Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек мифологиясында теңіз монстры.
Sea monster in Greek mythology
Ежелгі грек тілінде ketos (κῆτος, көпше kete/ketea, κήτη/κήτεα) мифология бойынша, Персей Андромеданы оған құрбан етуден құтқару үшін cetus-ты өлтірді. «Кит» термині (кит үшін) cetus сөзінен шыққан. Грек өнерінде цети жылан тәрізді балықтар түрінде бейнеленген. Мифологиялық тұлға Цетоның аты kētos сөзінен туындаған. Кетус шоқжұлдызының да аты осы сөзден алынған.
In Ancient Greek ketos (κῆτος, plural kete/ketea, κήτη/κήτεα According to the mythology, Perseus slew a cetus to save Andromeda from being sacrificed to it. The term cetacean (for whale) derives from cetus. In Greek art, ceti were depicted as serpentine fish. The name of the mythological figure Ceto is derived from kētos. The name of the constellation Cetus also derives from this word.
Суреттер
Кетус теңіз құбыжығы немесе теңіз жыланы ретінде әртүрлі сипатталған. Басқа нұсқаларда кетус – жабайы шошқа басы бар теңіз құбыжығы деп айтылады.
A cetus was variously described as a sea monster or sea serpent. Other versions describe cetus as sea monsters with the head of a wild boar
Грек мифологиясы
Кейде Сетус Персеймен күресіп немесе Нереидтің мінгісі ретінде бейнеленеді. Кассиопея патшайымы өзінің және қызы Андромеданың Нерейдтерден (кейінірек римдік түрінде Нерейдтер деп аталатын) әдемірек екендігімен мақтанған, бұл Посейдонның қаһарын тудырды. Ол Эфиопияға шабуыл жасау үшін Кетос теңіз құбыжығын жіберді (Еуропалық шығармалардың көп бөлігінде латыншаланған Cetus деп аталады). Дана кеңесшімен ақылдасқаннан кейін, Сефеус патша мен Кассиопея патшайымы Андромеданы Кетке құрбандыққа шалу керектігін естіді. Олар Андромеданы теңіз жағасындағы жартасқа тізгілеп байлады, сонда Cetus оны жеп қояды. Андромеданы жартасқа тізгіленген күйде тауып, оның жағдайынан хабардар болғаннан кейін, Персей құбыжық оны жеу үшін мұхиттан шыққанда Cetus-ты өлтіруге үміттенді. Бір дерек бойынша, Персей Гермес берген арфамен Кетті өлтірді. Тағы бір дерек бойынша, ол Медузаның басын теңіз құбыжығын тасқа айналдыру үшін пайдаланды. Тағы бір оқиғада Геракл Хезионды құтқару үшін Cetus-ты өлтіреді. Сондай-ақ, Ино мен Мелицертті Палемонды дельфиннің орнына теңізге тастағанда, Cetus оларды қолдаған ретінде бейнеленген.
Cetus are often depicted fighting Perseus or as the mount of a Nereid. Queen Cassiopeia boasted that she and her daughter Andromeda were more beautiful than the Nērēides (in most later works called by the Roman form, the Nereids), which invoked the wrath of Poseidon who sent the sea monster Kētŏs (in a far greater number of European works renamed as the Latinised Cetus) to attack Æthiopia. Upon consulting a wise oracle, King Cepheus and Queen Cassiopeia were told to sacrifice Andromeda to the Cetus. They had Andromeda chained to a rock near the ocean so that the cetus could devour her. After finding Andromeda chained to the rock and learning of her plight, Perseus managed to slay the Cetus when the creature emerged from the ocean to devour her. According to one version, Perseus slew Cetus with the harpe lent to him by Hermes. According to another version, he used Medusa's head to turn the sea monster to stone. In a different story, Heracles slew a Cetus to save Hesione. A Cetus had also been portrayed to support Ino and Melicertes when they threw themselves into the sea instead of a dolphin to carry Palaemon.
Этрус мифологиясы
Этруск мифологиясында Цетеалар әруақтарды түсіріп әкеушілер ретінде қарастырылған, олар саркофагтар мен құмыраларда, дельфиндер мен гиппокамптармен бірге жиі бейнеленген. Бұған қоса, этруск құдайы Нетун кейде Cetus бейнесі салынған бас киіммен көрсетіледі.
In Etruscan mythology, the Cetea were regarded as psychopomps, being depicted frequently on sarcophagi and urns, along with dolphins and hippocamps. Furthermore, the Etruscan deity Nethuns is sometimes shown wearing a headdress depicting a Cetus.
Таннинді теңіз жабайылары
Еврей Киелі кітаптағы ғажайып танин Септуагинтада грекше kētos, ал латынша Вульгатада cetus деп аударылған. Танниним (תַּנִּינִים) (им - еврейше көпше сөзді білдіреді) еврей тіліндегі Жаратылыс, Шығу, 5Мұса, Забур, және мүмкін Езекиел, Ишая және Еремия кітаптарында кездеседі. Олар Жаратылыс кітабындағы жаратылыс оқиғасының бесінші күні Құдай жаратқан жаратылыстардың қатарында нақты саналады. Септуагинта Жаратылыс 1:21 (hattanninim haggedolim) түпнұсқа еврей сөзін грекше κήτη τὰ μεγάλα (kētē ta megala) деп аударады, ал бұл өз кезегінде Вульгатада cete grandia деп аударылды. Танин Исаияның аяндарында "сол күні" Яхве өлтіретін теңіз аңдарының қатарында жатады, ол Кінг Джеймс нұсқасында "дракон" деп аударылған. Ишаядағы бұл үзінді Бағал циклінің бұрынғы бір бөлігіне тікелей сәйкес келеді. Таньнинді сипаттайтын еврейше үзінді "қоршаушыны" сипаттайтын угарит тіліндегі үзіндінің орнына қойылған. Джозеф Эдди Фонтенроуз "cetus" Тиамат негізіндегі Медузаның баламасы екенін және Ям мен Мот және Левиафаннан үлгі алынғанын атап өтті.
The monster tannin in the Hebrew Bible has been translated as Greek kētos in the Septuagint, and cetus in the Latin Vulgate. Tanninim (תַּנִּינִים) ( im denotes Hebraic plural) appear in the Hebrew Book of Genesis, Exodus, Deuteronomy, Psalms,refn|, , , and possibly Ezekiel, Isaiah, and Jeremiah. They are explicitly listed among the creatures created by God on the fifth day of the Genesis creation narrative, The Septuagint renders the original Hebrew of Genesis 1:21 (hattanninim haggedolim) as κήτη τὰ μεγάλα (kētē ta megala) in Greek, and this was in turn translated as cete grandia in the Vulgate. The tannin is listed in the apocalypse of Isaiah as among the sea beasts to be slain by Yahweh "on that day", translated in the King James Version as "the dragon". refn|group=n|This passage in Isaiah directly parallels another from the earlier Baal Cycle. The Hebrew passage describing the tannin takes the place of a Ugaritic one describing "the encircler" Joseph Eddy Fontenrose noted that "cetus" was a counterpart of Tiamat based Medusa, and was modelled after Yam and Mot and Leviathan.
Жүністің "ұлы балығы"
Жүніс кітабының 2:1-де (ағылшын тіліндегі аудармасында 1:17) еврей мәтінінде dag gadol (דג גדול) деп жазылған, сөзбе-сөз "үлкен балық" дегенді білдіреді. Септуагинта бұл тіркесті грек тіліне мега кētos (μέγα κῆτος) деп аударған. Бұл Грецияда нақты киттердің кеңінен суреттелуінің бастауы болды, ал kētos нақты киттерді, акулаларды және бұрынғы теңіз құбыжықтарының мағынасын қамтыды. Кейінірек Иероним бұл тіркесті латын тіліндегі "Вулгата" аудармасында piscis grandis деп аударды. Бірақ, Матай 12:40-та грек сөзін kētos деп аударғанда, cetus деп жазды. Ағылшын тілінде: "Жүніс үш күн, үш түн үлкен балықтың ішінде болғандай, Ұл да үш күн, үш түн жердің тереңінен болады".
In Jonah 2:1 (1:17 in English translation), the Hebrew text reads dag gadol (דג גדול), which literally means "great fish". The Septuagint translates this phrase into Greek as mega kētos (μέγα κῆτος). This was at the start of more widespread depiction of real whales in Greece and kētos would cover proven whales, sharks and the old meaning of curious sea monsters. Jerome later translated this phrase as piscis grandis in his Latin Vulgate. However, he translated the Greek word kētos as cetus in Gospel of Matthew 12:40. The English opts for the former: "For as Jonah was three days and three nights in the belly of a huge fish, so the Son of Man will be three days and three nights in the heart of the earth."
Басқа мәдениеттерде
Өнер тарихшысы Джон Бордман Орталық Азиядағы кētos бейнелері қытайлық айдаһар мен үнді макарасының суреттеріне ықпал еткенін болжады. Олардың пікірінше, Жібек жолы арқылы кētos бейнелерімен танысқаннан кейін қытайлық айдаһардың сыртқы келбеті көбірек жорғалаушыға ұқсап, бас пішіні өзгерген – мысық айдаһардың басы доңыз басына, ал қазіргі айдаһарлардың жорғалаушы басы түйе басына ұқсас болған.
Art historian John Boardman conjectured that images of the kētos in Central Asia influenced depictions of the Chinese Dragon and Indian makara. They suggest that after contact with Silk Road images of a kētos, the Chinese dragon appeared more reptilian and shifted head shape; the Pig dragon with the head of a boar compared to the reptilian head of modern dragons that of a camel.
Кемелер мен желкендеу
Cetus немесе megakētēs (μεγακήτης) көбінесе кеме атауы ретінде немесе теңізден қорқымайтын, немесе қорқынышты, қатыгез қарақшы кеме екенін көрсететін кеме басындағы мүсін ретінде қолданылады. Cetus теңізшілер үшін, Жерорта теңізі дәстүрлерінің ықпалымен, үлкен дауылдың келбеті немесе жалпы жаман ниетті белгі ретінде қарастырылған. Әңгімелер мен аңыздарда ол жоғалған жүктермен және жолдан жаңылғанмен байланыстырылады, тіпті кейбір қарақшылар осындай жаратылыстармен бірігіп, кемелерде оларға қатысуға тыйым салынған.
Cetus or megakētēs (μεγακήτης) is commonly used as a ship's name or figurehead denoting a ship unafraid of the sea or a ruthless pirate ship to be feared. Cetea were widely viewed as misfortune or bad omen by sailors widely influenced by the Mediterranean traditions such as the bringer of a great storm or general harbinger. Lore and tales associated it with lost cargo and being swept off course, even pirates being allied with such creatures so as to become taboo aboard vessels.