Кейрбре Ниа Фер: Ирландия корольдарының тарихы мен аңыздары

Каирбре Ниа Фер: Ирландия тарихындағы Тара патшасы, лаигин тайпасынан. 7 ғасыр деректерінде кездеседі, өлімі туралы аңыз бен тарихи мәліметтер.

Кіріспе

Cairbre Nia Fer (сондай-ақ Corpri, Coirpre, Cairpre; Nioth Fer, Niafer, Niaper), Рус Руадтың ұлы, ортағасырлық ирланд аңыздары мен тарихи дәстүрлеріне сәйкес, Лаигиннен Тара патшасы болды. Кейрбре туралы ең алғашқы мәлімет Тиреханның «Изгі Патрик туралы естеліктерінде» (Memoir of St. Patrick) кездеседі – бұл 7-ғасырдағы латын мәтіні Армагг кітабында сақталған. Патрик зор қабір тауып, оның алып тұрғынын өлімнен қайта тірілтеді. Алып өзінің өлімін айтады: оны Мак Кон ұлдары, Кейрбре Ниа Фердің билігі кезінде, жүз жыл бұрын, яғни 4-ғасырда өлтірген. Тағы бір ертедегі сілтеме – Даллан Форгаллдың 7-ғасырдағы Амра Холуим Чиль (Колм Чильдің мақтау сөзі) аннотацияларында. Мұнда әулиенің анасы Эйтне Кейрбренің ұрпағы, ал Кейрбре – Катхаир Мордың ұрпағы деп айтылады. 11-ғасырғы Лебор Габала Эренн оны Жоғарғы патша Этерскелдің билігі кезінде көрсетеді, оның билігін Рим императоры Августтың (б.з.д. 27 – 14 ж.) және Мәсіхтің тууымен сәйкестендіреді, сондай-ақ оны Улайд провинциялық патшалары Конхобар мак Несса, Мюнстердің Ку Рой және Коннахттың Айлиль мак Матаның замандасы етеді. Тирехан Кейрбреден бір буын бұрын орналастырған Даирдің Мак Кон, Лебор Габалада одан көптеген буындар кейін, 2-ғасырдың соңына жатқызылады, ал Амра Холуим Чильдегі оның атасы Катхаир Мор одан да көптеген буындар кейін орналастырылған. Конхобар, Ку Рой және Айлильмен бірге Кейрбре Ульстер циклының әңгімелерінде Тара патшасы ретінде көрінеді, онда ол Коннахттың Медб-інің күйеуі Айлиль мак Матаның інісі. Оның әйелі – Конхобардың қызы Федельм Ноикротах, олардан Эрк ұл және Ахалл қыз дүниеге келеді. Cath Ruis na Ríg («Роснар шайқасы») шайқасында ол ағасы Find mac Rossa, Ленстердің Gailióin патшасымен бірге Конхобар мен Улайдқа қарсы шайқасады. Улайд батыры Кухулайн оны алыстан найзамен өлтіреді, содан кейін денесі жерге тиместен басын шауып алады. Улайд шайқаста жеңіске жеткеннен кейін, Кейрбренің ұлы Эрк Конхобарға адалдық серт береді, Кухулайнның қызы Финнскоткаға үйленеді және әкесінің орнына Тара патшасы болады. Эрк кейін Кухулайнды өлтіру қастандығына қатысады. Кухулайнның қанымен шайынғаннан кейін, Коналл Сернах Эрк басын Тараға әкеледі, онда Ахалл ағасы үшін қайғыдан көз жұмады.

Cairbre Nia Fer (also Corpri, Coirpre, Cairpre; Nioth Fer, Niafer, Niaper), son of Rus Ruad, was, according to medieval Irish legend and historical tradition, a King of Tara from the Laigin. The earliest reference to Cairbre is in Tírechán's Memoir of St. Patrick, a 7th century Latin text found in the Book of Armagh. Patrick finds an enormous grave and raises its giant occupant from the dead. The giant says he was killed by the sons of Mac Con during the reign of Cairbre Nia Fer, a hundred years previously – i. e. in the 4th century. Another early reference is in the annotations to the 7th century Amra Choluim Chille (eulogy of Colm Cille) by Dallán Forgaill. Here, the saint's mother Eithne is said to be a descendant of Cairbre, and Cairbre a descendant of Cathair Mór. The 11th century Lebor Gabála Érenn places him during the reign of the High King Eterscél, which it synchronises his reign with that of the Roman emperor Augustus (27 BC AD 14) and the birth of Christ, and makes him a contemporary of the provincial kings Conchobar mac Nessa of the Ulaid, Cú Roí of Munster and Ailill mac Máta of Connacht. Mac Con of the Dáirine, placed a generation before Cairbre by Tírechán, is dated many generations after him, to the late 2nd century, in the Lebor Gabála, while Cathair Mór, his ancestor in the Amra Choluim Chille, is placed many generations later. Alongside Conchobar, Cú Roí and Ailill, Cairbre appears as king of Tara in stories of the Ulster Cycle, where he is the brother of Ailill mac Máta, husband of Medb of Connacht. His wife is Fedelm Noíchrothach, daughter of Conchobar, and they have a son, Erc, and a daughter, Achall. In Cath Ruis na Ríg ("The Battle of Rosnaree"), he and his brother Find mac Rossa, king of the Gailióin of Leinster, fight a battle against Conchobar and the Ulaid. The Ulaid hero Cúchulainn kills him with a spear from distance, then decapitates him before his body hits the ground. After the Ulaid win the battle, Cairbre's son Erc swears allegiance to Conchobar, marries Cúchulainn's daughter Finnscoth, and becomes king of Tara in his father's place. Erc is later part of the conspiracy to kill Cúchulainn. After avenging Cúchulainn, Conall Cernach brings Erc's head back to Tara, where Achall dies of grief for her brother.