Кіріспе

Негізінен ішкі қабырғалар мен төбелерді аяқтау үшін қолданылады.

Латта мен гипс – негізінен ішкі қабырғаларды және төбелерді аяқтау үшін қолданылатын құрылыс процесі. Ол қабырғаның тіректеріне немесе төбелік қабырғаларға горизонтальды түрде шегеленген, содан кейін гипспен жабылатын тар ағаш тілімшелерінен (латталардан) тұрады. Бұл техника бұрынғы, қарапайым "уатл мен даб" процесінен туындаған. 1930 жылдары гипстелген қағаз (гипстелген тақталар) енгізілгеннен кейін Ұлыбританияда латта мен гипс қолданылуын кеңінен жоғалтты. Канада мен АҚШ-та ағаш латта мен гипс, егерде 20-шы ғасырдың ортасында осы процесті гипстелген қағазбен (Солтүстік Америкадағы атауы) алмастырғанға дейін қолданыла берді.

Сипаттама

Қабырға немесе төбе қаптау процесі ағаш немесе металл тіреулермен басталады. Бұлар – қабырға тіректеріне немесе төбелік қабырғаларға көлденең қағылған, тар ағаш жолақтары, сығылған металл немесе бөлінген тақталар. Әрбір қабырға қаңқасы тіреулерге бекітілген қаптамамен жабылады. Ағаш тіреулердің ені әдетте 1 метр, ұзындығы 4 метр, ал қалыңдығы 1 метр шамасында болады. Тіреулердің әрбір көлденең қатары көршілес қатарлардан шамамен арақашықтықта орналасады. Металл тіреулер 2 метрлік парақтарда қол жетімді. Канада мен АҚШ-та тіреулер көбінесе араланған, бірақ Ұлыбритания мен оның колонияларында әртүрлі ұзындығы мен мөлшері бар, жарылған қатты ағаш тіреулер жиі қолданылған. Ерте американдық үлгілерінде, сондай-ақ АҚШ пен Канаданың ауылдық аймақтарында 19-ғасырдың екінші жартысына дейін салынған нысандарда да, бөлінген арқалық конструкциясы болған. Ағашты бойымен жару олардың күші мен беріктігін арттырды. Америкалықтар мен канадалықтар батысқа қарай кеңейгенде, әрқашан жақсы жоспарланған тақталар жасауға мүмкіндік бола бермейтін, сондықтан жаңа батыс немесе солтүстік елді мекендеріндегі алғашқы ғимараттар бөлінген арқалық тіреулермен салынатын. Ұлыбританияның кейбір аймақтарында қамыс төсеніші де тіреу ретінде қолданылған. Содан кейін уақытша тіреу бағыттағыштары қабырғаға тік орналастырылады, әдетте тіреулерге. Әдетте, ағаш тақтасын қолдану құралы ретінде пайдалана отырып, әк немесе гипс ерітіндісі жағылады. Жұмысшы тақтаны қабырға бойымен жоғары қарай сүйреп, ерітіндіні тіреулер арасындағы кеңістіктерге итеріп, алдыңғы бетінде уақытша бағыттағыштардың тереңдігіне қабат қалдырады, шамамен А көмекшісі ерітіндіні тақтаға қосып тұрады, себебі ерітінді көп мөлшерде жағылады. Қабырға толық жабылғаннан кейін тік тіреу "бағыттағыштары" алынып тасталады, ал олардың "ұялары" толтырылады, нәтижесінде біркелкі негіз қабаты қалдырылады. Үш қабатты ерітінді жағуда екінші қабатты да осылай жағу қалыпты, шамамен дөңгелек, құмды ерітінді (қоңыр қабат немесе қоңырлау (Ұлыбритания) деп аталады) қалдырылады. Соңғы қабат – тегіс, ақ бояу. Ерітінді толық құрғаннан кейін қабырғаларды бояуға болады. Осы мақаладағы фотосуретте ("артынан көрінетін тіреу") ерітіндінің иілген бөліктері "кілттер" деп аталады және ерітіндіні тіреуге жабысуын қамтамасыз ету үшін қажет. Дәстүрлі әк негізіндегі ерітінді көбінесе жылқы шашын қосады, ол ерітіндіні нығайтады, соның арқасында кілттердің сынғануына жол бермейді.

Тарихи ауысу

XIX ғасырдың аяғында ағаш тоқтармен қатар, металл тоқтардың түрлі нұсқалары қолданыла бастады. Тас тоқтар көбінесе белгілі бір өлшемдегі қабаттар түрінде өндірілді. Төрт футтық ұзындығының мақсаты – тоқ қабатының үш аралық кеңістікті дәл жабуы (стандартты құрылыста төрт қабырғаның тізбегінде әр шетінде жарты қабырғаны жауып), ал қабырғалар арасы ортасынан шамамен бір-бірінен алыс орналасқан (АҚШ құрылыс кодексінің стандартты өлшемдері). 1930 жылдардың соңына қарай тас тоқтар тұрғын үйлерді сылаудың басты әдісіне айналды.