Кіріспе

99-құжат (R. S. Q., c. E 20.2) – Квебектің тәуелсіздік туралы болашақта өткізілетін кез келген референдумның салдарына қатысты заңы. Ол 2000 жылы Канада Парламентінің федералды «Түсініктілік туралы» заңын қабылдауына жауап ретінде қабылданды. Заңның толық ресми атауы – «Квебек халқының және Квебек мемлекетінің негізгі құқықтары мен құзыреттерін іске асыру туралы заң». Оның ресми қысқа атауы жоқ, сондықтан ол көбінесе «99-құжат» деп аталады, осы атаумен ол Parti Québécois партиясы Квебек заң шығарушы органына ұсынған.

Тарих

Жозеф Факал бұл заң жобасын Квебек Ұлттық Ассамблеясына 1999 жылдың 15 желтоқсанында, Канаданың Төменгі палатасында «Анықтық туралы» заң енгізілгеннен екі күн өткен соң, төтенше сессияда ұсынды. Ол 2000 жылдың 7 желтоқсанында 69 дауыспен 41 қарсы дауыспен қабылданды. Заң жобасына Либералдық партияның жетекшісі Жан Шаре қарсы шықты, ол Ұлттық Ассамблеяның заңға емес, ұсыныс қабылдауын жөн көрді. Федералды заңда Канада провинциясының тәуелсіздігі туралы референдум болған жағдайда, Төменгі палатаның сұрақ жеткілікті түрде анық болды ма және алынған көпшілік дауыс нәтижелерді қабылдау үшін жеткілікті ме екенін кейіннен анықтауға құқығы бар екені көрсетілген. Ал провинциялық заң Квебек тұрғындарының өздерінің саяси жүйесін, соның ішінде тәуелсіздікті таңдау құқығын бір жақты түрде қалай жүзеге асыру керектігін анықтауға және референдумда 50% дауыс плюс бір дауыс жинаған нұсқаның жеңіске ие болуын белгілейді. Екі заң да тиісті үкіметтерге берілген өкілеттіктер. 99-заң жобасына қарсы болған оппозициялық Либералдық партия, оның көптеген негізгі қағидаларымен келісетін ұсыныс енгізді, соның ішінде Квебектің кез келген референдум сұрағын шешу құқығы және 50% плюс бір дауыс ережесі. 99-заң жобасының мақсаты – референдум болмаған жағдайда да, Квебектің саяси тағдыры тек квебектердің шешімінен туындауын, басқа канадалықтардың шешімінен емес, қамтамасыз ету болды. Алайда, «Анықтық туралы» заңның және 99-заң жобасының конституциялық заңдылығы 1867 жылғы Конституциялық актіге сәйкес, федералды және провинциялық үкіметтер арасындағы заң шығару өкілеттігін бөлу мәселесі бойынша күмәнді.

Құқықтық дау

2007 жылдың тамызында Квебек апелляциялық сотының үш судьясы бірауызды түрде ағылшын тіліндегі құқықтарды қорғау тобының, «Теңдік партиясының» бұрынғы жетекшісі Кит Хендерсонның осы заңның заңдылығына шағымдануға құқылы екендігін анықтады. Квебек Жоғарғы соты осы заңның қысқаша атауы болмағандықтан оны «99-шы заң» деп атады. 2018 жылы Квебек Жоғарғы соты «99-шы заңның» конституциялық екендігін шешті, себебі оның мәтіні бір жақты тәуелсіздік жариялауға рұқсат бермейді.