Кіріспе

Бағдадтағы Аббасид халифасы (1118–1135 жж.) Әбу Мансур әл-Фадль ибн Ахмад әл-Мустазир (أبو منصور الفضل بن أحمد المستظهر; 1092 – 29 тамыз 1135) таққа отыру атымен Әл-Мустаршид Билла (المسترشد بالله) деп жақсы белгілі. Ол 1118 жылдан 1135 жылға дейін Бағдадтағы Аббасид халифасы болды. Ол алдыңғы халифа әл-Мустазирдің ұлы еді және 1118 жылы әкесінен кейін Аббасид халифасы болды.

Өмірбаян

Әл-Мустаршид 1092 жылы дүниеге келген. Ол халифа Әл-Мустазирдің ұлы еді. Оның анасы – Лұбана есімді славян әйел, ол Бағдаттан шыққан. Әкесі оны Әл-Фадл деп атаған. Оның толық аты – Әл-Фадл ибн Ахмад әл-Мустазир, ал лақабы – Әбу Мансур. 1118 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, ол халифа болды. Сәлжұқ сұлтаны Махмуд II шығыста соғысқа қатысқан кезде ол билікте көбірек тәуелсіздікке ие болды. 1122 жылы Әл-Мустаршид өзінің уәзірі Амид әл-даула Джалал әл-Дин Хасан ибн Әлиді қызметтен алып, түрмеге қамады. Содан кейін Махмуд II Ахмад ибн Низам әл-Мүлкді Әл-Мустаршидтің уәзірі етіп тағайындады. Ахмад кейін Мазияд басшысы Дубайс ибн Садақаға қарсы күресті. Ол сондай-ақ Бағдаттың қабырғаларын нығайтты. Бір жылдан кейін Махмуд II Шамс әл-Мүлк Усманды уәзірліктен шеттетуге және оны өлімге кесуге бұйрық берді. Аббасид халифасы осы мүмкіндікті пайдаланып, Ахмадан құтылуға тырысты. Ахмад кейін әкесі Незамия атымен аталған Бағдаттағы медресеге зейнетке шықты және өмірінің соңғы 25 жылын сонда өткізді. Ол 1149/1150 жылдары қайтыс болды. 1123 жылы Бану Мазиадтың басшысы Дубайс ибн Садақа биліктің әлсіреуінен пайдаланып, Босраны тонағаннан кейін, сұлтанның інісі Ғиясат ад-Дин Масудпен (Масуд деп белгілі) бірге Бағдатқа шабуыл жасады. Бірақ Зенги мен Ахмад ибн Низам әл-Мүлк басқаратын әскерлер оларды жеңді. Сол жылы Әл-Мустаршид Ахмад ибн Низам әл-Мүлкді уәзірліктен босатып жіберді. 1125 жылы Әл-Мустаршид көтеріліс жасады. Ол Уаситті басып алу үшін әскер жіберді, бірақ Бағдатқа жақын жерде жеңіліп, келесі жылы сарайына қамалды. Махмуд II қайтыс болғаннан кейін Сәлжұқтардың батыс аймақтарында азамат соғысы басталды. Халифа мен Дубайс ынталандырған бүлікшілер Зенгині шығысқа қайта шақырып алды. Зенги жеңіліп, қашқа жол тартты. Халифа оны Мосулға дейін қудырып, үш ай бойы қоршауға алды, бірақ сәттілікке жете алмады. Бұл халифаттың әскери күшін қайта жаңғыртудағы маңызды қадам болды. Зенги Сириядағы әрекеттерін қайта бастады және 1134 жылы Дамаскіні қоршауға алды. Бірақ жаудың батырлығына және халифаның тілегіне (Зенгиге қоғамдық дұғаларда жеңілдіктер жасады) байланысты ол қоршаудан бас тартты. Шығыстағы проблемаларға байланысты Зенги Әл-Мустаршидтің қайтысынан кейін ғана қайтадан шақырылды. Дамаскіні қоршаудан кейін көп ұзамай Әл-Мустаршид 1133 жылғы қаңтарда Бағдатта халифаның өзі тағайындаған Мәсуд сұлтанына қарсы әскери жорыққа шықты. Екі әскер Хамадан маңында кездесті. Әскерлері оны тастап кеткен халифа тұтқынға алынып, сарайынан шықпау шартымен босатылды. Бірақ сұлтан болмаған кезде халифаның шатырында Құран оқып жатқанда, оны Ассасиндердің елшісі өлтірді деген болжам бар, өйткені олар халифаны жақтырмады. Қазіргі заманғы тарихшылар Мәсудтың бұл кісі өлтіруге қатысқан болуын күдіктенеді, бірақ осы кезеңнің ең маңызды тарихшылары Ибн әл-Атир мен Ибн әл-Жаузи бұл мәселеде пікір білдірген жоқ. Әл-Мустаршид денесінде қызыл шаш, көк көз және шекпен болған. Оның орнын ұлы Әл-Рашид басып алды.

Отбасы

Әл-Мустаршидтің жалғыз әйелі – Сельджук сұлтаны Ахмад Санжардың қызы Әмира Хатун еді. Олар 1124 жылы үйленді. Оның бір сарай қызы Хушф болды. Ол Ирактан шыққан және оның ұлы, болашақ халифа Әл Рашид Билланың анасы еді. Оның тағы бір ұлы 1131 жылы жиырма бір жасында шешек ауруынан қайтыс болды.

Мұрагерлік

1135 жылы оның орнын ұлы әл-Рашид Билла басты. Ол 1135 жылдан 1136 жылдың 17 тамызында тақтан түсірілгенге дейін бір жыл ғана билік етті, Бағдад халқы оған қарсы көтерілген кезде. Оның ұлынан кейін 1136 жылдың 17 қыркүйегінде жартылай ағасы әл-Мұқтафи билікке келді. Әл-Мұқтафи әл-Мустазирдің Ашин есімді қарындасынан туған ұлы еді. Ол Сириялық болған.