Кіріспе
Польша композиторы және джаз пианині Кшиштоф Трцинский (27 сәуір 1931 – 23 сәуір 1969), кәсіби тұрғыда Кшиштоф Комеда ретінде танымал, поляк кино музыкасының композиторы және джаз пианині болды. Ең көп танылғаны фильмдерге жазған музыкасы болса, Комеда Роман Поланскинің "Судағы пышақ" (1962), "Кул-де-сак" (1966), "Қорқытсыз вампирлер" (1967) және "Розмаридің баласы" (1968) фильмдеріне музыка жазған. Комеданың "Астигматик" (1965) альбомы көбінесе Еуропаның ең маңызды джаз альбомдарының бірі саналады. Британдық сыншы Стюарт Николсон бұл альбомды "басым америкалық үлгіден шегініс жасап, ерекше еуропалық эстетиканың қалыптасуын" көрсетеді деп сипаттады.
Krzysztof Trzciński (27 April 1931 – 23 April 1969), known professionally as Krzysztof Komeda, was a Polish film music composer and jazz pianist. Perhaps best known for his work in film scores, Komeda wrote the scores for Roman Polanski’s films Knife in the Water (1962), Cul de sac (1966), The Fearless Vampire Killers (1967), and Rosemary’s Baby (1968). Komeda's album Astigmatic (1965) is often considered one of the most important European jazz albums. British critic Stuart Nicholson describes the album as "marking a shift away from the dominant American approach with the emergence of a specific European aesthetic."
Өмірбаян
Кшиштоф Тржински туылған, ол университетті бітіргеннен кейін ғана «Комеда» атты сахналық атын таңдады. Бұл өзін джаз музыканты ретінде медициналық клиникадағы күндізгі жұмысынан алыстатудың құралы болды. Ол Ченстохова мен Остров-Велкопольскиде өсті, 1950 жылы «Жігіттер лицейін» бітірді. Мектепте оқығанда, ол Музыка және поэзия клубына қатысты. Орта мектепті бітіргеннен кейін медицинаны оқуға Познаньдегі Медициналық академияға түсті. Алты жылдық оқуын аяқтап, 1956 жылы медицина докторы дипломын алды. Ол оториноларинголог мамандығын таңдады. Бала кезінен музыка сабағына қатысқан. Сегіз жасында Познань консерваториясының мүшесі болды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс оның жоспарларын бұзды. Комеда осы кезеңде және кейіннен 1950 жылға дейін музыка теориясын зерттеді және фортепианода ойнауды үйренді; дегенмен ол соңғы алты жылдың жоғалғанын сезді. Комеда жеңіл және би музыкасына қызығушылық танытты. Ол Остров-Велкопольскидегі гимназияда (орта мектепте) сол мектепті бітірген және свинг бас музыканты ретінде белсенді Витольд Куявскимен танысты. Куявский Комеда Тржинскиді джазбен таныстырды және оны Краковқа алып барды. Польшалық джаздың романтикалық кезеңі, «катакомбалар» деп аталатын, өзінің шағын ғасырын бастан кешірді. Матушкевич, Боровец, Валасек және Куявский сияқты музыканттар қатысқан джем-сессиялар Витольдтың Краковтағы кішкентай пәтерінде өтті. Кейіннен, Комеданың Анджей Трзасковскийдің орындауындағы би-бопқа қызығу себебі анық болды. Джазға деген құштарлығы мен басқа музыканттармен достық қарым-қатынасы оның музыкамен байланысын нығайтты, тіпті ол мамандығы бойынша дәрігер болса да. Ол соғыстан кейінгі алғашқы поляк джаз тобымен, «Меломани» атты топпен жұмыс істеді. Кейіннен ол Познаньдегі поп-топтармен ойнады. Олардың бірі, Jerzy Grzewiński тобы көп ұзамай диксиленд тобына айналды. 1956 жылы тамызда Комеда Гжевинскимен бірге Сопоттағы I Джаз фестивалінде өнер көрсетті, бірақ ол саксофонист Ян «Пташин» Вроблевскиймен және вибрафонист Джерзи Милианмен бірге өнер көрсеткенде сәттілікке жетті, өйткені диксиленд Комеданың күтуіне сай келмеді. Ол көбірек қазіргі заманғы джазбен қызығушылық танытты. Осы құштарлықтың арқасында «Комеда Секстеті» құрылды. Кшиштоф Тржински алғаш рет «Комеда» атты сахналық есімін ларингологиялық клиникада жұмыс істеген кезде қолданды және өзінің джазға деген қызығушылығын әріптестерінен жасыруды қалады. Джаз «еру» дәуірінде коммунистік билікпен және поляк қоғамымен құрметке ие болу үшін күресті бастады; джаз түнгі клубтардың күдікті музыкасы ретінде қарастырылды. «Комеда Секстеті» қазіргі заманғы джаз ойнайтын алғашқы поляк джаз тобы болды, ал оның ізашарлық қойылымдары Польшадағы джаздың жолын ашты. Ол Еуропа дәстүрлеріне қатысты джаз ойнады және ол сол кездегі ең танымал екі американдық топтың синтезі болды: Modern Jazz Quartet және Gerry Mulligan Quartet. I Сопот джаз фестивалінен кейінгі он үш жылда Кшиштоф Тржинскидің көркемдік тұлғасы толысқан, кристалданып, лирикалық поэзияға ие болды. Кшиштоф, ең бастысы, джаз, славян лирикасы және поляк музыкасының дәстүрлерінде өзін жеке білдіру жолдарын таба алатын үнемі ізденіп жүрген ақын болды. 2012 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Меркурий планетасындағы кратерге Комеданың құрметіне ат қойды.
1960 жылдар
1956–1962 жылдары Комеда тобымен бірге отандық фестивальдерге қатысып, маңызды бағдарламалар дайындады. Осы жылдар оның шетелде алғашқы табыстарымен байланысты болды. 1960 жылы «Жаз-Джамборе» үшін «Джаз және поэзия» бағдарламасы жасалды, кейін Варшава филармониясында да орындалды. Осы кезеңде Комеда кино музыкасына да қадам басты. Роман Поланскидің «Судағы пышақ» (1962), Анджей Вайданың «Келмескестер» (1960) және Януш Моргенштерннің «Қош сау бол, ертеңге дейін» (1960) фильмдеріне музыка жазды. Бұл кезең Комеданың шығармашылық жолында өсіп-жетілу және жеке музыкалық тілін қалыптастыру кезеңі болды. «Балет этюдтері» 1962 жылы «Жаз-Джамбореде» орындалып, осы кезеңді аяқтады. Этюдтерге отандық сыншылардың пікірі салқын болғанымен, ол Кшиштоф Комеда Тржинскиге Еуропа есіктерін ашты. Комеда 1960 жылдың көктемінде алғаш рет Скандинавияға сапар шекті және содан кейін әр жыл сайын қайта оралды. Стокгольмдегі «Gyllene Cirkeln» (Алтын шеңбер) және Копенгагендегі Монмартр джаз клубындағы өнер көрсетулері сәтті өтті. Даниялық режиссер Хенниг Карлсен «Hvad Med Os» және Кнут Хамсунның «Аштық» романы негізінде түсірілген «Sult» фильмдеріне музыка тапсырды. Комеда сондай-ақ Хеннинг Карлсеннің «The Cats» (Kattorna, 1965) фильміне де музыка жазды. Барлығында Комеда 70-тен астам саундтрек жазды. Скандинавиядағы жетістіктерден кейін, Прагадағы джаз фестивальдері, Бленд, Кенигсберг, Болгария және Батыс және Шығыс Германияға гастрольдік сапарлар тағы да табысқа жеткізді. Комеда 1968 жылы Лос-Анджелесте Роман Поланскидің «Розмаринің баласы» (оның ең танымал композицияларының бірі – Миа Фарро орындаған «Розмаринің тылсымы») және Базз Куликтің «Қырқыс» фильмдеріне музыка жазды. 1968 жылдың желтоқсан айында Лос-Анджелесте Комеда трагикалық оқиғаға ұшырады, нәтижесінде миында гематома пайда болды. Ол ішімдікке тойған кеште жазушы Марек Хласко тарапынан тік жардан итеріліп түсті. Роман Полански естеліктерінде Марек Хласкомен болған дос тікелей ұрыс кезінде Комеда құлап, басынан жарақат алғанын айтты. АҚШ-тағы ауруханада көрсетілген медициналық көмек оның өмірін сақтап қалмады. Комада Польшаға жеткізілгеннен кейін, 1969 жылдың сәуір айында 37 жасында қайтыс болды. Хласконың өзі екі айдан соң 35 жасында дүние салды. Джаз музыканты ретінде ол поляк джазының ерекше стилін қалыптастыруға зор үлес қосты, ол оның өлімінен кейін поляк джаз өнерінің дамуына әсер етті. 1995 жылдан бері «Комеда» джаз фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді, оның құрамында Халықаралық композиторлар конкурсы да бар. Конкурстың мақсаты – жас таланттарды қолдау.