Мұқтафи биллаһ: Аббасид халифатының (902-908) тарихы, саясаты, Қарматиянмен күресі, Тулунид әулетінің қайта қосылуы және Византиямен соғыс туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
17-ші Аббасид халифасы (902–908 жж.) – 12 ғасырда осы атпен танымал болған халифа.
17th Abbasid Caliph (r. 902–908)
the 12th century caliph with a similar name
Абу Мухаммед ʿАли ибн Ахмад (أبو محمد علي بن أحمد; 877/78 – 13 тамыз 908), билік есімімен әл-Муктафи билла (المكتفي بالله) деп жақсы белгілі, 902 жылдан 908 жылға дейін Аббасид халифалығының халифасы болды. Әскери саясатқа бейім әкесі әл-Мутадидтен гөрі көбірек либералдық және отырықшы өмір салған әл-Муктафи, оның саясатын жалғастырды, бірақ үкіметтің көп бөлігін уәзірлері мен шенеуніктерге тапсырды. Оның билігі кезінде Сирия шөліндегі карматтар жеңіліске ұшырады, сондай-ақ Тюлунид әулеті билеген Мысыр және Сирияның бір бөлігі Аббасид халифалығына қайта қосылды. Византия империясымен соғыс жемісті және сәтсіздікке ұшырады, бірақ арабтар 904 жылы Салониканы басып алып үлкен жеңіске жетті. 908 жылы оның қайтысы әл-Муктадирдің билікке келуіне және Аббасид халифалығының құлдырауына бастады, ол 946 жылы Буид әулетінің билігінде қуыршақ билеушіге айналды.
Abū Muḥammad ʿAlī ibn Aḥmad (أبو محمد علي بن أحمد; 877/78 – 13 August 908), better known by his regnal name al Muktafī bi llāh (المكتفي بالله), was the caliph of the Abbasid Caliphate from 902 to 908. More liberal and sedentary than his militaristic father al Mu'tadid, al Muktafi essentially continued his policies, although most of the actual conduct of government was left to his viziers and officials. His reign saw the defeat of the Qarmatians of the Syrian Desert, and the reincorporation of Egypt and the parts of Syria ruled by the Tulunid dynasty. The war with the Byzantine Empire continued with alternating success, although the Arabs scored a major victory in the Sack of Thessalonica in 904. His death in 908 opened the way for the installation of a weak ruler, al Muqtadir, by the palace bureaucracy, and began the terminal decline of the Abbasid Caliphate that ended in 946 with the caliphs becoming puppet rulers under the Buyid dynasty.
Ерте өмір
Әли ибн Ахмад 877/8 жылы туды, Ахмад ибн Талханың, болашақ халифа әл-Мутадидтің, Чичек ("гүл", арабша Джиджак) есімді түрік құл қызынан туған ұлы. Ол халифа Әли есімімен аталған алғашқы халифа болды. Оның туған кезінде Аббасид халифаты он жылдық "Самаррадағы анархия" деп аталатын азамат соғысынан әлі де күйреп жатқан еді. Бұл соғыс халифа әл-Мутаваккилді наразы сарбаздардың өлтіруімен басталып, әл-Мутамидтің билікке келуімен аяқталды. Нақты билік, алайда, әл-Мутамидтің інісі әл-Муваффактың қолында болды, ол Әлидің әкесінің әкесі еді. Әл-Муваффак әскерилердің адалдығына ие болды және 877 жылға қарай мемлекеттің іс жүзіндегі билеушісі ретінде бекінді. "Самаррадағы анархия" кезінде провинциялардағы халифалық билік құлдырады, нәтижесінде 870-жылдарға қарай орталық үкімет Ирактың астаналық аймағынан тыс халифалықтың көп бөлігіне тиімді бақылауды жоғалтты. Батыста Мысыр Ахмад ибн Тулунның бақылауына өтті, ол Сирияны әл-Муваффақпен бірге бақылауға таласты, ал Хорасан мен Ислам Шығысының көп бөлігін Аббасидтердің адал клиенттері Тахиридтерді ығыстырған Саффарилер басып алды. Арабия түбегінің көп бөлігі де жергілікті билеушілерге қарады, ал Табаристан радикальды Зайди шия дінін ұстанатын әулет билікті иеленді. Иракта Занж құлдарының көтерілісі Бағдаттың өзіне қауіп төндірді, және әл-Муваффак пен әл-Мутадид оларды 893 жылы толық бағындыруға жылдар бойы күш жұмсады. Таққа отырғаннан кейін әл-Мутадид әкесінің саясатын жалғастырып, Джазира, Солтүстік Сирия және Батыс Иранның бір бөлігінде халифалық билікті қалпына келтірді. Ол тиімді әкімшілік құрды, бірақ үздіксіз науқандар мен әскерді қанағаттандыру қажеттілігі армияны ұстауға қажетті қаражатты қамтамасыз етуге толығымен бағытталғандығын білдірді. Дегенмен, әл-Мутадид өзінің он жылдық билігі кезінде айтарлықтай қосымша табыс жинақтады. Бюрократия билікке өскен сайын, фракциялар да көбейді, екі қарсыласатын "клан" пайда болды: Бану'л Фурат және Бану'л Джарра. Екі топ та негізінен лауазым мен билік үшін күрестегі әртүрлі топтарды білдірді, бірақ "идеологиялық" айырмашылықтардың да белгілері бар: Бану'л Джарра отбасыларының көптегені бұрынғы несториандық отбасылардан шыққан және бюрократияда христиандарды жұмысқа алды, сонымен қатар әскерилермен жақын байланыс ұстады, ал Бану'л Фурат армияны азаматтық бақылауда ұстауға тырысты және (жасырын түрде) шииттік дінді жақтады. Әл-Мутадид өзінің үлкен ұлы және мұрагері Әлиді мұрагерлікке дайындау үшін провинциялық губернатор етіп тағайындады: алдымен 894/895 жылдары жартылай тәуелсіз Дулафид әулетінен тартып алынған Рей, Казвин, Кум және Хамадан провинцияларында, ал 899 жылы Джазира мен шекара аймақтарында, әл-Мутадид соңғы жергілікті тәуелсіз губернатор Мұхаммед ибн Ахмад әл-Шайбаниді қызметтен шеттету кезінде. Болашақтағы әл-Мұқтафи Раққа қаласында тұрып қалды. Әл-Мутадидтің сенімін ұстанған дінтанушы Ибн Әби әл-Дунья Әлидің ұстазы болып тағайындалды.
Ali ibn Ahmad was born in 877/8, the son of Ahmad ibn Talha, the future caliph al Mu'tadid by a Turkish slave girl, named Čiček ("flower", Jijak in Arabic). He was the first caliph named after caliph Ali. At the time of his birth, the Abbasid Caliphate was still reeling from the decade long civil war known as the "Anarchy at Samarra", which had begun with the assassination of Caliph al Mutawakkil by dissatisfied soldiers and ended with the accession of al Mu'tamid Real power, however, lay with al Mu'tamid's brother, al Muwaffaq, Ali's paternal grandfather. Al Muwaffaq enjoyed the loyalty of the military, and by 877 had established himself as the de facto ruler of the state. Caliphal authority in the provinces collapsed during the "Anarchy at Samarra", with the result that by the 870s the central government had lost effective control over most of the Caliphate outside the metropolitan region of Iraq. In the west, Egypt had fallen under the control of Ahmad ibn Tulun, who also disputed control of Syria with al Muwaffaq, while Khurasan and most of the Islamic East had been taken over by the Saffarids, who replaced Abbasids' loyal clients, the Tahirids. Most of the Arabian peninsula was likewise lost to local potentates, while in Tabaristan a radical Zaydi Shi'a dynasty took power. In Iraq, the rebellion of the Zanj slaves threatened Baghdad itself, and it took al Muwaffaq and al Mu'tadid years of hard campaigning before they were finally subdued in 893. Following his rise to the throne, al Mu'tadid continued his father's policies, and restored caliphal authority in the Jazira, northern Syria, and parts of western Iran. He established an effective administration, but the incessant campaigning, and the need to keep the soldiery satisfied, meant that it was almost totally geared towards providing the funds necessary to maintain the army. Nevertheless, al Mu'tadid managed to accumulate a considerable surplus in his ten year reign. At the same time the bureaucracy grew in power, it also saw a growth in factionalism, with two rival "clans" emerging, the Banu'l Furat and the Banu'l Jarrah. The two groups represented primarily different factions in a struggle for office and power, but there are indications of "ideological" differences as well: many of the Banu'l Jarrah families hailed from converted Nestorian families and employed Christians in the bureaucracy, in addition to maintaining closer ties with the military, while the Banu'l Furat tried to impose firm civilian control of the army and (not quite openly) favoured Shi'ism. Al Mu'tadid took care to prepare Ali, his oldest son and heir apparent, for the succession by appointing him as a provincial governor: first in Rayy, Qazvin, Qum and Hamadan, when these provinces were seized from the semi autonomous Dulafid dynasty in c. 894/5, and in 899 over the Jazira and the frontier areas, when Al Mu'tadid deposed the last local autonomous governor, Muhammad ibn Ahmad al Shaybani. The future al Muktafi took up residence at Raqqa. The religious scholar Ibn Abi al Dunya, who enjoyed al Mu'tadid's confidence, was appointed as Ali's tutor.
Халифат
902 жылы 5 сәуірде әл-Мутадид қайтыс болған соң, әл-Мұқтафи оның орнына келісімсіз билікке ие болды. Әкесінің уәзирі әл-Қасым ибн Убайд Аллах оның атынан адалдық серт беруді бұйырды және әл-Мұқтафи Раккадан Бағдадқа келгенге дейін (20 сәуір) барлық Аббасид ханзадаларын қамауға бұйрық берді.
When al Mu'tadid died on 5 April 902, al Muktafi succeeded him unopposed. His father's vizier, al Qasim ibn Ubayd Allah, ordered the oath of allegiance to be taken in his name, and took the precaution of locking up all Abbasid princes until al Muktafi arrived in Baghdad from Raqqa (20 April).
Қасиеттері мен билігі
Жаңа халифа 25 жасқа толыпты. Оның тұсында өмір сүрген тарихшы әл-Табари оны "орта бойлы, көркем, нәзік терілі, әдемі шашы мен қалың сақалы бар" деп сипаттаған. Әл-Мұқтафи әкесі сияқты ғимараттарды ұнатқан. Ол әл-Мутадидтің үшінші сарай жобасын, Бағдадтағы Тадж ("Таж") сарайын аяқтады, оның құрылысында Ктесифондағы Сасани әміршілерінің сарайынан кірпіштерді қайта пайдаланды. Сарайдың көптеген құрылыстарының арасында жартылай дөңгелек мұнара болды, ол "Есек күмбезі" деп белгілі. Халифа оның үстіне есекке мініп шығып, айналасындағы жерлерді көре алатын. Ол сондай-ақ әкесінің сарайдағы түрмелері орнында сарайға жұма мешітін салған, ол қазір ("Сарай мешіті") деп танылады. Әл-Мұқтафи әкесінің ашкөздігі мен қисынына еліктеп, билікке келгеніне көп уақыт өтпесе де, соғыстардың жиі болуына қарамастан, мол қалдық қалдырды. Осылайша, 903 жылдың мамырында Әл-Мұқтафи Бағдадтан Самарраға, ескі астанаға аттанды, ол жерге ордасын көшіруді жоспарлаған, бірақ қаланың қайта құрылуының қымбаттығына байланысты осы ойынан бас тартты. Оның оңай мінезі, керісінше, әкесінен өзгеше болды, ол өте қаталдығымен және қатыгез, қияли жазаларымен танымал еді. Әл-Мұқтафи билікке келген соң, әкесінің жер асты түрмелерін бұзды, сол жерді халыққа берді, түрмедегілерді босатты және үкімет тәркілеген жерлерді қайтарды, сондықтан ол халық арасында танымал болды. Ол сондай-ақ, қарапайым халықтың шағымдарын тыңдап, өзі қатысып, мәжілістерге қатысқан.
The new caliph was 25 years old. The historian al Tabari, who lived during his reign, describes him as of "medium size, handsome, of a delicate complexion, with [a full head of] beautiful hair and a luxurious beard". Al Muktafi inherited his father's love of buildings. He completed al Mu'tadid's third palace project, the Taj ('Crown') Palace, in Baghdad, for which he reused bricks from the palace of the Sasanian rulers in Ctesiphon. Among its numerous buildings was a semicircular tower, known as the 'Cupola of the Ass' The caliph could ride to its top mounted on a donkey, and from there gaze on the surrounding countryside. On the site of his father's palace prisons, he also added a Friday mosque to the palace, the ('Palace Mosque'), now known as the He also emulated his father in avarice and parsimony, which allowed him to leave, despite a short reign with almost continuous warfare, a considerable surplus. Thus, in May 903, al Muktafi left Baghdad and went to the old capital of Samarra, with the intention of moving his seat there, but was quickly dissuaded by the high cost the rebuilding of the city would entail. His easy going nature, on the other hand, was the antithesis of his father, who was famous for his extreme severity and the cruel and imaginative punishments he inflicted, and al Muktafi became popular when, soon after his accession, he destroyed his father's underground prisons and gave the site to the people, released prisoners and returned lands confiscated by the government. He is also notable for personally attending the sessions of the , and hear the complaints and petitions of the common people.
Визир әл-Қасымның рөлі
Әл-Мұқтафи әкесі сияқты нығайып тұрмады және сарай шенеуніктері оны оңай әсер ете алды. Оның халифалық дәуірінің басында әл-Қасим ибн Убайд Алла билік жүргізді. Өте қабілетті адам болған ол сонымен қатар амбициялы да еді; ол әл-Мутадидтің өліміне аз уақыт бұрын өлтіруге құрылған, енді жаңа халифаға ықпал ету үшін кез келген қарсыласын аяусыз жойды. Осылайша, әл-Қасым Бағдадқа келгеннен кейін дереу оның жағдайы туралы сұраған және оған жақсы қарауды ниеттенгені туралы мәлімдеген тұтқын Саффар билеушісі Амр ибн әл-Лайтты өлімге кесуге бұйрық берді. Біраз уақыттан соң, уәзир әл-Мутадидтің адал бас қолбасшысы Бадр әл-Мутадидінің беделін түсіре алды. Бадр Бағдадтан қашуға мәжбүр болды, бірақ уәзірдің өкілдері кешірім уәде еткеннен кейін басылып берді, бірақ 14 тамызда өлім жазасына кесілді. Бірнеше күннен кейін әл-Қасым халифаның туысы Абд әл-Вахидті, әл-Муваффактың ұлын тұтқындауға бұйрық берді, ол одан кейін ешқашан хабар алынбады; ал 903 жылдың қыркүйегінде әл-Мұқтафи бастапқыда жақтаған және әл-Қасымға қарсы болған христиан хатшысы әл-Хұсайн ибн Амр әл-Насрани жала жабылып, жер аударылды, оның кеңселері әл-Қасымның ұлдары әл-Хұсайн мен Мұхаммедке берілді. Әл-Қасым тіпті 904 жылдың наурыз айында кішкентай қызын әл-Мұқтафидің нәресте ұлы Әбу Ахмад Мұхаммедке күйеуге беруге қол жеткізді, ал оның мемлекеттегі жоғары орны ислам әлемінде алғаш рет арнайы құрметті атақпен марапатталуымен көрсетілді. Кезеңнің бюрократиялық күресінде әл-Қасим ибн Убайд Алла Бану'л-Жарраны жақтады және Бану'л-Фураттың шииттік көзқарастарына қарсы тұрды. Бану'л-Фураттың жетекші өкілі Әбул-Хасан Әли ибн әл-Фурат 904 жылы уәзірдің өліміне байланысты ғана өлімнен құтылды. Өлімі алдында әл-Қасым өзінің ізбасары ретінде әл-Аббас ибн әл-Хасан әл-Жаржараи немесе Әли ибн Иса әл-Жарраны атады, бірақ соңғысы лауазымнан бас тартты, ал Әли ибн әл-Фурат тез арада әл-Аббас әл-Жаржараи мен халифаның құрметіне ие болды.
Al Muktafi was not as steadfast as his father, and was easily swayed by the officials at court. The early period of his caliphate was dominated by the vizier al Qasim ibn Ubayd Allah. A very able man, he was also ambitious; he had plotted to assassinate al Mu'tadid shortly before the latter's death, and now ruthlessly eliminated any rivals for influence over the new caliph. Thus al Qasim ordered the execution of the imprisoned Saffarid ruler, Amr ibn al Layth, when al Muktafi, immediately after his arrival in Baghdad, asked after his well being and indicated that he wanted to treat him well. Shortly after, the vizier managed to discredit al Mu'tadid's loyal commander in chief, Badr al Mu'tadidi. Badr was forced to flee Baghdad but surrendered after being promised a pardon by the vizier's agents, only to be executed on 14 August. A few days later, al Qasim ordered the arrest of an uncle of the Caliph, Abd al Wahid, a son of al Muwaffaq, who never heard from again; and in September 903, al Husayn ibn Amr al Nasrani, a Christian secretary, whom al Muktafi initially favoured and who opposed al Qasim, was denounced and exiled, his offices being given to al Qasim's sons, al Husayn and Muhammad. Al Qasim even succeeded in having his little daughter betrothed to al Muktafi's infant son Abu Ahmad Muhammad in March 904, and his eminent position in the state was highlighted by the award, for the first time in the Islamic world, of a special honorific title,
In the bureaucratic struggles of the period, al Qasim ibn Ubayd Allah favoured the Banu'l Jarrah and resisted the pro Shi'ite leanings of the Banu'l Furat. The leading representative of the Banu'l Furat, Abu'l Hasan Ali ibn al Furat, only escaped death due to the vizier's own death in 904. Before his death al Qasim had nominated as his successors either al Abbas ibn al Hasan al Jarjara'i or Ali ibn Isa al Jarrah, but the latter refused the post, and Ali ibn al Furat quickly gained the favour of al Abbas al Jarjara'i and the Caliph.
Үгіт-насихат
Әл-Мұқтафидің қысқа билігі соғысқа толы болды, бірақ ол әкесінен, яғни "халифадан" өзгеше болды. Әл-Мутадид жорықтарға белсенді қатысып, жеке үлгі көрсетті және билеуші мен сарбаздар арасындағы адалдық байланыстарын, қамқорлық арқылы нығайтып, қалыптастыруға жағдай жасады. Ал тарихшы Майкл Боннердің сөзіне қарағанда, Әл-Мұқтафи "өзінің мінезі мен жорамалымен [ ], отырықшы тұлға болғандықтан, сарбаздарға көп адалдық сезімін де, тіпті шабыттандыруды да ұқтыра алмады".
Al Muktafi's brief reign was dominated by warfare, but he was unlike his father, the " caliph" par excellence. Al Mu'tadid had actively participated in campaigns, setting a personal example and allowing for the formation of ties of loyalty, reinforced by patronage, between the ruler and the soldiers. Al Muktafi, on the other hand, did not "in his character and comportment [ ], being a sedentary figure, instill much loyalty, let alone inspiration, in the soldiers", according to the historian Michael Bonner.
Шығыс әскери әміршілерімен қарым-қатынастар
Әл-Мутадид Персияның көп бөлігін билеген Саффаридтермен даулы қарым-қатынаста болды: Бағдад ислам әлемінің шығыс бөліктеріндегі олардың билігін мойындады, бірақ халифа мен Саффаридтер батыс Персияны, әсіресе Фарс және Кирман провинцияларын бақылау үшін күресті. 901 жылы Саффаридтер Фарсты басып алды және Бадр әл-Мутадидидің оны қайтарып алу әрекеттерін тойтарды. Әл-Мұқтафи билікке келген кезде Саффаридтер Раййді жаулап алды. Бадр әл-Мутадидидің мәселесіне байланысты әскери жауап кешіктірілді және 5 қарашада ғана аймаққа әскер жіберілді. Бірақ экспедицияның нәтижесі белгісіз, ал Саманидтер сол жылы Раййді басып алғаны мәлім. Әкесінен кейін, Әл-Мұқтафи Саффаридтермен келісімге келуді қалағандықтан, келесі жылы оларды Фарсты басқару құқығында растады. Бағдадтың Адарбайжанның дербес билеушісі Юсуф ибн Әби'л Саджбен қарым-қатынасы ешқашан толыққанды реттелмеді және Әл-Мұқтафи тұсында одан әрі шиеленісті. 908 жылы Хакам әл-Мүфлихи бастаған әскер Ибн Әби'л Саджға қарсы аттанды, бірақ Әл-Мұқтафи қайтыс болғаннан кейін жақын арада келісімге қол жеткізілді: Ибн Әби'л Садж халифалық билігін мойындады және Армения мен Адарбайжанның әкімі болып тағайындалды.
Al Mu'tadid had had a turbulent relationship with the Saffarids, who ruled most of Persia: their rule over the eastern parts of the Islamic world was recognized by Baghdad, but the caliph and the Saffarids contested control over western Persia, notably the provinces of Fars and Kirman. In 901, the Saffarids had seized Fars, and repulsed Badr al Mu'tadidi's attempts to recover it. At the time of al Muktafi's accession, the Saffarids captured Rayy. A military response was delayed by the affair around Badr al Mu'tadidi, and it was not until 5 November that troops were sent to the region. The result of the expedition is unknown, however, and it is known that the Samanids captured Rayy in the same year. Like his father before him, al Muktafi preferred to reach a modus vivendi with the Saffarids, and in the next year confirmed them in their control over Fars. Baghdad's relations with the quasi independent ruler of Adharbayjan, Yusuf ibn Abi'l Saj, had never been settled and became increasingly strained under al Muktafi. In 908, an army under Hakam al Muflihi was sent against Ibn Abi'l Saj, but after al Muktafi's death soon after, a settlement was reached: Ibn Abi'l Saj acknowledged caliphal suzerainty and was named governor of Armenia and Adharbayjan.
Карматтардың көтерілісі
Ертедегі халифаттарға радикалдық хариджиттік секталар үнемі қауіп төндіріп отырды, олар әсіресе "шөл мен өңделген жер аралығындағы шекаралық аймақтарда тұратын" шеттетілген халықтардың арасында кең таралған және орталық билікке қарсы болған. Дегенмен, 9-ғасырда шииттік ілімдер негізінде жаңа қозғалыстар пайда болды, олар хариджизмді орнаған үкіметтерге қарсылықтың басты түрі ретінде ығыстырды. Зейди имамдары Аббасид империясының шетінде Тәберістан (864) және Йеменде (897) тәуелсіз династиялар құрды, бірақ әл-Мұқтафи билікке келген кезде халифаттың өзекті аймақтарына радикалды исмаили шииттік сектасы – карматилер қауіп төндірді. Карматилер басты сунниттік исламды діннің нағыз үйретілімдерінен ауытқу деп санайтын амалдар үшін сынады, мысалы, қажылық және Кағбаға табыну, сондай-ақ қалаларда тұру және бедуиндерді маргиналдандыру. Осының салдарынан карматилер соңғылардың арасында көптеген жақтастар тапты, бірақ карматилердің басшылығы көбінесе қалалық қоныстанғандардан шықты және көршілес мұсылман қауымдастықтарына шабуыл жасай бастады. Олардың миссионерлік күш-жігері тез тарады: 899 жылы карматилер Бахрейнды басып алды, ал Пальмира маңында тағы бір база құрылды. Содан карматилер Сирияның Аббасид және Тулунид провинцияларына шабуыл жасай бастады. 902 жылы карматилер әлсіздей түскен Тулунидтерді жеңіп, Дамаскіні қоршауға алды. Қала қоршауға төтеп бергенімен, карматилер басқа сириялық қалаларды қиратты. Сол кезде Куфалық Исмаили миссионері Әбу Абдалла әш-Шии Кутама берберлерімен байланысқа түсті. Оның насихаттау жұмысы олардың арасында жылдам өркендеді, ал 902 жылы ол Аглабидтердің Ифрикия әмірлігіне шабуыл жасады. 909 жылы оның жаулауы аяқталып, Фатимид халифатының негізі қаланды. 903 жылдың шілдесінде әл-Мұқтафи карматилерге қарсы жеке наурызға шығуға шешім қабылдады және Бағдаттан Раққаға әскердің басында аттанды. Әл-Мұқтафи Раққада қалғанда, армия бөлімінің басшысы Мұхаммед ибн Сүлеймен әл-Катибке нақты басшылық жүктелді. Бадр әл-Хаммами мен әл-Хұсайн ибн Хамданның басқа Аббасид әскерлері де карматилерге қарсы әрекет жасап, оларды шілдеде Дамаск маңында жеңді, бірақ келесі айда Алеппо маңында жеңіліске ұшырады. Соңында, 903 жылдың 29 қарашасында Хама маңында Мұхаммед ибн Сүлеймен карматилердің басты әскеріне тап болып, оны талқандап, оның басшыларын тұтқындады немесе өлтірді және әскерін шашыратты. Әл-Мұқтафи Бағдатқа бас тұтқындармен бірге оралды, олар түрмеге қамалды. Мұхаммед ибн Сүлеймен Раққада қалды, ауылды аралап, қалған көтерілісшілерді ұстады. Ол да Бағдатқа оралып, 904 жылдың 2 ақпанында жеңіске жетіп, Бағдатқа кірді. Он бір күннен кейін, 13 ақпанда Мұхаммед пен (қаланың қауіпсіздік басшысы) Ахмад ибн Мұхаммед әл-Уатиқи, Куфа мен Бағдаттан ұсталған карматилердің басшыларын және оларға жақтасқандарды жария түрде өлімге кесті. Сол жылы Бахрейннің Аббасид әкімі жергілікті карматилерді жеңіп, Катиф қаласын қайтарып алды. Аббасидтердің Хама маңындағы жеңісі карматилерді сол аймақтан толыққанды жойған жоқ. Жергілікті әкім Ахмад ибн Кайғалаг Мысырдағы көтерілісті басуға кеткен кезде, 906 жылы Бану Калб бедуиндерінің бір бөлігі кармати Әбу Ғанимы бастаған көтеріліске шықты. Олар Хауран мен Тиберияға шабуыл жасап, Дамаскіге шабуыл жасады. Олар Ахмад ибн Насрдың басқаруындағы гарнизонды жеңсе де, қаланың өзін ала алмады және Тиберияға жылжыды, оны тонады. Әл-Хұсайн ибн Хамдан оларды қууға жіберілді, бірақ олар шөлге қашып, артынан су қоймаларын улады және қашып кетті. 906 жылдың 16 маусымында олар Евфраттағы Хитке шабуыл жасады. Генералдар Мұхаммед ибн Исхак ибн Кундажик пен Мунис әл-Хадим Бағдаттан оларға қарсы аттанды, ал әл-Хұсайн ибн Хамдан батыстан оларға қарсы қозғалып, оларды қоршауға тырысты. Бедуиндер қиын жағдайдан шығу үшін Насрды өлтірді және халифалық биліктен кешірім алды. Қалған карматилер бас миссионер Зикравей ибн Михравейдің бұйрығымен оңтүстікке, Куфаға көшті. 2 қазанда олар қалаға шабуыл жасады, бірақ кері қайтарылды, бірақ Бағдаттан Куфаға көмекке жіберілген көмекші армияны жеңді. Содан кейін Зикравей Меккеге қажылықтан қайтып келе жатқан керуендерге шабуыл жасады. Қараша айында үш керуенді басып алды; карматилер кемсіз қырғын жасады – тек екінші керуенде 20 000-ға жуық адам қаза тапты деп хабарланды – әйелдер мен балаларды құл ретінде алып кетті, сонымен қатар көптеген олжаны жинады. Соңында, 907 жылдың қаңтар айының басында халифалық әскерлері Уасиф ибн Сауартакин басшылығымен карматилерді әл-Қадисия маңында қоршап алып, жойды. Осы жеңілістермен кармати қозғалысы Сирия шөлінде дерлік тоқтады, бірақ Бахрейндегі олардың әріптестері келесі ондаған жылдар бойы белсенді қауіп болып қала берді. Осы наурыздар кезінде Әл-Хұсайн ибн Хамдан көрсеткен еңбегі оны Аббасидтің жетекші қолбасшыларының бірі ретінде бекітті, сонымен қатар оның әулеті, Хамданидтердің билікке және ықпалды болуына көмектесті: 905 жылы оның бауыры Әбу әл-Хайжа Абдалла Мосулдың әкімі болып тағайындалды, ол келесі ондаған жылдар бойы әулеттің негізгі билік ортасы болды.
The early caliphates were always threatened by the radical Kharijite sects, which were especially prevalent among the marginalized populations "who inhabited the borderlands between the desert and the sown" and were hostile to the central authorities. During the 9th century, however, a range of new movements emerged on the basis of Shi'ite doctrines, which replaced Kharijism as the main idiom for opposition to established regimes. Zaydi imams had already established independent dynasties in the fringes of the Abbasid empire, in Tabaristan (864) and Yemen (897), but by the time of al Muktafi's accession, the core regions of the Caliphate itself were menaced by the Qarmatians, a radical Isma'ili Shi'ite sect. The Qarmatians denounced mainstream Sunni Islam for practices they viewed as deviations from the true teachings of the religion, such as the Hajj and the worship of the Kaaba, as well as the dwelling in cities and the marginalization of the Bedouin. Consequently, the Qarmatians gained many adherents among the latter—although the Qarmatian leadership overwhelmingly came from the urban settlers—and began assaulting the neighbouring Muslim communities. Their missionary efforts soon spread: in 899, the Qarmatians seized Bahrayn, while another base was established in the area around Palmyra. From there the Qarmatians began launching raids against the Abbasid and Tulunid provinces of Syria. In 902, the Qarmatians defeated the increasingly feeble Tulunids and laid siege to Damascus. Although the city withstood the siege, the Qarmatians proceeded to ravage other Syrian towns. At the same time, a Kufan Isma'ili missionary, Abu Abdallah al Shi'i, made contact with the Kutama Berbers. His proselytization efforts made rapid headway among them, and in 902, he began his attacks on the Aghlabid emirate of Ifriqiya. Its conquest was completed in 909, laying the foundations of the Fatimid Caliphate. In July 903, al Muktafi decided to personally campaign against the Qarmatians, and left Baghdad for Raqqa at the head of the army. While al Muktafi remained at Raqqa, actual command was given to the head of the department of the army , Muhammad ibn Sulayman al Katib. Other Abbasid forces, under Badr al Hammami and al Husayn ibn Hamdan, also operated against the Qarmatians, defeating them near Damascus in July, but also suffering a defeat near Aleppo the next month. Finally, on 29 November 903, near Hama, Muhammad ibn Sulayman came upon the main Qarmatian army and routed it, capturing or killing its main leaders and dispersing their troops. Al Muktafi returned to Baghdad with the senior captives, who were thrown into prison. Muhammad ibn Sulayman remained at Raqqa to scour the countryside and round up the remaining rebels. He too then returned to Baghdad, which he entered in triumph on 2 February 904. Eleven days later, on 13 February, Muhammad and the (chief of security) of the capital, Ahmad ibn Muhammad al Wathiqi, presided over the public execution of the Qarmatian leaders and Qarmatian sympathizers rounded up from Kufa and Baghdad. In the same year, the Abbasid governor of Bahrayn defeated the local Qarmatians and recaptured the town of Qatif. The Abbasid victory near Hama did not yet fully eradicate the Qarmatians from the area. Taking advantage of the absence of the local governor, Ahmad ibn Kayghalagh, who went to suppress a revolt in Egypt, in 906, a part of the Banu Kalb Bedouin rose up in rebellion, led by the Qarmatian Abu Ghanim, called Nasr. They raided the Hawran and Tiberias, and launched an attack on Damascus. Although they defeated its garrison under the deputy governor, Ahmad ibn Nasr, they could not take the city itself, and moved onto Tiberias, which they pillaged. Al Husayn ibn Hamdan was sent to pursue them, but they withdrew to the desert and poisoned the water holes behind them and escaped. On 16 June 906, they attacked Hit on the Euphrates. The generals Muhammad ibn Ishaq ibn Kundajiq and Mu'nis al Khadim marched against them from Baghdad, while al Husayn ibn Hamdan moved against them from the west, trying to encircle them. To escape their predicament, the Bedouin killed Nasr and received a pardon by the caliphal authorities. The remaining Qarmatians moved south to Kufa, on the orders of the chief missionary Zikrawayh ibn Mihrawayh. On 2 October they launched an attack on the city, but although repulsed, they defeated a relief army sent from Baghdad to aid Kufa. Zikrawayh then marched to attack the caravans returning from the pilgrimage to Mecca. In November, three caravans were overwhelmed; the Qarmatians massacred indiscriminately—some 20,000 were reportedly killed in the second caravan alone—and carried off women and children as slaves, along with enormous booty. Finally, in early January 907, caliphal troops under Wasif ibn Sawartakin caught the Qarmatians near al Qadisiyya and destroyed them. With these defeats, the Qarmatian movement virtually ceased to exist in the Syrian Desert, although their counterparts in Bahrayn remained an active threat for several decades to come. The distinguished service of al Husayn ibn Hamdan during these campaigns not only established him as one of the leading Abbasid commanders, but also helped the rise of his family, the Hamdanids, to power and prominence: in 905, his brother Abu'l Hayja Abdallah was appointed governor of Mosul, which became the family's main powerbase in the decades to come.
Тулунидтер Сирия мен Мысырдан қайта оралды
Хамадағы Қармандардың жеңілісі Аббасидтерге Тулунид әулеті билеген Оңтүстік Сирия және Мысыр провинцияларын қайтаруға мүмкіндік берді. Тулунид режимі ішкі тартыстар мен әскердегі түрлі этникалық топтардың бәсекелестігінен әлсіреп, Бадр әл-Хаммами және басқа да жоғары шенді офицерлердің Аббасидтерге қашуына соқтырды; сонымен қатар, режим Қармандардың жойқын шабуылдарына тойтарыс бере алмады. 904 жылдың 24 мамырында Мұхаммед ибн Сүлеймен 10 000 сарбаздық әскермен Бағдаттан аттанды, деп хабарлайды әл-Табари. Оның міндеті – Тулунидтерден Оңтүстік Сирияны және Мысырдың өзін қайтарып алу еді. Әл-Табари айтуынша, оның жорылына Киликия шекаралық аймақтарынан келген Дамиан Тарсский басқаратын флот теңізден көмектесуі тиіс болды. Дамиан Нил өзенімен жоғалып, оның жағалауларын шапты және Тулунид әскерлеріне жабдықты жеткізуге кедергі келтірді. Аббасидтердің ілгерілеуі көбінесе қарсылыққа ұшырамады, ал желтоқсан айында Тулунид әмірі Харун ибн Хумаравейхті оның туыстары Әли мен Шейбан өлтірді. Шейбан мемлекеттің жетекшілігін өз қолына алды, бірақ бұл оқиға Аббасидтерге, соның ішінде Дамаск әкімі Туғж ибн Жуффқа одан әрі дезертирліктерге себеп болды. Қаңтар айында Аббасид әскері Мысырдың ескі астанасы Фустатқа жетті. Шейбан түнде әскерін тастап кетіп, қала қарсылықсыз берілді. Жеңіске жеткен Аббасидтер Тулунидтердің негізін салған әл-Қатай қаласын, Ибн Тулунның Ұлы мешітінен басқа, толығымен қиратты. Тулунид әулетінің мүшелері мен олардың жақтастары тұтқынға алынып Бағдатқа жеткізілді, ал олардың мүліктері тәркіленді. Иса әл-Нушари Мысырдың әкімі болып тағайындалды. Оның билігі басынан бастап қиындықтарға толы болды: бірнеше айдан кейін ол белгілі бір Ибрагим әл-Халянджи басқарған сепаратистік көтеріліс салдарынан Фустатты тастап, Александрияға қашуға мәжбүр болды. Ол, мүмкін, сол кезде Тулунидтерге қарсы көтеріліс ұйымдастырған Мұхаммед ибн Әли әл-Халидж болған шығар. Бағдаттан Ахмад ибн Кайғалағ басқаратын қосымша күштер келді. 905 жылдың желтоқсанында әл-Ариште болған алғашқы шайқаста әл-Халянджи Ибн Кайғалағтан жеңіске жетті, бірақ соңында 906 жылдың мамырында жеңіліп, тұтқынға алынып Бағдатқа жеткізілді. 906 жылы әл-Мұқтафи екінші Тулунид билеушісі Хумаравейхтің қызына үйленді. Ол, мүмкін, Хумаравейдің тағы бір қызы, атақты Қатр әл-Наданың жарты әпкесі болған, оны әл-Мұқтафиге бермек болған, бірақ ол 893 жылы оның әкесіне үйленген.
The defeat of the Qarmatians at Hama also opened the way for the Abbasids to recover the provinces of southern Syria and Egypt, held by the Tulunid dynasty. The Tulunid regime had already been weakened by internal strife and the rivalries of the various ethnic groups in the army, which led to the defection of the commander Badr al Hammami and other senior officers to the Abbasids; the regime was further weakened by the destructive raids of the Qarmatians and its inability to deal with it. On 24 May 904, Muhammad ibn Sulayman left Baghdad at the head of an army, numbering 10,000 according to al Tabari, and tasked with recovering southern Syria and Egypt itself from the Tulunids. His campaign was to be assisted from the sea by a fleet from the frontier districts of Cilicia under Damian of Tarsus. Damian led a fleet up the river Nile, raided its coasts, and prevented supplies for the Tulunid forces from being ferried over it. The Abbasid advance was mostly unopposed, and in December, the Tulunid emir Harun ibn Khumarawayh was murdered by his uncles Ali and Shayban. Shayban took over the reins of the state, but the murder caused further defections to the Abbasids, including the governor of Damascus, Tughj ibn Juff. In January, the Abbasid army arrived before Fustat, the old capital of Egypt. Shayban abandoned his troops during the night, and the city surrendered. The victorious Abbasids razed the nearby Tulunid founded capital al Qata'i, with the exception of the great Mosque of Ibn Tulun. The members of the Tulunid family and their leading adherents were arrested and brought to Baghdad, while their properties were confiscated. Isa al Nushari was appointed governor of Egypt. His tenure was troubled from the start: within months, he was forced to abandon Fustat and flee to Alexandria due to a secessionist rebellion under a certain Ibrahim al Khalanji. He was possibly the same person as a certain Muhammad ibn Ali al Khalij, who is also recorded to have led a pro Tulunid revolt at about the same time. Reinforcements arrived from Baghdad under Ahmad ibn Kayghalagh. Al Khalanji proved victorious in the first encounter with Ibn Kayghalagh at al Arish in December 905, but in the end he was defeated and captured in May 906 and brought prisoner to Baghdad. In 906, al Muktafi married a daughter of the second Tulunid ruler, Khumarawayh. She was probably a half sister of the famous Qatr al Nada, another daughter of Khumarawayh who was intended for him but ended up being married to his father in 893.
Византиялық майдан
Әл-Мұқтафи Византия империясымен үнемі болатын қақтығысты әр түрлі жетістіктермен жалғастырды. 902 жылдың мамыр айында әл-Қасым ибн Сима әл-Фарғани Жазираның шекаралық аймақтарына басшылық етуге тағайындалды. 902 немесе 903 жылдары Византия астанасы Константинопольге жақын орналасқан Лемнос аралына теңіз шабуылы жасалды; арал тоналып, халқы құлдыққа салынды. Дегенмен, 903 жылдың мамырында Тарсус қаласының жаңадан тағайындалған губернаторы Әбу'л Ашаир Ахмад ибн Наср, Византия билеушісі Лев VI Данаға сыйлықтармен бірге шекаралық аймаққа жіберілді. Қайта жауап ретінде, византиялық елшілер түрмедегілерді алмастыру мәселесін талқылау үшін Бағдатқа келді. Аталған алмасу 905 жылдың қыркүйек-қазан айларында Киликиядағы Ламус өзенінде өтті, бірақ византиялықтар келісімге келген шарттардан бас тартқандықтан тоқтап қалды. Келесі келіссөздерден кейін, алмасу 908 жылдың тамызында аяқталды. 904 жылдың жазында Аббасидтер қызметіндегі византиялық дезертир, Триполилік Лео, Сирия және Египет флоттарынан 54 кемеден тұратын ірі теңіз экспедициясын басқарды, ал оның бастапқы мақсаты Константинопольдің өзі болды. Араб флоты Дарданеллді басып өтіп, Абидосты тонады, себебі Византия флоты, Евстафий Аргирос басшылығымен, олармен қақтығысуға құлшынбады. Император Лев Аргиростың орнына одан белсенді Гимрийді қойды, бірақ Триполилік Лео византиялықтарды тоқтатты, батысқа бұрылып, империяның екінші қаласы Салоникаға бет алды, оны 31 шілдеде үш күндік қоршаудан кейін тонады. Қаланың тонау салдарынан мұсылман флотына мол олжа түсті және көптеген тұтқындар құл ретінде сатылуға әкелінді, соның ішінде қаланың қоршауы мен құлауы туралы негізгі есепті жазған куәгер Джон Каминиат та бар. Дегенмен, құрлықта византиялықтар басымдық танытты: әл-Табари 904 жылдың көктемінде/жазында византиялықтардың ірі армиясы, "он крест пен жүз мың адамнан" тұратын күштер, шекаралық аймаққа басып кіріп, Хадатқа дейін тонады. Мүмкін, Салониканың тонауын қысым жасау мақсатымен, қараша айында византиялық генерал Андроник Дукас араб аумағына басып кірді және Мараш (Германика) қаласында Тарс және аль-Массиха (Мопсуэстия) күштеріне үлкен жеңіліс сыйлады. Екі тарап та одан әрі жетістіктерге қол жеткізді. 906 жылдың шілдесінде византиялықтар Курус (Кирр) қаласын басып алып, оны қиратты және тұрғындарын алып кетті. 906 жылдың қазан айында Ахмад ибн Кайғалаг пен Рустам ибн Бараду, олжа мен тұтқындарды алып қайтып келген Халис өзеніне дейін жеткен шабуылға қатысты. Теңізде Гимрий 906 жылдың 6 қазанында, Сент-Томас күні араб флотына қарсы жеңіске жетті. Алайда, 907 жылдың көктемінде Андроник Дукас пен оның ұлы Константин Лев VI-ның қуатты евнух сарай күзетшісі Самонастың интригаларының құрбаны болған Аббасидтерге көшті. Әл-Мұқтафидің дипломатиялық қарым-қатынастарының ерекше жағдайы – Лотарингия королінің қызы Берта мен Тоскана маркграфы Адалберт II-нің әйелі Бертаменгі хат алмасуы. 906 жылы Берта Әл-Мұқтафиге латын тілінде жазылған хат пен құнды сыйлықтар жіберіп, оның достығын және некелік одақ құруын сұрады. Берта, Фраксинетумдағы араб колониясының төндірген қауіптен қозғалған болуы мүмкін, және Әл-Мұқтафиге халиф әлі де Ифрикияның Аглабид билеушілеріне қатысты нақты билікке ие екендігіне қате сеніммен жүгінді. Әл-Мұқтафи өз кезегінде жауап хат жіберді, бірақ бұл алыс хат алмасудан ештеңе шықпады.
Al Muktafi also kept up the perennial conflict with the Byzantine Empire, with varying success. In May 902, al Qasim ibn Sima al Farghani was appointed to command of the frontier districts of the Jazira. In 902 or 903, a naval raid reached the island of Lemnos, dangerously close to the Byzantine capital, Constantinople; the island was plundered and its inhabitants carried off into slavery. Nevertheless, in May 903, the newly appointed governor of Tarsus, Abu'l Asha'ir Ahmad ibn Nasr, was dispatched to the frontier districts with gifts for the Byzantine ruler, Leo VI the Wise , and in return, Byzantine envoys arrived in Baghdad for negotiations on a prisoner exchange. The exchange eventually took place in September–October 905, at the river Lamus in Cilicia, but was interrupted because the Byzantines reneged on the agreed terms. After further negotiations, the exchange was completed in August 908. In the summer of 904, a Byzantine renegade in Abbasid service, Leo of Tripoli, led a major naval expedition of 54 vessels from the Syrian and Egyptian fleets, whose initial target reportedly was Constantinople itself. The Arab fleet penetrated the Dardanelles and sacked Abydos, as the Byzantine navy under the droungarios Eustathios Argyros was reluctant to confront them. Emperor Leo replaced Argyros with the more energetic Himerios, but Leo of Tripoli forestalled the Byzantines, turning back west and heading for the Empire's second city, Thessalonica, which he sacked after a three day siege on 31 July 904. The sack of the city brought the Muslim fleet enormous booty and many captives who were taken to be sold as slaves, including the eyewitness John Kaminiates, who wrote the main account of the city's siege and fall. On land, however, the Byzantines held the upper hand: al Tabari reports that in spring/early summer 904, a major Byzantine army, "ten crosses with one hundred thousand men", had invaded the borderlands and plundered as far as Hadath. In November, possibly as a retaliation for the sack of Thessalonica, the Byzantine general Andronikos Doukas invaded Arab territory, and won a major victory over the forces of Tarsus and al Massisah (Mopsuestia) at Marash (Germanikeia). Further successes followed for both sides. The Byzantines captured Qurus (Cyrrhus) in July 906, destroying the city and carrying off its inhabitants. In October 906, Ahmad ibn Kayghalagh and Rustam ibn Baradu launched a raid that reached as far as the Halys River before turning back laden with spoils and captives. On the sea, Himerios won a victory over an Arab fleet on St. Thomas's day, 6 October 906. In spring 907, however, Andronikos Doukas and his son Constantine defected to the Abbasids, the victims of the intrigues of Leo VI's powerful eunuch chamberlain, Samonas. One notable and unique case of al Muktafi's diplomatic relations are his correspondence with Bertha, daughter of the King of Lotharingia and wife of Adalbert II, Margrave of Tuscany. In 906, Bertha sent a letter, written in Latin, and rich gifts to al Muktafi, seeking his friendship and a marriage alliance. Bertha was apparently motivated by the threat posed by the Arab colony at Fraxinetum, and turned to al Muktafi in the—mistaken—belief that the caliph still exercised real power over the Aghlabid rulers of Ifriqiya. Al Muktafi in turn replied with a letter of his own, but nothing came of this long distance correspondence.
Өлім және мұра
Әл-Мұқтафи табысты билеуші болған, сонымен қатар "сезімталдыққа ие адам, тамақтың шебері және Ибн әл-Руми сияқты ақындардың өлеңдерін бағалаушы" еді. Тарихшы Харольд Боуэн жазғандай, "Халифат оның тұсында бұрынғы даңқына жақын келгендей сезілді", Қарматиян бұрылысын жеңіп, Мысыр мен Сирияны қайта бағындырды. Оның салық саясаты, әкесінің саясатын дамыта келе, соғыстардың салдары мен қиратуға қарамастан, гүлдену мен қазынаның толуын қамтамасыз етті. Әл-Мұқтафи бала кезінен денсаулығы нашар болған, тіпті билік жылдарының көп бөлігін аурумен өткізген болуы мүмкін. 908 жылдың көктемінде ауыр сырқатқа шалдығып, үш шақтыдай халифтің жағдайы жақсырып, нашарлап ауысып тұрды. Бірақ көп ұзамай оның аурудан аман қалмайтыны белгілі болды. Әл-Мұқтафидің тоғыз ұлы болды, бірақ олардың барлығы кәмелетке толмаған еді, ал денсаулығының нашарлығына байланысты ол мұрагерді анықтай алмады. Визир әл-Аббас әл-Жаржараи биліктегі шенеуніктердің пікірін білу үшін сұрақ қойды – бұл бұрын-соңды болмаған қадам, ол биліктің азаматтық бюрократтардың қолында шоғырланғанын көрсетті. Мұхаммед ибн Дауд әл-Жарра тәжірибелі және қабілетті Аббасид ханзадасы Абдалла ибн әл-Мутаззды қолдады, бірақ визир ақырында Әли ибн әл-Фураттың кеңесіне құлақ қойды, ол Әл-Мұқтафидің 13 жасар інісі Джафарды ұсынды, себебі ол әлсіз және икемді болады, ал жоғары лауазымды шенеуніктер оны оңай басқара алады. Джафарды таңдау, ол халиф әл-Мұқтадир болды, тарихшы Хью Кеннедидің сөзімен айтқанда, "жайсыз оқиға" болды және "Аббасид тарихындағы ең апатты биліктердің бірінің" бастауын берді – [әл-Мұқтадирдің] алдыңғыларының барлық еңбегі ширек ғасырдың ішінде жойылды. Әл-Мұқтафи інісінің кандидатурасын мақұлдауға жеткілікті күш жинаған сияқты, содан кейін 13 тамызда 908 жылы қайтыс болды. Әкесі сияқты, ол Бағдадтағы Тахирид сарайына жерленді. Әл-Мұқтафидің өлімі оның әкесі мен атасы бастаған "Аббасид қайта жандануының" ең биік нүктесі болды. Келесі 40 жылдың ішінде Халифат билік үшін күреске тап болды және шеткі провинцияларын амбициялы жергілікті династияларға жоғалтты; 936 жылы Ибн Раиқтың билікке көтерілуімен халифтер тек қуыршақ билеушілерге айналды, ал Бағдад 946 жылы ирандық шиит Буийд әулетінің қолына түсті. Бұл дүрбелеңдер кезінде Әл-Мұқтафидің өлімнен кейінгі ұлы Абдулла 944-946 жылдары әскербасы Тузунмен халиф етіп тағайындалды. Әбу Ахмад Мұхаммед әл-Қасым ибн Убайд Алланың қызына үйленген, 930 жылы әл-Мұқтадирге қарсы қастандыққа қатысқан және әл-Мұқтадирдің құлауынан кейін 932 жылы халифалық таққа үміткер болған. Ол 933 жылы қайтыс болды.
Al Muktafi was a successful ruler, as well as "a man of sensibility, a gourmet and an appreciator of the verses of poets like Ibn al Rumi". As the historian Harold Bowen writes, "the Caliphate seemed in his day almost to have regained its former glory", having overcome the Qarmatian challenge and regained Egypt and Syria. His fiscal policies, building upon those of his father, also ensured prosperity and a full treasury, despite the drain and devastation of continuous warfare. Al Muktafi, however, was of a sickly disposition since childhood; indeed, he may have been ill for much of his reign. In late spring 908 he fell gravely ill, and for about three months, the caliph lay incapacitated, his situation alternately improving and deteriorating. It soon became clear, however, that he would not survive his illness. Al Muktafi had nine sons, but they were all underage, and due to his illness, he was unable to determine a successor. The vizier, al Abbas al Jarjara'i, sounded out the leading officials of the bureaucracy on the issue—an unprecedented act that demonstrated the monopoly of power now exercised by the civilian bureaucrats. Muhammad ibn Dawud al Jarrah favoured the experienced and capable Abbasid prince Abdallah ibn al Mu'tazz, but the vizier eventually followed the advice of Ali ibn al Furat, who suggested al Muktafi's 13 year old brother Ja'far, on the grounds that he would be weak and pliable, and easily manipulated by the senior officials. The choice of Ja'far, who became Caliph al Muqtadir , was, in the words of historian Hugh Kennedy, "a sinister development" and inaugurated one "of the most disastrous reigns in the whole of Abbasid history [ ] a quarter of a century in which all of the work of [al Muqtadir's] predecessors would be undone". Al Muktafi seems to have recovered just enough to sanction his brother's nomination, before dying on 13 August 908. Like his father, he was buried in the Tahirid Palace in Baghdad. Al Muktafi's death marked the "high point of the Abbasid revival" that had been spearheaded by his father and grandfather. Over the next 40 years, the Caliphate would face a succession of power struggles, and lose its outlying provinces to ambitious local dynasts; with the rise of Ibn Ra'iq to the post of in 936, the caliphs became mere puppet rulers, and Baghdad itself would finally be captured by the Iranian Shi'a Buyid dynasty in 946. During these turmoils, al Muktafi's posthumous son, Abdallah, was installed as caliph by the warlord Tuzun in 944–946, with the regnal name al Mustakfi. Abu Ahmad Muhammad, who had wed al Qasim ibn Ubayd Allah's daughter, was himself involved in a conspiracy against al Muqtadir in 930, and was briefly a candidate for the caliphal throne in 932, after al Muqtadir's downfall. He died in 933.