Далбетти: Бирч аңғарының тарихы мен гранит өнеркәсібі
Dalbeattie
Дальбеатти – Шотландиядағы қала, тарихы, гранит өнеркәсібі және «Титаник» кемесінің офицері У.М.Мердокпен байланысты. Географиясы, этимологиясы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дальбити (/d//æ//l/'/b//iː//t//i/, Dail Bheithe – «көліктің биесі» немесе Dail Bhàite – «суға батқан көлік» (яғни су тасқынына ұшырайтын) – Шотландияның Дамфрис және Галлоуэй аймағындағы Кирккдбригшир тарихи графтығындағы қала. Дальбити Урр өзеніндегі орманды аңғарда, Касл-Дугластан шығысқа қарай 6 шақырым және Дамфрис қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 19 шақырым жерде орналасқан. Қала гранит өнеркәсібімен және «Титаник» кемесінің бірінші офицері Уильям Макмастер Мердоктың туған жері ретінде әйгілі.
Town in Dumfries and Galloway
Dalbeattie (/d//æ//l/'/b//iː//t//i/, , Dail Bheithe meaning 'haugh of the birch', or Dail Bhàite 'drowned haugh' (i. e. liable to flood) is a town in the historical county of Kirkcudbrightshire in Dumfries and Galloway, Scotland. Dalbeattie is in a wooded valley on the Urr Water 4 mile (6 km) east of Castle Douglas and 12 mile (19 km) south west of Dumfries. The town is famed for its granite industry and for being the home town of William McMaster Murdoch, the First Officer of the RMS Titanic.
Этимология
Далбети – 1469 жылы Далбати деп тіркелген гэль тіліндегі атау. Атаудың бірінші бөлігі – гэль тілінен алынған "сулы жазық, хауг" сөзі. Атаудың екінші бөлігінің екі түсіндірмесі бар. Көбінесе таралғаны – гэль тіліндегі beithich, beitheach сөзінің жалғыз сан, иелік жалғауындағы түрі, "көбінесе қайын ағаштары өсетін жер немесе қайын ағаштарымен байланысты", ал beith сөзі "қайын" деген мағына береді. Осылайша, Dalbeattie "қайын ағаштарының жазығы" дегенді білдіреді. Екінші түсіндірмеде beattie сөзі bhàite (baite) – "батырылған, суға батқан" дегенді білдіреді, яғни "су тасқынына ұшырауға бейім". Далбетиді көбінесе "қайын аңғары" немесе "қайын шатқалы" деп түсіндіреді, осы атау жергілікті бизнестерде де қолданылады, мысалы, Birch Valley стоматологиялық клиникасы және Birchvale театры. Атаудың бірінші бөлігін "шатқал" немесе "аңғар" деп түсіндіру dale сөзімен шатасудан туындауы мүмкін. "Аңғар" сөзімен байланыс 1955 жылға дейін жетеді, сол кезде үшінші статистикалық есепте "қабылданған түбірі" кельт тілінен шыққандығы, яғни "қайын ағаштарының аңғары" деген мағынада жазылған.
Dalbeattie is a Gaelic name, recorded in 1469 as Dalbaty. The first element of the name is Gaelic dail 'water meadow, haugh'. There are two possible interpretations for the second element. The most common is Gaelic beithich, genitive singular of beitheach 'abounding in or relating to birch trees', derived from beith 'birch'. Dalbeattie would thus mean 'haugh of the birch'. The second interpretation takes beattie to be bhàite (from bàite) 'drowned', meaning 'liable to flooding'. Dalbeattie is popularly interpreted as 'birch valley' or 'birch vale', which is adopted in the names of local businesses such as Birch Valley Dental Clinic and Birchvale Theatre. The interpretation of the first element as 'vale' or 'valley' may be due to confusion with the word dale. The association with 'valley' goes back to at least 1955, when the Third Statistical Account records that the 'accepted derivation' is Celtic, meaning 'the valley of the birches'.
Тарих
Далбитидің ресми түрде қалыптасуы 1781 жылы Джордж Максвелл (Манчс) және Александр Копленд (Кингсгрейндж немесе Коллистон) қаланың дамуын ынталандыру үшін жерлерін бөліп беруге (feuing) шешім қабылдаған кезде басталды. Максвеллдер өзеннің солтүстік жағындағы, ал Коплендтер оңтүстік жағындағы жерге ие болды. Олар сондай-ақ жергілікті жұмысшылар үшін бір асхана ұйымдастырды. 1797 жылы Крейгнерде Урр өзені арқылы көпір салынғандығы және Далбитиде гранит өнеркәсібінің қарқынды дамуы, осы қалаға көшіп келушілердің санын арттырды.
The formal beginnings of Dalbeattie originate in 1781 when George Maxwell of Munches and Alexander Copeland of Kingsgrange (or Colliston) decided to encourage the development of the town by feuing their property. The Maxwells owned the land on the north side of the burn and the Copelands owned the land on the south side. They also established a soup kitchen for local workers. The building of the bridge over the River Urr at Craignair in 1797 and the rapid expansion of the granite industry in Dalbeattie attracted more people to settle in the town.
География
Далбити Урр аңғарында орналасқан, оның шығыс жағының көп бөлігі орманмен жабылған. Урр өзені солтүстіктен оңтүстікке қарай Солвей шығанағына ағып, қаланың батыс жағынан өтеді. Қалада ерекше сұр гранит көптеп кездеседі.
Dalbeattie is situated in the Urr valley of which most of the east side is covered by forest. The River Urr flows from the north southwards to the Solway Firth and passes by the west side of the town. The town has an abundance of distinctive grey granite.
Гранит карьері
Бұрын гранит кеніші Далбити экономикасының маңызды бір бөлігі болды. Олардың ең танымал кеніші – қаланың батысында жақсы көрінетін ерекше Крейгнер кеніші. Dalbeattie Granite works 1820 жылы құрылып, Крейгнер кенішінен тікелей келетін Крейгнер көшесінде орналасқан. Көптеген жұмысшылар жұмыс іздеу үшін әлемнің басқа жерлеріне эмиграциялады, солардың ішіндегі бірі АҚШ-қа, Род-Айленд штатындағы Вестерлидегі бауырлас кеніште жұмыс істеу үшін көшті. Далбитиден экспортталған гранит Ливерпульдегі Мерси доктарына, Лондондағы Темза жағалауына, түрлі британдық маяктарға және тіпті Цейлонның (Шри-Ланка) оңтүстік ұшындағы маяққа дейін жіберілді.
Formerly granite quarrying was an important part of the Dalbeattie economy. The most prominent of which is the characteristic Craignair quarry which is clearly visible to the west of the town. Dalbeattie Granite works was established in 1820 and was situated in Craignair Street, following a direct route from Craignair quarry. Many of the workers emigrated to other parts of the world in order to find work, a number emigrated to the United States to work at a sister quarry in Westerly, Rhode Island. Granite exported from Dalbeattie went into the Mersey Docks in Liverpool, the Thames Embankment in London, various British lighthouses, even as far as the lighthouse at the southern tip of Ceylon (Sri Lanka).
Көрнекті орындар
Коллистон паркіндегі соғыс ескерткіші 1921 жылдың қыркүйегінде ашылды, оған Уильям Дункан қатысты. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста және, қосымша, Екінші дүниежүзілік соғыста қаза болғандарды еске алады. Дизайнерлері В. С. Макджордж және Э. А. Хорнел болды. Далбити қалалық әкімшілік ғимараты 1862 жылы құрылысын аяқтады.
The war memorial in Colliston Park was unveiled in September 1921, attended by Mr William Duncan. It commemorates those that died in World War I and, with additions, those that died in World War II. The designers were W S Macgeorge and E. A. Hornel. Dalbeattie Town Hall was completed in 1862.
Көлік
Қалаға Дамфрис, Касл-Дуглас қалаларынан жолдармен жетуге болады, сондай-ақ ол Солвей жағалау жолында орналасқан. Дамфрис қаласындағы тұрақты автобус қызметі Далбити және Касл-Дуглас арқылы аймақтың батысына және кері бағытта қатынайды. Қала Солвей жағалауындағы автобус бағыттары үшін шағын торап ретінде де қызмет етеді. Бұрын қала теміржол желісіне қосылған болатын, бірақ Далбити теміржол станциясы 1960 жылдары жолдың тиімсіздігіне байланысты жабылды.
The town is accessible by roads from Dumfries, Castle Douglas, and is on the Solway coastal road. A regular bus service based in Dumfries travels through Dalbeattie and Castle Douglas to the west of the region and back. The town also acts as a minor hub for bus routes across the Solway coast. The town previously had access to the rail network; however, Dalbeattie railway station was removed in the 1960s as the line was deemed unprofitable.
Мұражайлар мен галереялар
Далбитте қаласының және оны қоршаған аймақтың тарихына арналған мұражай бар. Сонымен қатар, «Шеге зауыты» деп аталатын шағын өнер галереясы да бар, онда көбінесе жергілікті суретшілердің туындыларынан уақытша көрмелер ұйымдастырылады.
Dalbeattie has a museum devoted to the history of the town and surrounding area. There is also a small art gallery, the Nail Factory, which hosts temporary exhibitions, usually of work by local artists.