Кіріспе
Ибериялық мұрағат және еврей қауымдастықтары, Оңтүстік Африка саяси партиясы. Алжама (alˈxama, alˈʒɐmɐ) – Испания мен Португалияның ескі ресми құжаттарында Иберия түбегіндегі христиандық үстемдік астында тұратын мұрағаттар мен еврейлердің өзін-өзі басқару қауымдастықтарын белгілеу үшін қолданылатын араб тілінен шыққан термин. Бүгінде Испанияның кейбір қалаларында бұл атау әлі де қолданылып келеді. Испанияның еврей қауымдары әлеуметтік оқшаулануы мен оларға талған діни және саяси шектеулерге байланысты, әрдайым қалған халықтан бөлек топтар құрды. Олардың өз раввиндері мен қауым басшыларының қауымдық істерді басқару үшін салық жинау жүйесі оларды ел үкіметінің құзырынан толығымен шығарды; нәтижесінде, олар көп ұзамай лауазымды тұлғалармен елдің жалпы заңына бағынуға тиіс субъектілер ретінде емес, ерекше артықшылықтары мен міндеттері бар ұжымдық органдар ретінде қарастырыла бастады. Сондықтан, вестгот патшалары салықты әрбір жеке еврейге немесе отбасы басшыларына емес, бүкіл қауымға жүктеді, соның арқасында жергілікті билік өкілдеріне салық мөлшерін белгілеуге мүмкіндік берді. Бірақ, вестготтар мен мұрағаттар кезінде де раввиндер мен ақсақалдардың сауда-саттықтары жүйелі болған жоқ, сондай-ақ үкімет еврей қауымдарына қатысты тұжырымдамасында да жүйелілік болған жоқ. Алайда, христиандық үстемдік қайта орнағаннан кейін, үкімет пен оның еврей азаматтары арасындағы қарым-қатынас бірте-бірте нақтылана бастады. 1219 және 1284 жылдары Толедода, 1273 жылы Барселонада, 1290 жылы Хуэтеде және сол жылдары Португалияда испан шенеуніктері мен еврей өкілдерінің кеңестері еврей қауымдары үшін әділ салық мөлшерін белгілеу және салық жинаудың тиімді құралдарын әзірлеу мақсатында өткізілді. Еврей қауымдарының мемлекеттік тараптан жеке ұйым ретінде ресми түрде танылуы, еврей қауымдарына қатысты қарым-қатынаста және оларға қатысты жергілікті және ұлттық заңнамада одан әрі өзгерістерге әкелді. Әр түрлі аймақтардың епископтары оларға тікелей билік жүргізді және еврей өкілдерімен бірлесіп, бұдан былай қауымдарды басқаруға арналған ережелерді құрды. Раввиндер мен судьялардың сайлаулары белгіленген мерзімдерде өткізілуі керек еді, ал бұл беделді тұлғалардың есімдері епископқа мақұлдау үшін ұсынылуы керек еді; тиісті билік алдындағы қауымдық мәселелерді ұсыну үшін Рабино мэр (Rab de la corte) болуы керек еді; және қауым басшылары қауымның мінез-құлқы үшін жауапкершілікке тартылды. Барлық мемлекеттік іс-әрекеттерде, жергілікті немесе жалпы, қарастырылатын бірлік көбінесе жеке еврей емес, қауым болды. Мемлекеттік басқару билігі кейде еврей қауымының бір мүшесін патша раввині әкімшілік лауазымына тағайындап, алжама мен мемлекет арасында делдалдық қызмет атқаруға тағайындады. Мысалы, Арагон Корольдігінде король Иоанн I 1386 жылы Раб мэрдің функциялары мен міндеттерін анықтаған жарлықтар шығарды. Бұл лауазымға тағайындалған адамның жақсы мінез-құлқы мен сеніміне қатысты әртүрлі талаптар болды, сондай-ақ ол сот округінің арасында, сондықтан өз қауымынан алыс және христиан көпшілігімен үнемі байланыста болуы керек еді. Кастилияның алжамасына қатысты оның өкілеттіктері мен билігі, экономикалық, сот және басқа да, нақтыланды.
the South African political party
Aljama (alˈxama, alˈʒɐmɐ, ) is a term of Arabic origin used in old official documents in Spain and Portugal to designate the self governing communities of Moors and Jews living under Christian rule in the Iberian Peninsula. In some present day Spanish cities, the name is still applied to the quarters where such communities lived, though they are many centuries gone. The Jewish communities of Spain, owing to their social isolation and to the religious and political regulations imposed upon them, had always formed groups apart from the rest of the population. The authority exercised by their own rabbis and the system of tax collection by the heads of the congregations for the administration of communal affairs, placed them almost completely without the jurisdiction of the government of the country; and, as a result, they soon came to be dealt with by the officials not as subjects amenable to the general law of the land, but as collective bodies with special privileges and special duties. Thus, the Visigothic kings imposed a tax not upon each individual Jew or upon the heads of families, but upon the community as a whole, allowing the communal authorities to fix the individual rate of taxation. But both under the Visigoths and under the Moors there was neither regularity in the transactions of the rabbis and elders nor system in the attitude of the government toward the Jewish communities. With the reestablishment of Christian rule, however, the relation between the government and its Jewish subjects gradually became a well defined one. In 1219 and 1284 in Toledo, in 1273 in Barcelona, in 1290 at Huete, and on more than one occasion during those years in Portugal, councils were held of Spanish officials and Jewish representatives for the purpose of establishing a just rate of taxation for Jewish communities, and of devising adequate means for tax collection. This first official recognition by the government of the Jewish communities as separate bodies led to a still further change in the treatment of the Jewish congregations and in the legislation, both local and national, regarding them. The bishops of the various districts assumed immediate authority over them, and, in conjunction with Jewish representatives, formed rules which were henceforth to govern the communities. The elections of rabbis and judges were to be held at stated intervals, and the names of these dignitaries submitted to the bishop for approval; there was to be a Rabino mayor (Rab de la corte; ) for the presentation of communal questions before the proper authorities; and the heads of the congregation were made answerable for the conduct of the community. In all government action, whether local or general, the unit considered was in most cases the community, not the individual Jew. The governing authority of the state sometimes nominated a member of the Jewish community to the administrative position of crown rabbi to act as intermediary between the aljama and the state. For example in the Kingdom of Aragon, King John I issued edicts in 1386 defining the functions and duties of the Rab Mayor. There were various requirements as to the good character and faith of the person holding the position, as well as a requirement that he live among the entourage of the Court, and thus away from his community, and in constant contact with the Christian majority population. His powers and authorities over the aljama of Castile, economic, judicial, and otherwise, were specified.
Этимологиясы мен ұғымның дамуы
Алжама сөзі араб тілінен шыққан және мұсылман қауымының Джама мешітіне қатысты, онда діндарлар жұма намазын оқиды. Алжама сөзі араб тіліндегі "жама" ("жиналыс") сөзінен және анықтауыш "ал" жұрнағынан құралған. Бұл сөз бастапқыда "жиналыс", "қоғам" немесе "топ" деген мағынаны білдірген, бірақ испан билігі орнағанға дейін маврлар оны өздерінің діни ұйымдарына және үлкен мешіттерге, әсіресе олардың арасындағы еврей қауымдарына, сондай-ақ еврей өмірінің орталығы болған мәжілісханалар мен мектептерге қолданған. Бұл терминді христиандар да қабылдады, және оның мағынасы яһудилер мен маврлардың өздеріне тиесілі болған аудандарды атау үшін кеңейтілді. 1492 жылы яһудилер қуылғанмен, Испанияның кейбір қалаларында бұрынғы яһуди аудандары әлі де осы атпен белгілі. Нақтырақ айту үшін, "Aljama de los Judíos" ("Яһудилердің Алжамасы") және "Aljama de los Moros" ("Маврлардың Алжамасы") сияқты тіркестер жиі қолданылған. Алайда, Испаниядағы маврлар еврей қауымын осы терминмен атағандығы испан тіліндегі сөз қолданысына әсер етті. Испан әдебиетінде алжама, ешқандай қосымша түсіндірмесіз, [[Санхедрин]] немесе [[Judería]] ("Яһуди кварталы") немесе тіпті еврейлердің ғибадат орны, нақты да, абстрактілі де мағынада қолданылады. Мұндай қолданыс өте ерте кезде кездеседі. 13 ғасырға жататын Гонсало де Берсеоның "Александр поэмасында", "Милагрос де Нуэстра Сеньорада" және "Дуэло де ла Виргенде" ежелгі Иерусалим халқын атау үшін алжама немесе альфама сөзі қолданылған; ал 16 ғасырдың тарихшысы Мариана синагоганы былай сипаттайды: "олар үйлерін және алжамаларын қиратты".
Вальядолид теканасы
Яһуди альжамаларына берілген өзін-өзі басқару құқығының қаншалықты кең екенін көрсететін жақсы мысал – 1432 жылы Вальядолид альжамасы қабылдаған «кеңес шешімі», испан тілінде текана (таккана (תקנה) – еврей сөзі, санедрин сияқты испан тіліне сіңген) деп аталады. Бұл құжаттың бір бөлігі еврей тілінде, ал екінші бөлігі испан тілінде еврей әріптерімен жазылған және Франция Ұлттық кітапханасында («Fonds hébreux», № 585) сақтаулы. Осы құжаттан Вальядолидте қауым сайлау жиналыстарын он жылда бір рет өткізгені және құжатта баяндалған нақты жиналыс Айар айының соңында (мамырдың соңы) өткені және он күнге созылғаны белгілі болады. Келесі мәселелер шешілді немесе талқыланды: Талмуд Торасының, яғни еврей мектебінің қажеттілігі және оны ұстау үшін салық мөлшерлемесі, ол былай белгіленді: әр мал үшін бес мараведи, әр қой үшін біреу; әрбір шарап ыдысы үшін бес мараведи. Үйленген жұбайлар да үйленген күні бес мараведи төлеуге міндетті болды, ал ұл бар мицва күні төлеуге тиіс еді. Мұрагерлікке де белгілі бір салық салынды және басқа да түрлі кіріс көздері қарастырылды. Осы мәселемен байланысты жеке немесе көшпелі мұғалімдерді жұмысқа алу және оларға жалақы төлеу мәселесі талқыланды. Сот судьяларын және раввин сайлау, бұл мәселе теканада кеңінен қарастырылған. Жеке еврейдің мемлекетпен қарым-қатынастағы ұстанымы. Бұл талқыланған ең маңызды мәселе болды. Испания үкіметі азаматтық және қылмыстық істерді еврей судьяларының қарауына рұқсат бергендіктен және «христиандар заңды жақсы білгенмен, еврей заңдары туралы ештеңе білмейді», ешбір еврей христиан судьясының алдында, діни немесе азаматтық болсын, шағымдануға құқығы болмады, тек егер билеушіге төленетін салықтар мен алымдар туралы дау туындаса немесе діяннан, яғни альжаманың бас судьясынан арнайы рұқсат алса ғана. Егер еврей басқа еврейді христианның көмегімен ұстаса, оны діян ұстап алады; екінші рет осындай құқық бұзушылық жасаса, маңдайына белгі салып, елден қуады; үшінші рет жасаса, өлім жазасына кесіледі. Өлім жазасын қолдану құқығы еврей қауымының қаншалықты кең автономияға ие болғанын көрсетеді.
The necessity of the Talmud Torah, or Hebrew school, and the rate of taxation for the maintenance of the same, which was decided upon as follows: five maravedis for each of the cattle killed, and one for each sheep; five maravedis for every flask of wine. Five maravedis were also to be paid by a married couple on the day of their wedding, and by a boy on the day of his bar mitzvah. A certain tax was also laid upon inheritances, and various other means of revenue were devised. In connection with this question the employment and salary of private or itinerant teachers were discussed. The election of the judges and of the rabbi of the court, to which much space is accorded in the tecana. The attitude of the individual Jew in his relations with the state. This was by far the most important question discussed. Since permission to decide civil and criminal cases before Jewish judges had been granted by the Spanish government, and since "the Christians, though they be well versed in law, know nothing of Jewish laws," no Jew might plead before a Christian judge, whether religious or civil, except in cases where the taxes and imposts due to the ruler were in litigation, or where special permission was obtained from the dayan, or chief judge of the Aljama. A Jew who arrested another Jew with the aid of a Christian was to be apprehended by the dayan; for a second offense of the same nature, he was to be branded on the forehead and expelled; while the third offense was made punishable by death. The ability to impose capital punishment is indicative of how wide the Jewish community's autonomy was.
Ұқсас емес сөздер
Испан тіліндегі Alhama және португал тіліндегі Alfama сөздері араб тіліндегі hammam және араб тіліндегі ra's al galut сөздерінен шыққан, ол "көшпелі жетекші" деген мағынаны білдіреді.