Кіріспе
Дисарт (['/d//aɪ//z//ər//t/ ; Dìseart) – Шотландияның Фиф графтығында, Кирккалди мен Батыс Уэмисс арасындағы оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан қала және бұрынғы корольдік бурх. Дисарт бір кезде Сент-Клэр немесе Синклер әулетіне тиесілі кең иеліктердің бір бөлігі болған. Олар 15 ғасырдың соңында қалаға барондық мәртебе беруге жауапты болды. Қала туралы алғашқы жазба 13 ғасырдың басында жасалған, оның бастапқы міндеті – шіркеу мен жер иелері арасындағы азаматтық дауларды реттеу болды. 15 ғасырдың ортасында тұз бен көмір экспорттау үшін Төмен елдермен сауда басталды. 16-17 ғасырларда сауда Балтық елдеріне дейін кеңейді. Осының нәтижесінде Дисарт екі лақап атқа ие болды: "Тұз бургы" және "Кішкентай Голландия". Леди Бланш шахтасының жабылуынан қала порты күрт құлдырады, нәтижесінде 1930 жылы парламент шешімімен қала Кирккалдидің корольдік бургына қосылды. 1950-1960 жылдардағы қалалық жаңарту кезінде тарихи қаланың көп бөлігі жаңа тұрғын үйлер салу үшін бұзылды. Қала тұрғындарының талабы бойынша тарихи қаланың бір бөлігі – әсіресе, порттың қарсы жағында орналасқан 16-шы және 18-шы ғасырлардағы Пан Ха үйлері – сақталды және болашақ ұрпаққа жеткізілді.
Тарих
Қаланың атауы шотланд гаэл тілінен алынған, dìseart сөзі "уединен орын немесе діни тынығу" дегенді білдіреді, ал бұл сөз латын тілінен алынған desertum сөзінен ("шөл немесе қараусыз қалған жер") алынған. Бұл, ең болмаса, 8 ғасырда осы аймақтағы үңгірде жалғыз өмір сүрген әулие Серфке байланысты. 16 ғасырға дейін қала тарихы туралы көп мәлімет жоқ. Қаланың бар екендігі туралы ең ерте жазба – 1220 жылғы Дисарт Кирк пен Данфермлин аббаттығы арасындағы папалық шешім туралы құжат. 1245 жылы тағы бір жазба тіркелді, ол Сент-Эндрюс шіркеуінің Дейвид де Бернхам жасаған Дисарт Киркінің қайта освящениесі туралы мәліметтерді қамтиды. Шотландиядағы көптеген қауымдар сияқты, қаланың бастапқы қызметі – шіркеу мен жер иелеріне азаматтық мәселелерді шешу және меншік құқығын жеке тәртіппен реттеу арқылы қызмет ету болды. Алғашқы порт 1450 жылға дейін салынған деп есептеледі. Бұл қаланың сауда серігі – Төменгі елдермен көмір мен тұзды экспорттауға көмектесті. Кейіннен адамдар жасаған порт салынды, бірақ оны тек су деңгейі төмендеген кезде және шектеулі кеңістікте ғана пайдалануға болады. "Дисарттың шығыс кемежайы" деп белгілі кемежайдың зақымдануы 17 ғасырдың ортасында шығыс пирстің жұмысын уақытша тоқтатты. 16-17 ғасырларда қала көптеген тұрғындары, әсіресе кеме жасаушылары, келісім соғыстарында (1644–1645 жж.) және 1651 мен 1656 жылдар аралығында Оливер Кромвельдің бес жылдық билігі кезінде қаза тапқан қиын жағдайларды бастан өткерді. Алайда, қала мен оның екі сауда серігі – Нидерланды мен Балтық елдері арасындағы тұз саудасы гүлденді, өндіріс 1570 мен 1630 жылдар аралығында өркендеді. Қаланың алғашқы көмір шахтасы, "Леди Бланш" деп аталған, 16 ғасырдың соңында ашылды. 17 ғасырдың ортасында "Франсис" және "Рэндольф" сияқты екі жаңа шахта ашылды, көмір тұз саудасында жеміс бере бастады. Сонымен қатар, порт қайта жанданды, шарап пен спирттік ішімдіктер импортталып, Лейт, Данди және Перт сияқты басқа порттарға жіберілді. Қаланың гүлденуі 17 ғасырдың соңында төмендеді және 1715 жылы порттың нашар күйі байқалды. Экспорттық саудадан туындаған азық-түлік тапшылығы қаланың 1720 жылғы азық-түлік бүлігінің орталығына айналуына әкелді, көшелерде 1000-2000 наразылық білдірген адамдар болды. 1920 жылдары порттың иелері, Россилин графының Көмір компаниясы, қала кеңесіне үлкен кемелерді пайдалану үшін портты тереңдетуге қысым жасады. Компания 500 фунт стерлингтен астам жұмыстың құнын төлеуден бас тартқаннан кейін кеңес қаржылық қиындыққа тап болды. Көптеген кемелер Бакхейвен мен Метилге барып, Дисартқа қарағанда тез қызмет алды. 1929 жылы экономикалық тұрғыдан тиімсіз "Леди Бланш" шахтасының жабылуы қаланың порттан көмір саудасының соңы болды. Бүгінде Дисарт Кирккалдидің солтүстік-шығыс маңы болып саналады және ауыл Фифтегі 48 қорғалатын аумақтың біріне кіреді. Ауылдың маңызды ескерткіштеріне Пан Хадағы голландтық стильдегі үйлер, алты қабатты Сент-Серф шіркеуінің мұнарасы, Дисарт Толбут және солтүстік шекарасында орналасқан Франсис Коллеринің диірмендері жатады. The Townscape Heritage Initiative (THI) және Conservation Area Grants Scheme (CARS) компаниялары 2014 жылы аяқталуы тиіс бес жылдық мерзімде Дисартты жаңарту үшін 11 миллион фунт стерлингтік жобаны бастады. Бұл жобаға Дисарт Толбут және Дисарт порты сияқты тарихи ғимараттар мен құрылыстарды жөндеу, сондай-ақ жаңа тұрғын үйлер салу және экологиялық қажеттіліктерді қамтамасыз ету кіреді.
In the 1920s, the owners of the harbour, the Earl of Rossyln's Coal Company, put pressure on the town council to deepen the harbour for use of larger ships. The council was plunged into financial ruin after the coal company refused to pay for the work in excess of £500. Many ships went instead to Buckhaven and Methil, where they received a quicker turnaround than in Dysart. The closure of the uneconomic Lady Blanche Pit in 1929, proved to be the end of the town's coal trade from the harbour. Today, Dysart is considered to be a north eastern suburb of Kirkcaldy and the village forms one of 48 conservation areas in Fife. Important landmarks in the village include the Dutch influenced houses on Pan Ha'; the six storey St Serf's Church Tower; Dysart Tolbooth and the Francis Collery gearhead which is situated on the northern boundaries. An £11 million pound scheme has been started by The Townscape Heritage Initiative (THI) and Conservation Area Grants Scheme (CARS) to regenerate Dysart over a period of five years, due to be completed in 2014. This will include repairing historic buildings and structures such as Dysart Tolbooth and Dysart Harbour as well as providing new housing and meeting environmental needs.
Шіркеу
Дисарттағы реформацияға дейінгі шіркеу Әулие Серфке арналған және ол Әулие Серф үңгіріне жақын орналасқан, онда ол шөлгеуші ретінде өмір сүрген деген сенім бар. Ол Сент-Эндрюс қаласындағы Әулие Мария колледждік шіркеуінің басшылығында болды. 1802 жылы оның орнына жаңа шіркеу салынды. 1874 жылы Кэмпбелл Дуглас жобалаған екінші еркін шіркеу салынды. Пастырлар: Роберт Дэниелстон (1560–1565); Эндрю Форестер (1565–1574); Джордж Скотт (1574–1582); Джон Янг (1582–1584); Томас Вуд (1584); Уильям Мюррей (1584–1616); Уильям Найрн (1616–1630); Джеймс Уилсон (1643–1661); Джон Робертсон (1661–1662); Балрамдық Джон Андерсон (1663–1707); Дэвид Питкэрн (1708–1757); Патрик Мюрхед (Д.Д.) (1757–1807); оның ұлы Джордж Мюрхед (1807–1816); Питер Браттерстон (1816–1828); Дэвид Мюррей (1828–1850); Уильям Мюр (1850–1864); Джеймс Симпсон (1865–1901) – көзі көрмейтін; Джон Гибсон, екінші вахта (1865–1906); Хью Мензиес (1907–?).
Басқару
Синклер немесе Сент-Клэр отбасы 1407 жылдан бері Дизарт иелігінің феодалдық билеушілері немесе барондары болып табылады. Сент-Клэр отбасы мен қала тұрғындары арасындағы құрғақ дала ресурстарын пайдалану құқығына қатысты дау 1694 жылы Корольдік қалалар конвенциясына жолданды және тек 1718 жылы шешілді. Қаланың бұрынғы елтаңбасында емен ағашы бейнеленген. Бұл үш Синклер бауырларына арналған Дизарт орманға отырғызылған үш ағашқа деген естелік. Аңыз бойынша, бір түні орман ішінде бауырлар тоналып, содан кейін бір-бірін өлтірісіп қалған. Дизарт орманының орны Равенскрейг паркі болуы мүмкін.
Көрнекті орындар
Бүкіл Дисарт – қорғалатын аумақ. Бұл мәртебе 1978 жылғы 8 мамырда бұрынғы Кирккалди аудандық кеңесі (KDC) тарапынан берілді. 1576 жылы салынған Дисарт тольбуты, Дисарттың тарихи ғимараттарының орталық бөлігі болып табылады және Басты көшеде орналасқан. Бұл ғимарат бір кезде қоғамдық таразы және өлшемдер үйі, күзетшілер үйі ретінде пайдаланылған, ал 1617 жылы кеңейтіліп түрмеге айналдырылған. Сондай-ақ, бұл ғимаратта жарылғыш заттар сақталғаны белгілі. 1651 жылы Оливер Кромвель әскерлері бұл жерді басып алғанда, олардың бірі кездейсоқ түрде Дисарт саудагері тастап кеткен ұңғылға (оқ дәнді) отты тастап, шатырды жарып жіберді. Ғимараттың жоғарғы бөлігі 1733 және 1734 жылдары тас қоңырау бөлмесі және тас огильді шатырымен қайта салынды. Іргелес Дисарт қалалық әкімшілігі бір кезде проректор мен қалалық кеңестің отырыс өткізетін орны болған. Пан Хадағы бұрынғы Бей-Хорс тавернасын қалпына келтіру кезінде, бір кезде лорд Синклердің ұлының резиденциясы болған, екі ренессанс стиліндегі боялған төбелер табылды және олар Historic Scotland қор қорында сақтаулы. Герцог Гольштейн 1598 жылы Синклер үйіне келген. Шор-роудтағы Сент-Серф шіркеуінің мұнарасы шамамен 1500 жылға дейін салынған және Шотландиядағы бекініспен қоршалған шіркеу мұнараларының ең үздік мысалдарының бірі саналады. Бұл Сент-Серф шіркеуінің жалғыз қалған бөлігі, ол 1802 жылы тасталып, 1807 жылы Шор-роудты салу үшін көбінесе бұзылып алынған. Кемежай аумағында орналасқан үш қабатты портмейстер үйі шамамен 1840 жылы салынған. Бастапқыда «жағажай үйі» деп аталған бұл үй, портмейстер пайдаланбастан бұрын кемелерден түсетін жүктерді сақтау үшін пайдаланылған. Бүгінде бұл үй Fife Countryside and Coast Trust ұйымының бас кеңсесі болып табылады, сонымен қатар бистро, дүкен және интернетке қол жеткізу мүмкіндігі бар.