Кіріспе

Жапон тарихының кезеңі (1781–1789)
Жапон дәуірінің атауы

Тэнмэй (天明) – жылдар санауы (年号, nengō, әдеби тілде "жылдардың атауы") Аньэй дәуірінен кейін және Кансей дәуірінен бұрынғы жылдарды, яғни 1781 жылдың сәуірінен 1789 жылдың қаңтарына дейінгі кезеңді қамтиды. Бұл тұста билік еткен император – Жапония императоры Кокаку (Kōkaku Tennō).

Ераның өзгеруі

1781 жылы Тенмей гэннен (天明元年): Император Кокаку таққа отырғандығына байланысты «Тенмей» (мәнісі «таң») деген жаңа дәуір атауы жаратылды. Бұрынғы дәуір аяқталып, жаңа дәуір Анейдің 11-ші жылының төртінші айының екінші күні басталды. Дәуір атауын таңдау дәстүрі бойынша, бұл атау тарихи қытай мәтінінен алынған. Бұл мәтін – «Тарих классикасы» (書経) (сонымен қатар «Ұлы Оқу» (大學) еңбегінде де келтірілген), нақтырақ айтқанда, Тай Цзя патшасының (大甲) бірінші тарауынан алынған. Онда: «先王顧諟天之明命» деп жазылған, мағынасы: «Бұрынғы патша аспанның жарқын бұйрықтарына үнемі назар аударды». Бұдан кейін құрмет, ізгілік және елдің гүлденуі туралы сипаттамалар келтіріледі. Осыдан «天» және «明» екі таңбасы таңдалды.

Тенмей дәуіріндегі оқиғалар

1782 (Тенмей 2): Тенмей ашаршылығы басталды делінеді. 1782 (Тенмей 2): Минамото но Масацуна Қытай мен Жапониядағы күміс ақша айналымын талдап, императорға ұсынды. 1783 (Тенмей 3): Асама тауы (浅間山,) Шинано провинциясында, Эдодан солтүстік-батысқа қарай 80 миль қашықтықта атқылап, 20 000-нан астам адамның өмірін қиды (Тенмей жарылысы). [Қазіргі кезде Асама-яманың орналасқан жері Гунма және Нагано префектураларының шекарасында деп есептеледі]. Жапониятанушы Исаак Титсингтің Асама-яма жарылысы туралы жарияланған еңбегі Батыста осындай алғашқы жұмыс болды (1820). Бұл таудың зардап шегуінен Тенмейдегі аштық одан да ауыр болды. Шинано және Кодзуке провинцияларының көп бөлігіндегі егін шаруашылығы келесі төрт-бес жыл бойы тиімсіз немесе жеткіліксіз болды. 1783 (Тенмей 3): 20 ғасырдың зерттеулеріне сәйкес, ашаршылықтың ушығуына себеп – билік пен халықтың сегіз жылға созылған аштықтан кейін, үлкен Тенмей ашаршылығы кезіндегі құрғақшылық пен егін нашарлауына қарсы ешқандай қоры қалмауы болды. 1784 (Тенмей 4): Шингон буддизмін негіздеген Кобо Дайши 950 жыл бұрын қайтыс болғандықтан, оның құрметіне бүкіл елде тойлар өтті. 17 қыркүйек 1786 (Тенмей 6, сегізінші айдың 25-і): Шогун Токугава Иэхару қайтыс болып, Эдода жерленді. 1787 (Тенмей 7): Токугава Иенари Токугава шогунатының 11-ші шогуны атанды. 1787 (Тенмей 7): Куцуки Масацуна «Seiyō Senpu» (Батыс монеталары туралы жазбалар) атты еңбегін жариялады, онда еуропалық және колониялық ақшалар бейнеленген. 1788 (Тенмей 7): Эдо мен Осакадағы күріш дүкендерінде тәртіпсіздіктер орын алды. 1788 (Тенмей 8): Киотодағы үлкен өрт. Өрт 6 наурызда (Тенмей 8, бірінші айдың 29-ы) таңғы сағат үште басталды және 8 наурызға дейін (екінші айдың бірінші күні) тоқтатылмай өршіді. 11 наурызда (екінші айдың төртінші күні) қатты жаңбыр жауғанға дейін қалдықтар жанды. Император мен оның сарайы өрттен қашып кетті, ал императорлық сарай қирады. Жаңа сарай салынып біткенше, қайта құруға рұқсат берілмеді. Бұл өрт маңызды оқиға саналды. Дежимадағы Голланд Ост-Инд компаниясының (VOC) басшысы өзінің ресми жазба кітабында «адамдар оны ұлы және ерекше аспан белгісі деп есептейді» деп жазды.