Ирландияның үш патшасы және Маха Монг Руадтың билігі
Áed Rúad, Díthorba, and Cimbáeth
Ирландия тарихындағы үш патша – Áed Rúad, Díthorba, Cimbáeth билік үшін күресіп, 21 жылдан астам патшалық құрған. Соңынан Macha Mong Ruad патшалыққа талаптанған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Аид Руад, Бадарнның ұлы, Диторба, Деманның ұлы және Цимбает, Финтанның ұлы, Эйргетмардың үш немересі, ортағасырлық ирланд аңыздары мен тарихи дәстүрлеріне сәйкес, Ирландияның Жоғары Патшалары болды. Олар жеті жылдық мерзімдермен кезекпен билік етті. Әрқайсысы үш рет жеті жылдық мерзім биледі. Аед үшінші мерзімінің соңында, Эс Руаид ("қызылдың сарқырамасы") деп аталған сарқырамаға құлап қайтыс болды (Ассароу сарқырамасы, Баллишаннон, Донегол графтығы); бұрын бұл сарқырама Эсс Дюинн, "Доннның ағысы" деп аталып келген, ал оның өлімі теңіздің және зор желдің кереметі ретінде сипатталған. Диторба мен Цимбает өз кезегін алды, содан кейін Аедтің қызы Мача Монг Руад әкесінің орнына билік етуді талап етті. Диторба мен Цимбает бас тартты, содан соң шайқас болды. Диторба қаза тапты. Маха Диторбаның ұлдарын Эмайн Махада сарай салуға мәжбүр етті. Ол Цимбаетке үйленді, және олар тағы жеті жыл билік етті. Осы мерзімнің соңында Цимбает обадан қайтыс болды, ал Маха Ирландияның Жоғары Патшалары тізіміндегі жалғыз патшайым атанды. Көздер бұл кезектесудің қалай жүзеге асырылғаны туралы әртүрлі мәліметтер береді. Аед пен Диторбаның билік етуі "Лебор Габала Эреннен" жоғалған. Бұрынғы Жоғары Патша Люгаид Лайдехті Аед өлтіргеннен кейін, Эмайн Маханың құрылуы туралы "dinsenchas" әңгімесі қосымша ретінде берілген, содан кейін Диторбаны жеңіп, жиырма сегіз жыл билік еткен Цимбаеттің билігі келеді. "Dinsenchas" әңгімесі үш туыстың әрқайсысы жеті жылдық мерзіммен кезекпен билегенін, және әрқайсысы үш жеті жылдық мерзім билегенін айтады; "Төрт қожайынның жылнамасы" осымен келіседі, бірақ Джеффри Китинг олардың әрқайсысына жиырма бір жылдық бір ғана билік мерзімін береді, Цимбаеттен басқа, ол жиырма жыл билейді. "Лебор Габала" Цимбаеттің билігін Ұлы Александрдың билігімен (б.з.д. 336–323) синхрондығымен байланыстырады. Китингтің "Foras Feasa ar Éirinn" хронологиясы олардың біріктірілген билігін б.з.д. 530–469 жылдарға, ал "Төрт қожайынның жылнамасы" б.з.д. 731–661 жылдарға белгілейді.
Áed Rúad, son of Badarn, Díthorba, son of Deman, and Cimbáeth, son of Fintan, three grandsons of Airgetmar, were, according to medieval Irish legend and historical tradition, High Kings of Ireland who ruled in rotation, seven years at a time. They each ruled for three seven year stints. Áed died at the end of his third stint, by drowning in a waterfall which was named Eas Ruaid, "the red's waterfall" (Assaroe Falls, Ballyshannon, County Donegal), after him; previously the waterfall had been called Ess Duinn, the "Rapid of Donn", and his death is described as a miracle of sea and mighty wind. Díthorba and Cimbáeth then took their turn, after which Áed's daughter, Macha Mong Ruad, demanded to rule in her father's place. Díthorba and Cimbáeth refused, and battle ensued. Díthorba was killed. Macha forced Díthorba's sons to build her a palace at Emain Macha. She married Cimbáeth and the pair ruled for a further seven years, at the end of which Cimbáeth died of plague, and Macha became the only queen in the List of High Kings of Ireland. The sources differ as to how the rotation worked. The reigns of Aéd and Díthorba are missing in the Lebor Gabála Érenn – after the previous High King, Lugaid Laigdech, is killed by Áed, a dinsenchas story about the founding of Emain Macha is interpolated, followed by the reign of Cimbáeth, who is said to have succeeded Díthorba and ruled for twenty eight years. The dinsenchas story tells how each of the three cousins ruled for seven years in turn, and each ruled three seven year stints; the Annals of the Four Masters agrees, but Geoffrey Keating gives them each a single reign of twenty one years each, except for Cimbáeth, who rules for twenty. The Lebor Gabála synchronises Cimbáeth's reign to that of Alexander the Great (336–323 BC). The chronology of Keating's Foras Feasa ar Éirinn dates their combined reigns to 530–469 BC, the Annals of the Four Masters to 731–661 BC.