Кіріспе

Букингемширдегі өзен, Англия. "Уай" атымен аталатын басқа да өзендер бар. Уай өзені – Букингемширдегі өзен. Ол атын өзеннен емес, High Wycombe қаласынан алған, бұл әдетте керісінше болады. Шамамен 17 километрлік Уай өзені Чилтерн төбелеріндегі Батыс Уайкомб ауылынан басталып, High Wycombe қаласы арқылы ағып, Бурн-Эндте Темза өзеніне құяды. Ылғалды жылдары өзеннің бастауы уақытша өзгеріп, өзеннің ұзындығына тағы бір шақырым қосылуы мүмкін, себебі сол аңғардың жоғары жағындағы далада жер бетіне шығатын сазды бұлақ пайда болады. Уай өзені қазір High Wycombe қаласының орталығынан жер асты құбырлары арқылы ағып өтеді. Уайкомбтың шығыс жағындағы Панн Милл су диірмені – өзендегі жалғыз қалған су диірмені.

Тарих

Уай өзені аңғарында су диірмендерінің жұмыс істеуінің ұзақ тарихы бар, ол 17 шақырымдық аралығында 67 метрге (220 фут) дейін төмендейді. "Домсдей кітабында" Батыс Уайкомб пен Темза арасындағы 9 шақырымдық аралықта олардың он сегізі тіркелген. XVII ғасырда астық диірмендерімен қатар тоқыма диірмендері де пайда болды. 1627 жылғы сот отырысында Вудбурн еншісінің шекарасынан жоғары орналасқан алты диірмен тізімделді: қағаз фабрикасы, Тредуэй, Лудвотер, Басеттсбери, Чалфонтс (Рай) және Бридж. Осы кезде кем дегенде екі қағаз фабрикасы болды: Вудбурн Гриндегі Глори және Лудвотердегі Хедж. 1636 жылы Батыс Уайкомб еншісінде тағы бір қағаз фабрикасы, ал 1656 жылы Уайкомбтың төменгі жағындағы Маршта тағы біреуі салынды. Осы кезде қағаз мата қиқымдарынан жасалған, ал XVIII ғасырдың соңына қарай аңғарда 150-ден астам адам қағаз жасаушы ретінде тіркелді. 1816 жылы 32 қағаз фабрикасы (олардың кейбіреулері астық ұнтақтаған), төртеуі тек астық ұнтақтаған және біреуі сонымен қатар ағаш кесетін диірмен болды. Осы кезде аңғарда қағаз жасау өндірісінің ең жоғары деңгейіне жетті. Алайда, жақын орналасқан Фрогмор қағаз фабрикасында үздіксіз қағаз рулонын шығаратын Фурдринер машинасының енгізілуі кең ауқымды жұмыссыздыққа алып келді және көптеген отбасылар Ланкаширдің мақта фабрикаларына көшті. 1830 жылы Аш, Марш Грин және Лудвотердегі машиналарды бұзған машина бұзушылардың салдарынан тәртіпсіздіктер болды. Жиырма адам Тасманияға жаза тарту үшін жіберілді. Қағаз жасау Сохо және Глори фабрикаларында ХХ ғасырдың соңына дейін жалғасты, бірақ су диірмендері ХІХ ғасырдың ортасында бу күшіне жол берді. Вудбурндағы Сохо фабрикасы 1984 жылы жабылатынға дейін жоғары сапалы түсті қағаздың негізгі жеткізушісі болды.