Томас Транстремер: швед ақыны, психолог (1931-2015). Табиғат, жыл мерзімдері, діни өлеңдерімен әйгітелген скандинавиялық жазушы. Өлеңдері аудармада да түсінікті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Томас Гёста Транстрёмер (15 сәуір 1931 – 26 наурыз 2015) – швед ақыны, психолог және аудармашы. Оның өлеңдері ұзақ швед қыстарын, жыл мезгілдерінің ырғағын және табиғаттың айқын, атмосфералық сұлулығын көрсетеді. Ол христиан ақыны деп есептеледі. Транстрёмер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Скандинавияның ең маңызды жазушыларының бірі ретінде даңқ алды. Оның поэзиясын сыншылар тіпті аудармада да түсінікті деңгейде бағалады. Ол 1990 жылы Нойштадт халықаралық әдебиет сыйлығының, 2004 жылы Халықаралық Нонино сыйлығының және 2011 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығының иегері болды.
Swedish poet and psychologist (1931–2015)
Tomas Gösta Tranströmer (; 15 April 1931 – 26 March 2015) was a Swedish poet, psychologist and translator. His poems captured the long Swedish winters, the rhythm of the seasons and the palpable, atmospheric beauty of nature. He has been described as a Christian poet. Tranströmer is acclaimed as one of the most important Scandinavian writers since the Second World War. Critics praised his poetry for its accessibility, even in translation. He was the recipient of the 1990 Neustadt International Prize for Literature, the 2004 International Nonino Prize, and the 2011 Nobel Prize in Literature.
Ерте өмір
Транстреммер 1931 жылы Стокгольмде дүниеге келді. Әкесінен ажырасқан соң, оны мектеп мұғалімі Хельми тәрбиеледі. Орта білімін Стокгольмдегі Содра Латын гимназиясында алды, сол жерде өлең жазуды бастады. Таңдалып алынған журналдарда жарияланудан басқа, оның алғашқы өлеңдер жинағы – «17 Өлең» 1954 жылы жарық көрді. Білімін Стокгольм университетінде жалғастырып, 1956 жылы психолог мамандығын алды, сонымен қатар тарих, дін және әдебиет пәндерін оқыды. 1960-1966 жылдар аралығында Транстреммер Roxtuna жасөсперімдер түзеу орталығында психолог болып жұмыс істегенмен, өлең жазумен де айналысты.
Tranströmer was born in Stockholm in 1931 and raised by his mother Helmy, a schoolteacher, following her divorce from his father, Gösta Tranströmer, an editor. He received his secondary education at the Södra Latin Gymnasium in Stockholm, where he began writing poetry. In addition to selected journal publications, his first collection of poems, 17 Poems, was published in 1954. He continued his education at Stockholm University, graduating as a psychologist in 1956 with additional studies in history, religion and literature. Between 1960 and 1966, Tranströmer split his time between working as a psychologist at the Roxtuna centre for juvenile delinquents (sv) and writing poetry.
Поэзия
Транстрёмер соңғы онжылдықтардың ең ықпалды скандинав ақындарының бірі болып саналады. 2011 жылы Ұлыбританияда. 1993 жылы «Minnena ser mig» («Естеліктер мені көреді») атты қысқаша өмірбаянын жариялады. 1960 жылдардың ортасында Транстрёмер ақын Роберт Блаймен жақын дос болды. Екеуі жиі хат алмасып, Блай Транстрёмердің өлеңдерін ағылшын тіліне аударған. 2001 жылы Транстрёмердің баспашысы Бонниерс «Air Mail» атты шығармасын шығарды, ол 1965–1991 жылдар аралығындағы Транстрёмер мен Блайдың жеке, қазіргі және әдеби мәселелер бойынша күнделікті хат алмасуларынан тұрады – екеуінің жақын достасқандарын көрсететін ерекше стильде. 1970 жылдары басқа ақындар Транстрёмерді өз заманынан алшақ деп айыптады, себебі ол өлеңдері мен романдарында әлеуметтік және саяси мәселелерді тікелей қамтыған жоқ. Дегенмен, оның туындылары 20 ғасыр поэзиясының модернистік және экспрессионистік/сюрреалистік тіліне еніп, оны одан әрі дамытады; оның күнделікті өмір мен табиғаттан алынған айқын, көріне берілген суреттері, әсіресе, адам санасының әмбебап аспектілеріне мистикалық түсінік береді. 2003 жылы Анна Линдтің еске алу рәсімінде оның өлеңі оқылды. Транстрёмер 1984 жылы газ апатынан кейін бірден Бхопалға барып, К. Сатчидананнан сияқты үнді ақындарымен бірге зауыттың сыртында поэзия оқу сессиясына қатысты. 1990 жылы Транстрёмерге инсульт осырып, ол денесінің бір бөлігін қозғалта алмады және сөйлей алмады; алайда, ол 2000 жылдардың басына дейін өлеңдер жазып, жариялауын жалғастырды. Оның соңғы түпнұсқа өлеңдер жинағының бірі – «Den stora gåtan» 2004 жылы жарық көрді және 2006 жылы ағылшын тіліне «The Great Enigma» («Ұлы жұмбақ») деп аударылды.
Tranströmer is considered to be one of the "most influential Scandinavian poet[s] of recent decades". in the UK in 2011. He published a short autobiography, Minnena ser mig (The Memories see me), in 1993. By the mid 1960s, Tranströmer became close friends with poet Robert Bly. The two corresponded frequently, and Bly would translate Tranströmer's poems into English. In 2001 Bonniers, Tranströmer's publisher, released Air Mail, a work consisting of Tranströmer's and Bly's day to day correspondence on personal, contemporary and literary matters c. 1965–1991 – in a style that vividly conveyed how close friends the two had soon become. In the 1970s, other poets accused Tranströmer of being detached from his own age, since he did not deal overtly with social and political issues in his poems and novels. His work, though, lies within and further develops the Modernist and Expressionist/Surrealist language of 20th century poetry; his clear, seemingly simple pictures from everyday life and nature, in particular, reveals a mystic insight to the universal aspects of the human mind. A poem of his was read at Anna Lindh's memorial service in 2003. Tranströmer went to Bhopal immediately after the gas tragedy in 1984, and alongside Indian poets such as K. Satchidanandan, took part in a poetry reading session outside the plant. Tranströmer suffered a stroke in 1990 that left him partially paralyzed and unable to speak; however, he continued to write and publish poetry through the early 2000s. One of his final original volumes of poetry, Den stora gåtan, was published in 2004, and translated into English in 2006 as The Great Enigma.
Музыка
Транстрёмер өмір бойы фортепианода ойнады; инсульт салдарынан денесінің оң жағы сал болғаннан кейін, ол тек сол қолымен ойнауды өзі үйренді. Ол көбінесе ойнаудың инсульттан кейін де өмір сүруге мүмкіндік беретін жол екенін айтқан. Транстрёмердің қызы Эмма – концерттік әнші. 2011 жылы ол Транстрёмердің өлеңдеріне негізделген әндері бар «Dagsmeja» альбомын жариялады. Көптеген композиторлар мен музыканттар оның өлеңдерімен жұмыс істеді. Олардың ішінде Ян Гарбарек, Ульф Грахн, Мадлен Исаксон, Маргарета Холлин, Ларс Эдлунд, Свен Давид Сандстрём, Ян Сандстрём және Андерс Элиассон болды.
Tranströmer played the piano throughout his life; after his stroke, which paralyzed the right side of his body, he taught himself to play only with his left hand. He often said that the playing was a way for him to continue living after the stroke. Tranströmer's daughter Emma is a concert singer. In 2011 she released the album Dagsmeja, containing songs based on Tranströmer's poems. Many composers and musicians have worked with his poems. Among these are Jan Garbarek, Ulf Grahn, Madeleine Isaksson, Margareta Hallin, Lars Edlund, Sven David Sandström, Jan Sandström and Anders Eliasson.
Өлім
Транстрёмер 2015 жылғы 26 наурызда Стокгольмде 83 жасында дүние салды.
Tranströmer died in Stockholm on 26 March 2015 at 83.