Уақыттың Басып Кіруі: Ғалымдардың Соңғы Шайқасы

Кіріспе

Уақыт шапқыншылығы – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Доктор Ху»-дың 15-ші маусымының алтыншы және соңғы бөлімі, ол алғаш рет 1978 жылдың 4 ақпанынан 11 наурызына дейін BBC1 телеарнасында апта сайын алты бөлімнен көрсетілді. Бұл бөлімде Лейла серігі рөлінде Луиза Джеймсонның соңғы пайда болуы орын алады. Сериалда вардандар Галлифрейдің қорғанысын бұзып, сонтарандықтарға Уақыт Лордтарының күшін басып алуға жағдай жасайды.

Сюжет

Лила мен К9-ның шатасуына орай, Төртінші Доктор шетелдіктермен құпия кездесу өткізеді, сосын серіктерін Галлифрейдегі Цитадельге алып кетеді. Ол жерде ол бос президенттік лауазымға өз құқығымен ие болады – «Өлімге душар қылмыскер» әңгімесінде белгіленгендей, ол жалғыз үміткер. Президенттік жайлы бөлмені қарап тұрып, оны қорғасынмен қаптауды бұйырады. Оның тағына отыру рәсімі кезінде Рассилонның тәжі оны қабылдамайтындай көрінеді, және ол жарақаттанады. Лила оған шабуыл жасады деп айыпталады, бірақ шын мәнінде ол оған көмектесуге тырысты, сондықтан ол Цитадельден қуылды. Кейіннен жиналған Уақыт Лордтарының алдында Доктор Цитадельде пайда болған үш тұлғаны қарсы алады – вардандарды, олармен Галлифрейге келгенге дейін танысқан болатын, және оларды Уақыт Лордтарының жаңа билеушілері деп жариялайды. Осы дүрлік-шарпықта, құлшынысқан Кастелан Келнер вардандарға бас иіп, олардың билікке келуіне көмектеседі, Уақыт Лордтарын тұтқындауға және адал емес деп санайтындарды қууға бұйрық береді. Доктор қорғасынмен қапталған бөлмесінде Борусаға вардандардың ойларын оқи алатынын, бірақ қорғасын бұны тоқтататынын айтады. Доктор вардандарды олардың туған планетасында уақытқа тоқтатып қоюды жоспарлайды, өйткені олар қауіпті нәсіл, бірақ олардың туған жерінің орналасқан жерін анықтау үшін осы көріністі сақтау қажет, және Лиланың қауіпсіздігі үшін оны қуды. Кейіннен Доктор Цитадель күзетшілерінің командирі Андредке осыны түсіндіреді, оның көмегін алу үшін ТАРДИС-тен күш өрісін пайдаланып, ойларын қорғайды. Осы уақытта Лила Доктордың іс-әрекеттері үлкен мақсатқа бағытталғанына сенімді, және қуылған Уақыт Леди Роданмен бірге Галлифрейдің шөлейттерінде саяхаттайды. Олар Уақыт Лордтарының жолын тастап кеткен, Несбин басқаратын сырттан келгендер тобымен кездеседі. Лила Цитадельдегі жағдайды түсіндіреді, ал Несбин көмектесуге келіседі, Цитадельді қайтаруға көмектесу үшін қарсылық күштерін жинады. Келнер мен вардандар Докторды сенімсіз деп айыптағанда, ол Галлифрейді қоршап тұрған кванттық күш өрісін жою арқылы адалдығын көрсетуге ұсыныс жасайды, бұл вардандардың толық басқыншы күшінің келуіне мүмкіндік береді. Алайда Доктор оларды алдап, күш өрісінде кішкентай ғана тесік жасайды, ол K9-ға вардандарды олардың туған планетасына дейін іздеп, уақытқа тоқтатып қоюға жеткілікті болады, нәтижесінде вардандар жоғалып кетеді. Жағдай шешілгендей көрінеді, бірақ сәлден кейін Сантаран жауынгерлерінің тобы Цитадельге кіреді. Олардың басшысы, командир Стор, вардандарды күш өрісін бұзуға көмектесу үшін пайдаланғанын түсіндіреді және Цитадельді бақылауға алады. Келнер тез арада Сантарандықтармен бірігіп, Доктор, Боруса және олардың одақтастары қашып кетеді, Лила, Родан, Несбин және басқа да сырттан келгендермен қайта тоқтасады. Лила Андредке қосылып, Цитадельді қорғауға көмектеседі, қарсылық күштері мен Цитадель күзетшілері бірігіп жұмыс істейді, ал Родан күш өрісіндегі тесікті жабады. Доктор Рассилонның Ұлы кілтін іздейді, бірақ оның жазбаларында ол туралы ешқандай мәлімет жоқ. Ол кілтті Рассилон бірінші канцлерге бергенін және оның орналасқан жері содан бері канцлерден канцлерге беріліп келе жатқанын түсінеді. Ол Борузаны оны Демат-пушкасын іске қосу үшін беруге көндіреді, бұл нысанын уақыттан мүлдем жоятын қару. Стор бұл туралы біліп, Келнердің көмегімен Доктордың ТАРДИС-імен қуып жетуге Сантарандықтарға бұйрық береді. Доктор оларды ТАРДИС-тің лабиринттік дәліздерінен қашып құтылады, ал Родан мен K9-ның көмегімен Демат пулеметін құрастырады. Ол Сторды табу үшін Цитадельге кіреді, ол бүкіл галактиканы, соның ішінде Стор мен Сантаран флотын бомбамен жоюға тырысады. Доктор Дематты атып жібереді, Сантаран басқыншылары жоғалып кетеді, қауіп сейіледі. Оянғаннан кейін Доктор оқиғалардың ешқайсысын есіне түсірмейді, ал Боруса оны «Рассилонның даналығы» деп атайды, өйткені ол кілтті оның жасырын орнына қайтара алады. Содан кейін ол Келнерді опасыздық үшін тұтқындап, Цитадельді қайта құру процесін бастайды. Доктор кетуге дайындалғанда, Лила Андредпен қалуға ниетті екенін хабарлайды, өйткені олар бір-біріне романтикалық қызығушылық танытқан, ал K9 Лилаға көмектесу үшін қалуға тиіс екенін айтады. Қоштасқаннан кейін Доктор ТАРДИС-ке кіреді, «K9 MII» деген жазуы бар үлкен жәшікті шығарып, төртінші қабырғаны сындырып, көрермендерге күлімсірейді.

To the confusion of Leela and K9, the Fourth Doctor has a covert meeting with aliens before taking his companions to the Citadel at Gallifrey. Once there, he lays claim to the vacant Presidency as his right by Time Lord law—he is the only candidate, as established in the story The Deadly Assassin. While reviewing the presidential suite, he orders it lined with lead. During his induction ceremony, the Crown of Rassilon seems to reject him, and he's injured. Leela is accused of having attacked him, when in fact she tried to help him, and she's banished from the Citadel. Later, in front of the gathered Time Lords, the Doctor greets three figures that materialise within the Citadel, the Vardans, whom he had met before coming to Gallifrey, and addresses them as the Time Lords' new masters. Amid the confusion, the compliant Castellan Kelner kowtows to the Vardans and assists them in taking over, issuing arrests and ordering banishment for any Time Lords that he sees as disloyal. The Doctor confides in Chancellor Borusa, once they're in his lead lined suite, that the Vardans can read their thoughts but lead blocks this. The Doctor plans to lock the Vardans in a time lock on their home planet as they are a dangerous race, but needed to keep up this facade in order to determine the location of their homeworld, and banished Leela for her own safety. The Doctor later explains the same to the Citadel guard commander Andred, using a force field from the TARDIS to shield his thoughts, to gain his help. Meanwhile, Leela has faith that the Doctor's actions are towards a larger goal, and along with the banished Time Lady Rodan, travel across the wastelands of Gallifrey. They meet a group of outsiders that have abandoned Time Lord ways, led by Nesbin. Leela explains the situation at the Citadel, and Nesbin agrees to help, assembling a resistance force to help take the Citadel back. When Kelner and the Vardans accuse the Doctor of being untrustworthy, he offers to show his commitment by dismantling the quantum forcefield that surrounds Gallifrey, which would allow the Vardans' full invasion force to arrive. However, the Doctor tricks them, and only creates a small hole in the forcefield, large enough for K9 to trace the Vardans to their home planet and engage the time lock, causing the Vardans to disappear. The situation seems resolved but moments later, a squad of Sontaran warriors transport into the Citadel. Their leader, Commander Stor, explains they had used the Vardans to help disable the forcefield, and seizes control of the Citadel. While Kelner quickly aligns with the Sontarans, the Doctor, Borusa, and their allies escape, regrouping with Leela, Rodan, Nesbin, and the other outsiders. Leela joins Andred to help defend the Citadel with the combined resistance group and Citadel guards, while Rodan repairs the hole in the forcefield. The Doctor wants the Great Key of Rassilon, but there is no record of it. He deduces that Rassilon gave the key to the first chancellor and that its location has been handed down from chancellor to chancellor ever since. He convinces Borusa to give it to him, which he plans to use to power a Demat Gun, a weapon that erases its target from all of time. Stor learns of this and orders a squad of Sontarans to give chase in the Doctor's TARDIS with assistance from Kelner. The Doctor is able to elude them within the labyrinthine corridors of the TARDIS, and with Rodan and K9's help, constructs the Demat Gun. He goes out into the Citadel to find Stor, who is attempting to destroy the entire galaxy, including Stor and the Sontaran fleet, with a bomb. The Doctor fires the Demat Gun, and the Sontaran invaders disappear, ending the threat. When he awakes, the Doctor remembers nothing of the events, and Borusa calls it the "wisdom of Rassilon", as he can return the key to its hiding place. He then has Kelner arrested for treason and starts the process of rebuilding the Citadel. As the Doctor prepares to leave, Leela announces she plans to stay behind with Andred, as they have found a romantic interest in each other, and K9 also insists he must stay to help Leela. After saying his goodbyes, the Doctor enters the TARDIS, pulls out a large crate labelled "K9 MII", and breaks the fourth wall and grins at the audience.

Өндіріс

Сценарийді Дэвид Агню жазған, бұл псевдонимді Би-Би-Си көбінесе "ішкі" өндірісте келісімшартпен жұмыс істейтін топ мүшелері жасаған жұмыстар үшін пайдаланады. Осы жолы ол авторлар Энтони Ридті (сериалдың сценарий редакторы) және Грэм Уильямсты (сериал продюсері) жасырады. Бұл әңгіме Дэвид Вейрдің "Қараңғылықтағы өлтірушілер" атты тағы бір әңгімесінің орнына жазылды, ол түсіруге тым қымбат және күрделі болып саналды. Сценарий бар болғаны екі аптада жазылды, қайта жазуға төрт күн берілді. Сонымен қатар, конвенцияда қолданылмаған сценарий туралы сұрағанда, Грэм Уильямс нақты атауын ұмытып, "Гин Сенгх" деген атты ойдан шығарды, яғни "Гин Сенгхтың қатіл мысықтары" (немесе Генг Сингх – жазуы нақты емес), соның нәтижесінде бұл түпнұсқа атау болған деген жанкүйерлердің мифы пайда болды. Роберт Холмс Грэм Уильямсқа осы әңгімені екі бөлікке бөлуді ұсынды: алғашқы төрт эпизод Вардандарға, ал соңғы екі эпизод төртінші эпизодтың соңында оқиғаға қосылатын Сонтарандарға арналды. Шоудан кетуін жариялаған Луиза Джеймсон өзінің кейіпкері Лиланың сериал соңында қаза болуын тіледі және Лиланың Андредпен Галлифрейде қалуды таңдағанына көңілі қалды, тіпті сценарийде екі кейіпкер арасындағы романтикалық қарым-қатынас туралы ештеңе көрсетілмегеніне қарамастан. Продюсерлер оның кейіпкерін өлтірудің жас көрермендер үшін тым ауыр соққы болады деп шешті. Өндіріс басталмас бұрын шешілген өнеркәсіптік ереуіл студиялық декорацияларды Редхиллдегі Сент-Анн ауруханасында салуға мәжбүр етті, себебі Би-Би-Сидің Рождестволық арнайы бағдарламаларына тұрақты студияларда басымдық берілді. Сонтарандардың костюмдері ауыр болды және оларды киген актерлердің көру қабілетін шектеді, сондықтан олар жиі реквизиттерге шалысып, олардың үстінен құлай жатты. Бір кезде Сонтаран (актер Стюарт Фелл ойнады) қысқа секіруді қалып қойып, бассейн төңкергішіне құлай жаздады. Алайда, бұл шетелдіктердің өте жоғары гравитациясы бар планетадан келгендігін ескерсек, олардың осы қимылдары оңай түсіндіріледі. Үшінші, төртінші және алтыншы эпизодтардың титрлерінде Doctor Who тақырыбының "Орталық сегіздік" деп аталатын бөлімі қайтадан пайда болады, бұл музыкалық фрагмент алғашқы Джон Пертуи дәуірінен бері естілмеген еді.

The script is credited to David Agnew, a pseudonym often used by the BBC for work produced "in house" by contracted production team members. On this occasion it masks the authors Anthony Read (the series' script editor) and Graham Williams (series producer). This story was written as a replacement for another story, The Killers of the Dark by David Weir, which was considered too expensive and complex to shoot. The script was written in just two weeks, with four days for rewrites. Additionally, when asked about the unused script at a convention, Graham Williams, having forgotten the exact title, made up the name "Gin Sengh", as in The Killer Cats of Gin Sengh (or Geng Singh—the spelling being indeterminate), resulting in the fan myth that this was the original title. It was Robert Holmes who suggested to Graham Williams that this story be split into two segments, the first four episodes being based around the Vardans and the final two episodes being based around the Sontarans who come into the story at the end of episode 4. Louise Jameson, who had already announced her departure from the show, reportedly wished for her character, Leela, to be killed at the end of the series, and was disappointed that Leela instead opted to stay behind on Gallifrey with Andred, even though nothing in the script suggests a romance between the two characters. The producers decided that killing off her character would be too traumatic for younger viewers. An industrial strike, which was eventually resolved before production, forced the studio sets to be constructed within St Anne's Hospital in Redhill as the BBC's Christmas holiday specials were given priority in the regular studios. The Sontaran costumes were cumbersome and limited the field of vision of the actors wearing them, so much so that they are often seen tripping through and over props. At one point, a Sontaran (played by the actor Stuart Fell) nearly takes a fall after missing a short jump and landing on a pool chair. As the aliens originate on a planet of notably high gravity, however, their clumsiness is easily explained. The closing credits of episodes three, four, and six feature the return of the section of Doctor Who theme commonly called the "Middle Eight", this sequence not having been heard since the early Jon Pertwee era.

Қалыптастыру жазбалары

Милтон Джонс бұған дейін «Дүниежүзінің жауы» (1967–68) фильмінде Беник және «Андроидтардың шабуылы» (1975) фильмінде Гай Крейфорд рөлінде ойнаған. Кристофер Транчелл бұған дейін «Сан-Бартоломео күнінің қырғыны» (1966) фильмінде Роджер Колберт және «Бетсіздер» (1967) фильмінде Дженкинс рөлін сомдаған.

Талдау

Жазушы және журналист Мэтью Свит осы оқиғада Доктордың өзін-өзі ақымаққа салу стратегиясын Гамлетке теңеді.

Баспаға шығарылған

Терренс Дикстің романы 1980 жылдың ақпанында Target Books баспасынан шықты.

Үй медиасы

Ол 2000 жылдың наурыз айында екі кассеттік VHS жинағы түрінде және 2008 жылдың 5 мамырында DVD форматында жарық көрді. DVD-де жаңа CGI эффектілері қосымша мүмкіндік ретінде ұсынылған. NTSC 1-аймақтық нұсқасы 2008 жылдың 3 қыркүйегінде шықты. Бұл туынды «Соғыс үшін өсірілген» деп аталатын DVD жинағына, «Уақыт жауынгері», «Санторан эксперименті» және «Екі дәрігер» туындыларымен бірге енді. Бұл сериал 2013 жылдың 10 шілдесінде Doctor Who DVD файлдарының 118-шы саны ретінде де жарық көрді. 2024 жылдың наурыз айында оқиға жаңа арнайы эффектілермен жаңартылған Blu-ray форматында қайта шығарылды және Doctor Who The Collection Box Set жинағында 15-ші маусымның басқа оқиғаларымен бірге ұсынылды.