империясы мен Франция арасындағы маңызды күш ретінде өз билігін орнатуға жетістікке жетті. Әртүрлі байлыққа ие болған аймақтық княздықтардың Бургундия мемлекетіне бірігуі жаңа билікке зор экономикалық мүмкіндіктер мен игілік әкелді. Көптеген элиталар үшін жерлерін біріктірудегі шешуші фактор – Бургундия герцогтігінің экономикалық тұрақтылығы кезінде пайда табудың салыстырмалы түрде сенімді кепілі болды. Олардың иеліктеріне Франш-Конте және Бургундия герцогтігінің бастапқы аумақтарынан өзге, Фландрия мен Брабанттың экономикалық жағынан күшті аймақтары, сондай-ақ Люксембург кірді. Бургундия герцогтары көбінесе агрессивті экспансиялық саясатты ұстанды, әсіресе Эльзас және Лотарингияда, солтүстік және оңтүстік иеліктерін географиялық тұрғыдан біріктіруді мақсат етті. Француз королімен қақтығысқа түскен Бургундия, жүз жылдық соғыста ағылшындардың жағына шықты, ал Генрих VI Францияны қолдаған Розалар соғысында йоркистердің жағына қосылды. Бұл қақтығыс Франция мен Англияның аймақтық күштерін әлсіретіп, Бургундия күшінің өркендеуіне жағдай жасады, олар француздық қарсыластарымен бірге өркендеді. Қара өлімнің салдары да Еуропаға әсерін тигізе берді және халықтың азаюына көмектесті. Кейбір тарихшылардың пікірінше, Төмен елдердегі өте табысты аймақ Бургундия герцогтігін ішкі, бірақ ең бастысы, сыртқы амбицияларын қолдауға жеткілікті қаржымен қамтамасыз етті. Осы кеңею кезеңінде швейцариялық кантондармен сауда және бейбітшілік туралы шарттарға қол қойылды, бұл әрбір мемлекеттің Габсбургтер мен француздық амбицияларына қарсы қауіпсіздігін арттырды. Карлдың Рейн бойындағы ілгерілеуі оны Габсбургтермен, әсіресе император Фредерик III-пен қақтығысқа түсірді. Кембридж басылымындағы Швейцария тарихына сәйкес, швейцариялықтар да, бургундтар да агрессияның аймақтың сыртқы саясатына маңызды әсерін тигізді. Швейцария Конфедерациясын нығайту және Габсбургтер билігінен тәуелсіздік алу үшін швейцариялық әскерлер Габсбургтердің Тюргау қаласын бақылауға алып, шекараларын және ықпалын кеңейтуге тырысты. Берн халқы Шарль Батылдың ломбардтық салдақтарынан жиі шабуылға ұшырады. Бұл берн тұрғындарын алаңдатты, олар Бургундиямен болған қақтығыста швейцариялық одақтастарынан көмек сұрауға кірісті. Шарль Батылдың агрессивті әрекеттері ақырында швейцариялықтардың оған "Батыстағы түрік" деген лақап ат беруіне және Бургундияны Шығыстағы Осман империясы сияқты қатал қарсыласқа айналдырды.
The dukes of Burgundy had succeeded, over a period of about 100 years, in establishing their rule as a strong force between the Holy Roman Empire and France. The consolidation of regional principalities with varying wealth into the Burgundian State brought great economic opportunity and wealth to the new power. A deciding factor for many elites in consolidating their lands was the relatively safe guarantee of making a profit under the economically stable Duchy of Burgundy. Their possessions included, besides their original territories of the Franche Comté and the Duchy of Burgundy, the economically strong regions of Flanders and Brabant as well as Luxembourg. The dukes of Burgundy generally pursued aggressive expansionist politics, especially in Alsace and Lorraine, seeking to unite their northern and southern possessions geographically. Having already been in conflict with the French king, Burgundy had sided with the English in the Hundred Years' War but then the Yorkists in the Wars of the Roses, when Henry VI sided with France. The conflict had left the regional powers of France and England in a weakened state and allowed for the rise of the Burgundian power, alongside its fierce French rivals. The repercussions of the Black Death also continued to affect Europe and assisted in maintaining a diminished society. According to some historians, the extremely profitable region of the Low Countries supplied the Duchy of Burgundy with sufficient funds to support their ambitions internally but especially externally. In this period of expansion, treaties of trade and peace were signed with Swiss cantons, and would benefit the security of each power against Habsburg and French ambitions. Charles's advances along the Rhine brought him into conflict with the Habsburgs, especially Emperor Frederick III. According to a Cambridge publication on Swiss history, both the Swiss and the Burgundians had made aggression a significant impact on the region's foreign affairs. In the effort of consolidating the Swiss Confederacy and for independence from Habsburg rule, Swiss forces gained control of the Habsburg town of Thurgau in an effort to expand its borders and influence. The Bernese people were more frequently being attacked by Charles the Bold's Lombard mercenaries. That raised concern to the Bernese as they began to call on their Swiss allies for assistance in the conflict with Burgundy. The aggressive actions of Charles the Bold would eventually culminate in the Swiss giving him the nickname, "the Turk in the West", and make Burgundy as fierce a rival as the Ottomans in the East.
Қақтығыстар
1469 жылы Австрияның Габсбург герцогы Зигмунд Эльзастағы иеліктерін Сент-Омер келісімінде 50,000 флорин қарызға Бургундия герцогына феод ретінде берді, сондай-ақ Шарль Батылмен одақтасып, Эйдгеноссенхт (Ескі Швейцария Конфедерациясы) кеңейе бермеуі үшін оларды жақсы қорғауды мақсат етті. Карлдің Рейннің батысына қатысуы Сигмунд күткендей конфедерацияларға шабуыл жасауына себеп болмады, бірақ оның Базель, Страсбург және Мюльхаус қалаларына қарсы эмбарго саясаты, оның ревизі Петер фон Хагенбах басшылығымен, оларды Бернге көмек сұрауға итермеледі. Карлдің экспансионистік стратегиясы алғашқы сәтсіздікке ұшырады, Кельн архиепископтығына шабуыл жасау Нейстің (1474–75) сәтсіз қоршауынан кейін сәтсіз аяқталды. Даудың екінші кезеңінде Сигмунд швейцариялық конфедерациямен бейбіт келісімге қол жеткізуге тырысты, ол 1474 жылы Констанцте жасалды (кейін Ewige Richtung немесе Мәңгілік келісім деп аталды). Ол Эльзастағы иеліктерін Карлден сатып алғысы келді, бірақ ол бас тартты. Көп ұзамай фон Хагенбах Эльзаста тұтқындалып, бас кесіліп өлтірілді, ал швейцариялықтар Эльзас қалалары мен Габсбургтың Сигмундын біріктіріп, Бургундияға қарсы лига құрды және 1474 жылдың қарашасында Херикур шайқасында жеңіске жетіп, Бургундияның бір бөлігін басып алды. Франция королі Людовик XI желтоқсанда Андернах келісімі арқылы коалицияға қосылды. Келесі жылы Берн әскерлері Савой герцогтығына қарасты Водты басып алып, қиратты, ол Шарль Батылмен одақтас болған. Берн өзінің швейцариялық одақтастарына Вауд аймағына Савойяға кеңейту үшін шақырды, бұл Шарльдің болашақта Берн жерлеріне, швейцариялық конфедерацияның қалған бөлігіне қарағанда Бургундияға жақын жерлерге қарсы агрессияға жол бермеу үшін қажет болды. Алайда, Швейцарияның басқа қалалары Берннің үнемі өсіп келе жатқан экспансионистік және агрессивті сыртқы саясатына наразылық білдірді және бастапқыда Бернді қолдамады. Конфедерация швейцариялық мүшелер арасындағы ұжымдық қорғаныс келісімі болды және егер бір қалаға шабуыл жасалса, басқалары оған көмекке келеді. Берннің Савойдағы әскери әрекеттері шабуыл болғандықтан, Конфедерацияның басқа одақтастары берндіктерге көмек көрсетуге заңды түрде міндетті емес еді. Валеде Берн және басқа да одақтас күштердің көмегімен Сейбен-Зенденнің тәуелсіз республикалары 1475 жылдың қарашасында Планта шайқасында жеңіске жеткеннен кейін савойлықтарды төменгі Валеден қуып шығарды. 1476 жылы Карл кек алып, Савойяның Пьер де Ромонтына тиесілі, бірақ жақында швейцариялықтар басып алған Непсонға қарай аттанды. Сол жерде ол бас тартқан гарнизонды асып тастады немесе көлге батырып жіберді. Ішкі қақтығыстар швейцариялықтармен соғысты қиындатты және Карлдің назарын Конфедерациядан алыстатып, Рене көтерілісіне қатысты маңызды мәселені шешуге итермеледі. Шарль Батыл жаңа әскерді жинады, бірақ 1477 жылы Нанси шайқасында швейцариялықтар Рене әскерімен бірге шайқасқанда қаза тапты. Шарль Батылдың әскери сәтсіздіктері қазіргі швейцариялықтардың кең таралған сөзімен түйінделеді: "Шарль Батыл Непсонде байлығын, Моратта ерлігін және Нансиде қанын жоғалтты". 1476 жылдың соңында Швейцария Конфедерациясы Папа Сикст IV-тен бұйрықтар ала бастады, ол соғысты тоқтатуды және швейцариялықтар мен Карл арасындағы бейбітшілікке қол қоюды талап етті. Бұл соғыс үшін бейбіт шешім болып көрінсе де, Папаның Карлге швейцариялықтардан мұсылмандарға назар аударып, крест жорығын бастауды армандағаны көріне бастады. Папаның қысымына швейцариялықтар мән бермей, соғыс тоқтатудан бас тартты, егер Карл Рене II бақылауындағы Лотарингия герцогтігінен кетпесе. Қазіргі заманғы жазбалардан шұғыл түрде байқалатынындай, швейцариялықтар мен бургундтар соғыста тыңшылық пен цензураның маңызды рөл атқарғаны белгілі. Екі жақ та жаудың қозғалысы мен әлсіз жерлері туралы ақпаратты алу үшін кәсіби тыңшыларды жалдады. Алайда, бұл кәсіп өте қауіпті болып шықты, өйткені кейбір швейцариялық қалалар ауыр зардап шекті, ал қарсыластың ақпаратын алу соғыс бойы қиын міндет болып қала берді. Бургундия соғыстары швейцариялықтардың сан жағынан басым болған бургундтарға қарсы жеңістерінен кейін Еуропадағы әскери стратегияның өзгеруіне де көмектесті. Гевальтхауфен швейцариялықтардың Бургундия күштеріне қарсы тиімді әскери стратегиясы болып шықты. Осы уақытқа дейін соғыстарда көбінесе атты әскер басым болды, олар жеңілдікпен жаяу әскерді жеңе алатын. Алайда, Гевальтхауфен тактикасы ұзын сүңгілерді атты әскерге қарсы қолданып, керемет табысқа жетті. Бұл әскери тарихтағы маңызды өзгеріс болды және жаяу әскердің артықшылығын арттырды.
Initially in 1469, Duke Sigismund of Habsburg of Austria pawned his possessions in the Alsace in the Treaty of Saint Omer as a fiefdom to the Duke of Burgundy for a loan or sum of 50,000 florins, as well as an alliance with Charles the Bold, to have them better protected from the expansion of the [[Eidgenossenschaft (the Old Swiss Confederacy). Charles's involvement west of the Rhine gave him no reason to attack the confederates, as Sigismund had wanted, but his embargo politics against the cities of Basel, Strasbourg and Mulhouse, directed by his reeve Peter von Hagenbach, prompted them to turn to Bern for help. Charles's expansionist strategy suffered a first setback in his politics when his attack on the Archbishopric of Cologne failed after the unsuccessful Siege of Neuss (1474–75). In the conflict's second phase, Sigismund sought to achieve a peace agreement with the Swiss confederates, which eventually was concluded in Konstanz in 1474 (later called the Ewige Richtung or Perpetual Accord). He wanted to buy back his Alsace possessions from Charles, who refused. Shortly afterwards, von Hagenbach was captured and executed by decapitation in Alsace, and the Swiss, united with the Alsace cities and Sigismund of Habsburg in an anti Burgundian league, conquered part of the Burgundian Jura (Franche Comté) by winning the Battle of Héricourt in November 1474. King Louis XI of France joined the coalition by the Treaty of Andernach in December. The next year, Bernese forces conquered and ravaged Vaud, which belonged to the Duchy of Savoy, which was allied with Charles the Bold. Bern had called out to its Swiss allies for expansion into the Vaud region of Savoy to prevent future aggression by Charles near Bernese lands that were geographically closer to Burgundy than those of the rest of the Swiss Confederation. However, the other Swiss cities had become displeased at the ever growing expansionist and aggressive Bernese foreign policy and so initially did not support Bern. The Confederacy was a collective defense agreement between the Swiss members and ensured that if one city were attacked, the others would come to its aid. Because the military actions by Bern in Savoy were an invasion, the other Confederacy allies had no legal obligation to come to the aid of the Bernese. In the Valais, the independent republics of the Sieben Zenden, with the help of Bernese and other confederate forces, drove the Savoyards out of the lower Valais after a victory in the Battle on the Planta in November 1475. In 1476, Charles retaliated and marched to Grandson, which belonged to Pierre de Romont of Savoy but had recently been taken by the Swiss. There, he had the capitulated garrison hanged or drowned in the lake. The internal conflict only made the war with the Swiss more difficult and pulled Charles's attention away from the Confederacy to deal with the more pressing matter of René's revolt. Charles the Bold raised a new army but fell during the Battle of Nancy in 1477 in which the Swiss fought alongside an army of René. The military failures of Charles the Bold are summarized by a common contemporary Swiss quote: "Charles the Bold lost his goods at Grandson, his bravery at Morat and his blood at Nancy." Near the end of 1476, the Swiss Confederacy began receiving orders from Pope Sixtus IV, who called for an end of the war and the signing of peace between the Swiss and Charles. Although that seemed to be a peaceful resolution to the war, the Pope's aspirations for Charles to divert his attention away from the Swiss and onto the Muslims in a crusade began to show. The papal pressure was eventually ignored by the Swiss, who refused to end the war unless Charles left the Duchy of Lorraine, whose lands were controlled by René II. It is evident through contemporary writings that espionage and censorship played an influential role in both Swiss and Burgundian actions throughout the war. Professional spies were hired by both sides to recover information of enemy movements and weak points. However, this profession proved to be extremely lethal, as some Swiss cities suffered heavy losses, and obtaining information of the opposing side continued to be a difficult task throughout the war. The Burgundian Wars also assisted in the shift of military strategy across Europe after the Swiss victories over the numerically superior Burgundians. The Gewalthaufen proved to be an effective Swiss military strategy against the superior Burgundian forces. Until that point, battles had been dominated by cavalry, which could easily overpower infantry troops on the battlefield. However, the Gewalthaufen tactic used long spears to counter cavalry with remarkable success. That marked a key shift in military history and tipped the balance in favour of infantry troops over mounted soldiers.
Салдары
Конфликттің нәтижесі Бургундия герцогтігінің болашағына және Батыс Еуропаның аймақтық тұрақтылығына елеулі әсер етті. Шарль Батылдың қазасынан кейін Бургундия герцогтарының Валуа әулеті тоқырап, герцогтікте кең ауқымды көтерілістер басталды, нәтижесінде ол бұл қысымға төтеп бере алмай құлады. Бургундия герцогтарының солтүстік территориялары Габсбургтердің меншігіне өтті, себебі кейіннен қасиетті Рим императоры болған Австрияның эрцгерцогы Максимилиан Шарльдің жалғыз қызы Мария Бургундияға үйленді. Герцогтік Франция королі Людовик XI билігіндегі Франция тәжіне қайта оралды. Франш-Конте бастапқыда француздыққа айналды, бірақ 1493 жылы Сенлис шартында императордың Италияға жоспарланған жорығы кезінде бейтараптығын сақтау үшін Карл VIII Максимилианның ұлы Филипке оны берді. Эйдгеносендердің (Швейцария Конфедерациясы) Еуропадағы ең қуатты әскери күштердің біріне қарсы жеңісі оларға дерлік жеңілмейтін бедел әкелді, ал Бургундия соғыстары Еуропаның шайқас алаңдарында швейцариялық жалдамалы әскерлердің өркендеуінің бастамасы болды. Берн және Швейцарияның басқа қалалары Савойя территориясының үлкен бөлігін басып алып, бақылауға алғанмен, Конфедерация тек Грансон, Морат және Эхалленс қалаларын маңызды орындар ретінде сақтап қалды. Алайда, Конфедерация ішінде соғыстың нәтижесі ішкі шиеленіске әкелді, себебі қала кантондары ең көп әскерді ұсынғандықтан, табыстың басым бөлігі оларға тиесілі болуын талап етті. Ел кантондары бұған наразылық білдірді, ал "Dreizehn Orte" даулары соғысқа ұшықпай қалды. Олар 1481 жылғы Шта́нсер Верко́мнистің (Stanser Verkommnis) келісімімен шешілді.
The results of the conflict would prove to have significant repercussions for the future of the Duchy of Burgundy and for the regional stability of Western Europe. With the death of Charles the Bold, the Valois dynasty of the dukes of Burgundy died out, and widespread revolts engulfed the Duchy, which soon collapsed under those pressures. The northern territories of the dukes of Burgundy became a possession of the Habsburgs when Archduke Maximilian of Austria, who would later become Holy Roman Emperor, married Charles's only daughter, Mary of Burgundy. The duchy proper reverted to the crown of France under King Louis XI. The Franche Comté initially also became French but was ceded to Maximilian's son Philip in 1493 by Charles VIII at the Treaty of Senlis in an attempt to bribe the emperor to remain neutral during Charles's planned invasion of Italy. The victories of the Eidgenossen (Swiss Confederation) over what was one of the most powerful military forces in Europe gained it a reputation of being nearly invincible, and the Burgundian Wars marked the beginning of the rise of Swiss mercenaries on the battlefields of Europe. Although Bern and other Swiss cities invaded and controlled large swathes of Savoyard territories, the Confederacy maintained only Grandson, Morat and Echallens as notable cities. Inside the Confederacy itself, however, the outcome of the war led to internal conflict since the city cantons insisted on having most of the proceeds as they had supplied the most troops. The country cantons resented that, and the Dreizehn Orte disputes almost led to war. They were settled by the Stanser Verkommnis of 1481.