Кіріспе
Дедовщина – бұрынғы Кеңес Қарулы Күштерінде және қазіргі Ресей Қарулы Күштерінде, Ішкі әскерлерде, сондай-ақ ФСБ, Шекара қызметінде және бұрынғы Кеңес Республикаларының басқа да қарулы күштерінде, арнайы қызметтерінде жас мерзімді қызметшілерді қорлаудың, зорлық-зомбылыққа салудың бейресми тәжірибесі. Бұл жоғары дәрежелі мерзімді қызметшілердің, сержанттардың және офицерлердің қатыгездікпен қарым-қатынас жасауынан тұрады. Бұл – әскери қызметшілер арасындағы заңмен белгіленбеген үстемдік қатынастардың бір түрі; мерзімді қызметшілер арасындағы қатынастардың заңды ережелерін бұзатын, әскерилер мен сержанттардың әскерге шақырылу және қызмет мерзімі бойынша бейресми иерархиялық бөлінуіне негізделген заңмен белгіленбеген қатынастардың ең көп таралған түрі. Дедовщинаның мәдени негізін әскерге шақырылғандар арасында таратылатын дәстүрлер, әдет-ғұрыптар мен рәсімдер құрайды. Көбінесе (бірақ әрқашан емес) бұл дәстүрлер мен рәсімдер кейінірек шақырылған әскерилердің ар-намысын, қадір-қасиетін және абыройын түсірумен байланысты. Дедовщинаға кіші шенділер жасаған бағыныштылықты және қорлаушылықты білдіретін әрекеттердің алуан түрлері кіреді, мысалы жоғары шенділердің жұмысын істеу, зорлық-зомбылық пен кейде өлімге әкелетін физикалық және психологиялық зорлық-зомбылық, қорлаудың немесе азаптаудың аса қатыгез түрі, соның ішінде сексуалдық зорлық-зомбылық және анальдық зорлау. Көптеген жағдайларда әскерилер ауыр жарақат алған немесе қаза болған.
Dedovshchina (дедовщина) is the informal practice of hazing and abuse of junior conscripts historically in the Soviet Armed Forces and today in the Russian Armed Forces, Internal Troops, and to a much lesser extent FSB, Border Guards, as well as in other armed forces and special services of former Soviet Republics. It consists of brutalization by more senior conscripts, NCOs, and officers. It is a form of non statutory dominant status relations between military personnel; the most common form of non statutory relations, which is a violation of the statutory rules of relations between conscripts, based on the informal hierarchical division of soldiers and sergeants by enlistment and length of service. The cultural basis of Dedovshchina is made up of traditions, customs and rituals that are passed down from conscript to conscript. Often (but not always), these traditions and rituals are associated with the humiliation of the honor and dignity of servicemen of the later conscription by servicemen of the earlier conscription. Dedovshchina encompasses a variety of subordinating and humiliating activities undertaken by the junior ranks, from doing the chores of the senior ranks, to violent and sometimes deadly physical and psychological abuse, not unlike an extremely vicious form of bullying or torture, including sexual torture and anal rape. There have been occasions where soldiers have been seriously injured or killed.
Этимология
Термин "дед" (дед, ата дегенді білдіреді) сөзінен туындаған, бұл орыс армиясының жаргонындағы "әже" деген сөздің мағынасына жақын, яғни міндетті әскери қызметтің үшінші (немесе төртінші, сонымен қатар "дембель" (дембель немесе "ДМБ") деп те аталады) жарты жылдығын өткен солдаттарды білдіреді – бұл сөз "демобилизация" (демобилизация) сөзінің бұрмалануынан пайда болған (солдаттар бұл сөзді армиядан босатылу актісін сипаттау үшін дұрыс емес қолданады); солдаттар "дембель" жарты жылдығын "шчина" жұрнағымен (бұл әмір, ереже немесе тәртіп түрін білдіреді, мысалы, Ежовщина, Ждановщина сияқты) атап көрсетеді. Осылайша, оны сөзбе-сөз "аталардың үстемдігі" деп аударуға болады. Бұл, негізінен, қызмет мерзіміне негізделген халықтық үстемдік жүйесі болып табылады, ол көбінесе заңмен немесе кодекспен бекітілмейді және тек сержанттар мен ефрейторларға ғана қызметтік өтіл беру арқылы үстемдік береді.
Қылмыс ретінде сипаттамалары
Заңға сәйкес емес қатынастар – дедовщинадан кең ұғым. Заңға сәйкес емес қатынастар әскери қызметшілер арасындағы жалпы әскери ережелерде сипатталмаған барлық қатынастарды қамтиды (жоғары және төменгі лауазымдағы адамдардың, бағынышты және басшының арасындағы қатынастарды қоса). Дедовщинаның ең тар мағынасы жоғары және төменгі әскери шенділер арасындағы қарым-қатынасқа қатысты ережелерді бұзуды ғана қамтиды. Сонымен қатар, қазіргі заманғы қылмыстық және әкімшілік құқық ғылымы «дедовщина» және «казармалық бұзақылық» шеңберінде жасалған қылмыстарды ажыратады. Бұл оқиғаның субъективтік жағымен ерекшеленеді. Бірінші жағдайда қылмыскердің ниеті – өзінің тәжірибелі әскери қызметші екенін көрсету, жас сарбазды үй шаруасын орындауға, «дедовщина дәстүрлеріне» байланысты белгілі бір амалдар жасауға мәжбүрлеу болып табылады. Екінші жағдайда қылмыскердің заңсыз әрекеттері жеке басқа деген өшпенділік, ұлттық, этникалық, діни араздық, мүліктік қатынастар, кенеттен туған араздық және т.б. себептермен туындайды (қылмыстық кодекстің адам, ар-намыс және қадір-қасиетке қарсы қылмыстар үшін жауапкершілікті көздейтін баптарына түсіндірмелерді қараңыз). Осылайша, әскери қызметшілер арасындағы қарым-қатынастың заңдық ережелерін бұзу, егер ол дедовщина шеңберінде бағыныштылық қатынастарын қамтымаса, жоғары шенді әскери қызметшілердің төменгі шенді әскери қызметшілердің құқықтарына, ар-намысына, қадір-қасиетіне және жеке қадір-қасиетіне қол сұғуы ретінде қарастырылуы мүмкін. Дедовщина құбылысы көбінесе «әжелер, бабалар, ардагерлер, қарттар, дембельдер» («шеберлер» деп аталатын) және «шайтан, рухтар, душар, чекистер, чека, салабон, заттар, жастар, пілдер» («құлдар» деп аталатын) арасындағы физикалық және рухани күш арақатынасымен тікелей байланысты. Дедовщинаның маңызды жағымсыз салдары – бұл әскер субмәдениетінің әскерге шақыру жасындағы жастар арасында әскердің беделін түсіруі және әскерден қашудың негізгі себептерінің бірі болуы. Бұл құбылыс әскердегідей айқын болмаса да, кейбір ресейлік мектептерде, интернаттарда және басқа да білім беру және әлеуметтік мекемелерде де кездеседі. Жәбірленушілер көбінесе дене жағынан әлсіз, өзіне сенімсіз немесе жас болады. Дедовщина жоғары білім беру жүйесіне тән емес, сондай-ақ азаматтық жоғары оқу орындарында осы құбылысқа ұқсас жағдайлар тіркелген жоқ. Бұл университеттер мен басқа да азаматтық жоғары оқу орындарында дедовщинаның экономикалық негізінің болмауына байланысты.
Дедовщинаның мәнісі
Дедовщина – бұл ресми емес иерархиялық қатынастардың негізгі ресми қатынастармен қатар жүруін қамтиды, тіпті кейбір офицерлер дедовщина туралы біліп, оны «тәртіпті» сақтау үшін пайдаланатын жағдайларды да жоққа шығармайды. Ресми мәлімдемелерде кейбір жоғары әскери шенеуніктер қоғамның кемшіліктерінің армияға ауысқанын айтады. Мысалы, мұндай мәлімдемені телеинтервьюда Солтүстік флоттың бұрынғы қолбасшысы, қазір Федерация Кеңесінің мүшесі және Қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі адмирал Вячеслав Попов жасады. Объективті зерттеулер дедовщинаның қарулы күштердегі заңсыз экономикалық белсенділіктің салдары екенін көрсетеді. Дедовщина – басшылықтың қолындағы көмекші құрал, ол тәртіпті сақтау жөніндегі жауапкершіліктің көп бөлігін бейресми иерархия басшыларына жүктеуге мүмкіндік береді. Дедовщина – әскерге шақырылғандардың бөлімдерден жиі қашуының және олардың өзін-өзі өлтіруінің басты себебі. Сонымен қатар, әскердегі зорлық-зомбылыққа байланысты қылмыстардың көп бөлігі дедовщинамен байланысты: кейбір жағдайларда бұл анықталып, сотқа жеткен «үлкендердің» жасаған қылмыстары, ал басқаларында «Сакалаускас ісі» (1987 жылдың 23 ақпанында литвалық жекелеген сарбаз Артурас Сакалаускас бес әскери қызметшіні, күзет бастығын, оның көмекшісін және пойыз жүргізушісін өлтірген) бойынша жаңа ғалымдардың әрекеттері. Бұл қорқытудың себебі болды, күзетші мен кондуктор бұған араласпады немесе жасырын келісім білдірді. Әскери қарумен күзетке шыққан жаңа ғалымдар бұрын қорлаған әскери әріптестерін атып өлтірген жағдайлар болды, соның ішінде 1990 жылғы «Қорған» фильміне негіз болған жағдай да бар.
Тарих
Ұлдар әрқашан тік бағытта ғана емес (ересек ер адамдар ұлдарды әлеуметтендіреді), сонымен қатар көлденең бағытта, пәрмендік топқа жататын арқылы тәрбиеленеді. Осындай топтарда көбінесе бейресми ережелер мен әдет-ғұрыптар қалыптасады, оларды сақтау жастар үшін соншалықты маңызды болғандықтан, олар жазбаша заңдар мен жарлықтарға емес, оларға көбірек басшылық етеді. Бұл құбылыс 16-18 ғасырлардағы Итон колледжінде сипатталған, онда студенттердің билігі мұғалімдердікінен де қатыгез және ерсілі болған. Мектепте әртүрлі жастағы оқушылар болды. Мектепке жіберілген ұлдардың жасы 8-9-дан 16-17-ге дейін болды. Күш, жас және оқу мерзімінің теңсіздігі қатаң "билік тігін" құрды. Петр Алексеевич Кропоткин 19 ғасырдың ортасында Ресей империясының ең беделді әскери білім беру орнында, Пейдж корпусында басы ілген дәстүрлерді сипаттады. Үлкендер, яғни шамберлендер "жаңа келгендерді түнде бір бөлмеге жинап, цирктегі аттардай түнгі киімдерімен айдап жүрді. Кейбір оқушылар шеңберге кіріп, ал басқалары сыртында тұрды да, жігіттерді былғары қамшымен аяусыз сауаттандырды". 20 ғасырдың басында Николаев кавалерия училищесінде кіші курстықтарды "аңдар", үлкендерді "корнеттер", ал екінші курс студенттерін "майорлар" деп атады. text=[ ] Маған "майорлардың", екінші курс студенттерінің, жоғары сынып оқушыларының "дәстүрлі түрде" қатыгездікпен қорлаған кедей бірінші курс студенттерінің аяусыз тағдыры мен бақытсыздықтары туралы ұзақ әңгіме тыңдауға тура келді. Бұл балалық "цуканың" әдістері әртүрлілігі мен ерекшелігімен таң қалдырды және оларды, әрине, алдыңғы буын дамытқан. Бірінші курстың қатал "майорлары" жаңа келгендерді жаза ретінде және көңіл көтеру үшін "шыбықтар жеуге" мәжбүр етті, олардың қысқа шашына "виргула" және "май" жақты, және оларды әр мүмкіндікте және тіпті онысыз да құлақтарынан ұрды. "Кадеты и юнкера") "Цук" - үлкендердің кішілерге деген ашық қысымы: кішілерден аға курсанттардың жасамауы керек нәрселерді жасау талап етілді: салют беру, оларды құшақтау, айға ұлығу, оларға қорлаушы лақаптар беру, түнде қайта-қайта ояту және т.б. Бұл туралы әскери білім беру орнының офицерлері ғана емес, олардың көпшілігі "жасөспірімдерге тәртіп пен жаттығу береді, ал үлкендерге күш қолдану тәжірибесін" деп сендірді. Мұндай әдет-ғұрыптарға қатысу салыстырмалы түрде ерікті болды: мектепке келген жаңадан келген, гимназия оқушысы немесе студенттен ағалар алдымен "мектептің салтанатты дәстүрі бойынша немесе заңдық жарғы бойынша" қалай өмір сүргісі келетінін сұрады. "Жарғы бойынша" өмір сүргісі келетіндер "цуктан" босатылды, бірақ оларды "өздерінікі" деп санамай, "қызылдар" деп атады және оларды кемсітті. Төменгі деңгейдегі командирлер, мысалы взвод командирлері мен күзетшілер, "қызылдарға" ерекше көңіл бөлді, ал ең бастысы, бітіргеннен кейін ешқандай гвардиялық полк оларды офицерлік шеңберге қабылдамады. Сондықтан курсанттардың басым көпшілігі "дәстүрге сай" өмір сүруді жөн көрді, ал оның кемшіліктері достық сезімге байланысты болды".
"Tsuk" was an outright mockery of the elders over the younger ones: the younger ones were required to do things that were not supposed to be done by senior cadets: salute, make them do squats, howl at the Moon, give them offensive nicknames, wake them up repeatedly at night, and so on. Not only were the officers educators of military educational institutions aware of the abuse, many of them were convinced that "pull ups give the junior class discipline and training, and the senior class practice in the use of power." Participation in such customs was relatively voluntary: when a yesterday's cadet, gymnasium student or student entered the school, the elders first asked him how he wished to live "according to the glorious tradition of the school or according to the legal statute?". Those who expressed a desire to live "according to the statute" were relieved of the "tsuk," but they were not considered "theirs," called "red" and treated with disdain. Lower level commanders, such as platoon commanders and watchmasters, were particularly picky about the "reds", and most importantly, after graduation, no Guards regiment accepted them into its officer circle. Therefore, the vast majority of cadets preferred to live "according to tradition," the shortcomings of which were attributed to camaraderie."
Кеңес әскерінде
Қызыл Армияда заңсыз қатынастар туралы алғашқы оқиға 1919 жылы тіркелді. 30-шы дивизияның 1-ші полкінің үш ескі сарбазы өздерінің әріптес сарбазы, Қызыл Армия сарбазы Куприяновты өлтірді. Куприянов 1901 жылы туған, Саратов облысының Балаково ауданының тумасы еді. Жас сарбаз "әжелерге" жұмыс істеуден бас тартқандықтан осы оқиға болды. Соғыс заңына сәйкес, сарбаздың өліміне кінәлілер ату жазасына кесілді. Бір дерек бойынша, дедовщина мәселесінің пайда болуы 1967 жылғы 12 қазандағы заңмен әкелінген әскери шақыру мерзімінің өзгеруіне байланысты. Бұл армияда екі түрлі топтың бір уақытта болуына әкеп соқты: үш жылға шақырылғандар мен екі жылға ғана шақырылғандар. Алайда, А.Д. Глотоккин 1967 жылға дейін жас сарбаздардың психологиялық проблемаларын зерттеген. Бұл, алғашқы шақырушылардың жетіспеушілігі басталған кезде болды. Бес миллиондық Кеңес әскерінің күші ІІ дүниежүзілік соғыстың демографиялық салдарынан үштен бір бөлігіне кем болуы мүмкін екені анықталды. Сол жылы, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі демографиялық дағдарысқа байланысты, қылмыстық тарихы бар азаматтарды әскери қызметке қабылдау туралы шешім қабылданды. Армиядағы үлкендердің қысымы әрқашан болғанмен, содан кейін төрт сыныптық жүйе енгізілгеннен (екі жылдық шақырулар арқылы құрылған) ол жүйелі сипатқа ие болды және өз ережелері мен дәрежелерін қалыптастырды. Мәселе Политбюро отырысында талқыланды және шешім табылды. Бұрын қылмыстық істері бар адамдарды әскери қызметке қабылдауға тыйым салынған еді, бірақ енді олар қабылдана бастады. Бұл идеологиялық тұрғыдан бұрыс жолға түскен азаматтарды түзеу ретінде көрінді. Бірақ шындығында, әскердің ішкі өмірі нашарлады. Қылмыстық элементтермен бірге казармаларға қылмыстық желілер еніп, ұрылар жаргоны сарбаздардың тіліне сіңді. Түрмедегі әдет-ғұрыптарды көшіріп, бұрынғы қылмыскерлер зорлық-зомбылық пен қорлау рәсімдерін енгізді. Сонымен қатар, басқа мәліметтерге сәйкес, әскери қызмет мерзімі үш жылдан екі жылға дейін қысқартылған кезде, бір әскери бөлімде үшінші жылын аяқтап жатқандар мен жаңадан келген сарбаздар бірге болды. Соңғылары бір жыл кем қызмет етуі керек еді. Бұл жағдай екі жыл қызмет етіп, әлі де қызмет етуге міндетті сарбаздардың наразылығын тудырды. Үшінші жылдағы сарбаздар ашуларын жаңа келгендерге төкті. Алайда, бұл нұсқаға күмән келтіруге негіз бар. Әлеуметтану ғылымдарының кандидаты А. Солнышковтың сөзіне қарағанда, совет ғалымдарының дедовщина мәселесін зерттеген алғашқы және ең өнімді еңбектері 1964 жылы жарық көрді. Оның айтуынша, қырық жыл бойы дедовщина құбылысын зерттеген отандық ғалымдар А.Д. Глотоккин мен оның шәкірттерінің 1960 жылдардың басындағы жемісті жұмысына қарағанда елеулі жетістіктерге жете алмады. Тағы бір дерек бойынша, 1960 жылдардың аяғында кейбір бөлімше командирлері сарбаздардың еңбегін жеке материалдық пайда үшін кеңінен пайдалана бастады. Ресей армиясындағы дедовщинаның көптеген жағдайлары әскери бөлімдердің басшылығының жас сарбаздардың еңбегін жеке пайда үшін пайдалануымен байланысты. Дедовщина 1960 жылдары Кеңес әскерінде әскери бөлімдердің заңсыз экономикалық қызметін басқару тәсілі ретінде пайда болды. 2003 жылдың қазанында, Самарадағы тұрақты дайындықтағы гвардиялық мотоатқыштар полкінде "Carton Pack LLC" компаниясында жұмыс істеген сарбаздар "қосымша жұмыс" кезінде жауынгерлік дайындықтан өте алмағанын айтты. Нәтижесінде, олар әскери қызметінің барлық кезеңінде қажетті жауынгерлік дағдыларды меңгермеді. Е. Холтсив жеке қаруын бір рет қана қолданғанын мәлімдеді. Ставрополь өлкесінде 2004 жылдың ақпанынан бастап үш сарбаз Ставропольдің маңындағы Надия ауылындағы жиһаз фабрикасында жұмыс істеді. Олардың ешқайсысы ақша немесе басқа да қолдау алмады, барлығы біреудің қалтасына түсті. Тергеу мәліметтері бойынша, осы "жазбалардан" мемлекетке келтірілген зиян 120 мың рубльті құрады. 2006 жылғы Жаңа жыл қарсаңында Челябинск танк мектебінің жабдықтау батальонында болған оқиға, онда жеке сарбаз Андрей Сычёв пен тағы жеті сарбазды мерекелік кеште "тойлап" жүрген әріптестері үш сағат бойы ұрып-соғып, көптеген адамдардың наразылығын тудырды. Әскери дәрігерлерге жүгінген Сычёв уақытылы медициналық көмек алмады. Тек демалыс соңында денсаулығы нашарлағаннан кейін жас жігіт қалалық ауруханаға жеткізілді, дәрігерлер оған көптеген жарақаттар, төменгі аяқтарының гангренасын (содан кейін оларды ампутациялауға әкелген) және жыныс мүшелерінің жарақаттарын (солар да ампутацияланды) анықтады.
October 2003, Samara, Guards motorized rifle regiment of constant readiness. Soldiers who worked at Carton Pack LLC explained that they did not receive combat training during their "extra work". As a result, they never acquired the necessary combat skills during their entire service. Private E. Holtsiv said that he had fired his personal weapon only once." Stavropol Krai. Since February 2004, three soldiers have been working at a furniture company in the village of Nadiya (a suburb of Stavropol). None of them received any money or other support, which went into someone's bottomless pocket. According to the investigation, the damage to the state from such "write offs" alone amounted to 120 thousand rubles. The case that occurred on New Year's Eve 2006 in the supply battalion of the Chelyabinsk Tank School, where private Andrey Sychyov and seven other soldiers were beaten for about three hours by their fellow soldiers who were "celebrating" the holidays in this way, received a huge response. Sychyov, who went to military doctors, did not receive the necessary medical care in time. Only by the end of the holidays, due to a sharp deterioration in his health, the young man was transferred to a city hospital, where doctors diagnosed him with numerous fractures and gangrene of the lower limbs (which led to their subsequent amputation), bruises to his genitals (they were amputated too).
Кеңес Одағынан кейінгі мемлекеттерде
Дедовщина ең анық Ресейде кең таралған, бірақ кейбір басқа посткеңестік елдердің қарулы күштерінде де жалғасты. Беларусь әскерінде зорлық-зомбылық пен сақаldaу мәселесі бар, ал үкіметтік тергеулер зорлық-зомбылықтан болған өлімдерді тергеп-тексермей және жазаламастан өз-өзіне қол жұмсау деп сипаттағаны үшін сынға ұшырады. 2017 жылы сарбаз Александр Коржичтің өлімі, оның өлімінің қатыгез жағдайларымен (асылып, басына киіз бас кигізіліп, аяқтары байланған күйде табылған) ерекше танымал болды, бұл президент Александр Лукашенконың толыққанды тергеу жүргізуді бұйырған себебі болды. Оның өлімі әлі де өз-өзіне қол жұмсау ретінде жіберілгенімен, үш сарбаз билікті теріс пайдалануда кінәлі деп танылды. Канаданың иммиграция және босқындар жөніндегі кеңесінің Украина армиясындағы зорлық-зомбылық туралы 2000 жылғы есебінде 1998 жылғы украин офицерінің мәлімдемесіне сәйкес, 1997 жылы 107 украин сарбазы зорлық-зомбылық салдарынан өз-өзіне қол жұмсады, ал тағы бесеуі тікелей зорлық-зомбылықтан қайтыс болды. Әзірбайжан армиясында зорлық-зомбылық мәселесі 2008 жылы рекруттарды ұрып-соғуды көрсететін ұялы телефондағы бейнелер YouTube-қа тарағанда айқын болды. Бұрын ресми дереккөздер Әзірбайжан армиясында зорлық-зомбылық жоқ екенін жоққа шығарған, бірақ кейіннен зорлық-зомбылық жасағандар тұтқындалып, әскери прокурорлар қылмыстық іс қозғады. Тәуелсіз зерттеушілер, соның ішінде Doktrina орталығы сияқты әскери сарапшылар, зорлық-зомбылықтың күшейіп бара жатқанын мәлімдеді. Doktrina орталығы 2003 жылдан 2012 жылға дейін 647 әзербайжандық сарбаз қаза тапқанын, оның 472-сі жауынгерлік емес жағдайларда қайтыс болғанын хабарлады. Белсенділер Әзірбайжан үкіметі әскерилердегі зорлық-зомбылық пен зорлық-қатыгездіктің көлемін жасырып отыр деп мәлімдеді. 2013 жылдың наурыз айында Бакуде ашықтықты арттыру және зорлық-зомбылыққа қарсы күресу талаптарымен үлкен наразылық акциялары ұйымдастырылды және тәртіпсіздікке қарсы полиция таратып жіберді; 80 наразылыққа қатысушы тұтқындалды. Арменияда мерзімді қызметке шақырылғандармен қарым-қатынас мәселесі де маңызды. 2010 жылы бірнеше атыс оқиғасы және офицердің екі сарбазды ұрып-соғуын көрсететін бейнеролик жарияланғаннан кейін халықтың наразылығы туды. Белсенділер Қорғаныс министрлігі зорлық-зомбылықтан туындаған өлімдер туралы ақпарат беруге құлықсыз екенін айтты. 2020 жылдың басында Арменияда жауынгерлік емес әскери өлімдердің көбеюінен кейін зорлық-зомбылық мәселесі қоғамдық алаңдаушылықты тудырды. Зорлық-зомбылыққа қарсы күресу үшін Арменияның Ұлттық Ассамблеясы сарбаздарды өз-өзіне қол жұмсауға итермелегендерге жазаны күшейтетін заңды қабылдады. Заң жобасының авторы Найра Зограбян "бізде түсініксіз құрылым бар, "дедовщина", бұл сана көшеден әскерге көшіп барады" деді. Премьер-министр Никол Пашинян "құралды күштердегі қылмыстық субмәдениет пен тәртіпке байланысты проблемаларды" шешу үшін шешімдер қабылданатынын мәлімдеді, бұл жалпы алғанда "дедовщинаға" сілтеме ретінде түсінілді, және екі жоғары әскери шенеунікті қызметтен босатылды.
Қазіргі жағдай
Жыл сайын дедовщинаның салдарынан көптеген жас ерлер қаза болады немесе өз-өзіне қол жұмсайды. The New York Times 2006 жылы кем дегенде 292 ресейлік сарбаздың дедовщинадан қаза тапқанын хабарлады (дегенмен ресейлік әскерилер 16 сарбаздың дедовщинадан тікелей өлтірілгенін мойындаса да, қалғандары өз-өзіне қол жұмсады деп мәлімдейді). "Таймс" газетінде былай делінген: "4 тамызда бас әскери прокурор осы жылы (2006) 3500 жағдай тіркелгенін, ал 2005 жылы 2798 жағдай тіркелгенін мәлімдеді". Ал BBC 2007 жылы 341 сарбаздың өз-өзіне қол жұмсағанын, бұл өткен жылмен салыстырғанда 15%-ға азайғанын хабарлады. Ресейдегі әскери аналар комитеттерінің одағы жас сарбаздардың құқықтарын қорғауға жұмыс істейді. 2012 жылы Челябинск облысынан әскерге шақырылған Руслан Айдерханов ағалары тарапынан азаптап өлтірілді. Күдіктілерге қарсы куәлік беруге дайын болған жалғыз куәгер Даниль Чалкин кейіннен әскери бөлімінде атып өлтірілгені анықталды. Осы оқиғаға қатысты келісімшарт бойынша әскери қызметкер Әлікбек Мұсабеков тұтқындалды. 2019 жылы Ресей әскери прокуратурасының мәліметінше, дедовщина жағдайы нашарлауда. 2019 жылы әскердегі зорлық-зомбылық оқиғалары көбейді. 51 мың адам құқығының бұзылуы және 1521 жыныстық шабуыл жағдайы тіркелді. Сол жылы Рамил Шамсутдинов Горный әскери базасында 10 әріптесін атып өлтірді, олардың 8-і қаза тапты. Сотта ол ұрып-сапалауға және анальдық зорлау қаупіне ұшырағанын мәлімдеді.
Келесі деңгейге көтерілу дәстүрлері
Иерархиялық төменгі деңгейден жоғары деңгейге көшу "өткізу" немесе "ауыстыру" рәсімі барысында жүзеге асырылады. Әскери қызметшілердің құрметін қондырмаған немесе дедовщина қағидаларын бұзған, әскери бөлімге келгеннен кейін үш "алтын күн" ішінде "дедовщинаға сәйкес" өмір сүруден бас тартқан жауынгер "жарылмауы" мүмкін, мұндай жағдайда ол бейресми иерархияның жоғары деңгейлерінің артықшылықтарына ие болмайды, бірақ "жаңа келгендермен" немесе "мұрттармен" теңестіріледі. Бұл сирек кездеседі, ерекше жағдай. Келесі деңгейге өту ерекше ырымдық тәсілмен дене жазалаумен бірге жүреді: бір жыл қызмет еткен сарбазды (бұрынғыда, қызмет мерзімі 2 жыл болған кезде) белбеумен (металл бөлігі), орындықпен немесе металл кесемен (шайқауышпен) ұрады. Соққылардың саны әдетте қызмет еткен айлардың санына тең. "Ағалардан" "демобилизацияланғандарға" ауысу символдық түрде, физикалық әрекетсіз болады: болашақ демобилизацияланған адамды матрастар мен жастықтардың арасынан жіппен соғып, арнайы таңдалған "жаңа келген" оның орнына "азаптан айқайлайды". Кейбір бөлімшелерде "ауыстыру" кезінде (капрал немесе сержант шені үшін) қосымша соққылар беріледі. Әскери-теңіз күштерінде де көптеген әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер болған, бірақ әртүрлі флоттарда жиі кездесетін екі негізгісін атап өткен жөн. "Кресттік карптан" "бір жарымға" ауысқанда, "қабықтарды шаю" рәсімі өтеді. Ауа райы мен оқиғаның орнына байланысты "кресттік карп" "қабықтарды" теңізге лақтырып, мұз тесігіне малып, өрт сөндіру шланғысынан құйып, "жаңадан келгенге" күтпеген оқиға жасауға тырысады. "Годокты жырту" – Ресей қорғаныс министрінің "резервке жіберу туралы" бұйрығының алғашқы басылған нұсқасы жарияланғанда (мысалы, газетте), барлық әскери киім, тіпті шұлық пен іш киімдер "годокқа" ұсақ-түйекке жыртылады. Бұл рәсім "годок" үшін де күтпеген жерден жасалады. "Жыртудан" кейін "годок" "профсоюзға" айналады, яғни азаматтық адамға. "Жаңа келгеннен" бастап кез келген әскери қызметші "жыртуға" қатысуға құқылы. Әдетте, "ауыстыру" Ресей қорғаныс министрінің "Резервке жіберу туралы" бұйрығы шыққаннан кейінгі бірінші түнде (әдетте 27 қыркүйек және 27 наурыз) жүзеге асырылады, бірақ бірнеше күнге кейінге қалдырылуы мүмкін, өйткені кез келген бөлімнің басшылығы "ауыстыру" процедураларын жақсы біледі және "Бұйрық" шыққаннан кейін алғашқы күндері мен түндері Әскери ережелердің сақталуын ерекше қатаң бақылайды. Сонымен қатар, дедовщина авиациялық бөлімшелерде кеңінен таралған емес. Дедовщина шағын, алыс бөлімшелерде (мысалы, әуе қорғанысының радиолокациялық барлау бөлімшелерінде) де кеңінен таралған емес. Дедовщинаның ең аз көрінісі бөлімдерде байқалады, онда бөлім командирлері сарбаздардың еңбегін жеке пайда үшін пайдаланбайды. Бұл құбылыс әскери түріне немесе әскери бөлімнің түріне тікелей байланысты емес.
Үкіметтің іс-әрекеттері
Жалпы алғанда, Ресей мемлекеті дедовщинаны шектеуге тырысты, бірақ нәтижелері әртүрлі болды. 2003 жылы тамақтандыру және нашар тамақтану мәселесіне қатысты Қорғаныс министрінің орынбасары В. Исаков мұндай проблемалардың бар екенін жоққа шығарды. 2005 жылдан бері Ресей Қорғаныс министрлігі оқиғалар мен қылмыстар, оның ішінде өлім жағдайлары туралы ай сайын статистика жариялап келеді. Ресей 1967 жылы қабылданған кейбір ережелерді өзгертті. Ең маңыздысы, қылмыстық істері бар адамдар енді әскерге қабылданбайды. 2007/08 жылдан бастап мерзімді қызмет мерзімі екі жылдан бір жылға дейін қысқартылды; дедовщина көбінесе екінші жылғы мерзімділер бірінші жылғы мерзімділерді зорлық көрсету арқылы жасалады, сондықтан бұл шара осы құбылысты шектеу мақсатында ішінара қолданылды.