Кеңес және Ресей математигі, диссидент және қоғам қайраткері
Igor Shafarevich
Игорь Шафаревич – советский математик, диссидент. Награжден золотой медалью. Автор книги «Социалистическое явление», защитник правозащитников, подвергался преследованиям.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес және ресейлік математик және саяси диссидент.
Soviet and Russian mathematician and political dissident
2017 жылы Шафаревич Ресей Ғылым академиясының Леонард Эйлер алтын медалімен марапатталды.
In 2017, Shafarevich was awarded the Leonhard Euler Gold Medal by the Russian Academy of Sciences.
Кеңес саясаты
Шафаревич 1950-ші жылдардың басында Кеңес билігімен қақтығысқа түсті, бірақ оны Мәскеу университетінің ректоры Иван Петровский қорғады. Ол Шығыс православие дәстүрін жақтаған, "Почвенничество" бағытынан әсер көрген диссиденттер тобының мүшесі болды. Шафаревич "Социалистік құбылыс" атты кітабын жариялады (француз тілінде 1975 жылы, ағылшын тілінде 1980 жылы жарық көрді), оны Александр Солженицын 1978 жылы Гарвард университетінде сөйлеген сөзінде сілтеме ретінде пайдаланды. 1970 жылдары Шафаревич Валерий Чалидзе, Григорий Подяпольский және Андрей Твердохлебовпен бірге Андрей Сахаровтың адам құқықтарын зерттеушілерінің бірі болды, соның салдарынан Мәскеу университетінен жұмыстан босатылды. Шафаревич университеттерге саяси ықпал етуге қарсы болды.
Shafarevich came into conflict with the Soviet authorities in the early 1950s but was protected by Ivan Petrovsky, the Rector of Moscow University. He belonged to a group of Pochvennichestvo influenced dissidents who endorsed the Eastern Orthodox tradition. Shafarevich published a book, The Socialist Phenomenon (French edition 1975, English edition 1980), which was cited by Aleksandr Solzhenitsyn in his 1978 address to Harvard University. In the 1970s, Shafarevich, with Valery Chalidze, Grigori Podyapolski and Andrei Tverdokhlebov, became one of Andrei Sakharov's human rights investigators and so was dismissed from Moscow University. Shafarevich opposed political interference in universities.
Діни көзқарастар
Шафаревич орыс православиелік христиан дінін ұстанды және математика мен дін арақатынасын түсінуіне Шығыс православиесінің неоплатондық көзқарастарын енгізді. Геттинген ғылым академиясында жүлде алған кезде сөйлеген сөзінде Шафаревич математика мен дін арасындағы қарым-қатынас туралы өз пікірін білдірді. Ол математикадағы көптеген жаңалықтарды, мысалы, Евклид емес геометрияны атап, таза математиканың тек қана конвенциялық анықтамалардың немесе формализмнің жиынтығы емес, объективті шындық екенін көрсетті. Ол математиканың өзінің өсуі басқарылмайтын және табиғи емес екенін айтты. Бірлікке және бағытқа ие болу үшін математикаға мақсат қажет. Бұл практикалық қолданыс немесе даму бағытының бастауы ретінде Құдай болуы мүмкін. Шафаревич соңғысын таңдады, себебі таза математиканың өзі практикалық қолданыстармен итермеленбейді.
Shafarevich adhered to Russian Orthodox Christianity and incorporated the neo Platonic views of Eastern Orthodoxy into his understanding of the relation of mathematics and religion. In his talk to the Göttingen Academy of Sciences upon receiving a prize, Shafarevich presented his view of the relationship between mathematics and religion. He noted the multiple discoveries in mathematics, such as that of non Euclidean geometry, to suggest that pure mathematics reflects an objective reality, not a set of conventional definitions or a formalism. He claimed that the growth of mathematics itself is not directed or organic. To have a unity and direction, mathematics needs a goal. It can be practical applications or God as the source for the direction of development. Shafarevich opted for the latter, as pure mathematics is not in itself driven by practical applications.
Ресей саясаты
1991 жылы 21 желтоқсанда Сергей Бабурин басқарған Ресейдің Бүкілхалықтық одағының бірінші съезіне қатысты. 1992 жылы қазанда Ұлттық құтқару майданының құрылтай комитетінің мүшесі болды. 1993 жылы Михаил Астафьевтің Конституциялық-демократиялық партиясы – Халықтық бостандық партиясынан Мемлекеттік Думаға сайлауға түсті, бірақ жеңіліске ұшырады. Шафаревич «Наш Современник» журналының редакциялық алқасының мүшесі болды, сондай-ақ 1991–1992 жылдары Александр Прохановтың «Ден» журналының редакциялық алқасында жұмыс істеді, ол 1993 жылдың қазан айында жабылып, кейін «Завтра» деген атпен қайта ашылды. 1994 жылы Михаил Астафьев басқарған «Барлықресейлік ұлттық оңшыл орталыққа» қосылды.
On 21 December 1991 he took part in the first congress of the Russian All People's Union, headed by Sergei Baburin. In October 1992, he became a member of the founding committee of the National Salvation Front. In 1993, he was an unsuccessful candidate for the State Duma with Mikhail Astafyev's Constitutional Democratic Party Party of Popular Freedom. Shafarevich was a member of the editorial board of the magazine Nash Sovremennik and in 1991–1992 of the editorial board of Den of Alexander Prokhanov, which ceased publication in October 1993 and later reopened under the title Zavtra. In 1994, he joined the "All Russian National Right Wing Centre", led by Mikhail Astafyev.
Антисемитизмге қатысты айыптаулар
Шафаревичтің "Русофобия" очеркі "Үш мың жылдық құпия" (Трехтысячелетняя загадка) кітабына еніп, антисемитизм айыптауларына себеп болды. Ол 1982 жылы "Русофобия" эссесін аяқтады, ал ол бастапқыда "самиздат" ретінде таралды. Кеңес Одағында ол алғаш рет 1989 жылы ресми жарияланды. Сонымен қатар, Шафаревич 1970 және 1980 жылдары Мәскеудің беделді университеттеріне түсу кезінде еврей тегі бар үміткерлерді іріктеу үшін қолданылған тәсілдерді сынады. "Русофобия" эссесінде ол ұлы ұлттар тарихтарында реформашыл элиталық топтардың ("кіші ұлттар") құндылықтары халықтың көпшілігінің құндылықтарынан түбегейлі өзгеше болатын, бірақ қоғамда басымдыққа ие болатын кезеңдерді бастан кешіретінін айтты. Шафаревичтің пікірінше, Ресейдегі осындай "кіші ұлттың" рөлін еврейлер көпшілік құраған интеллигенцияның шағын тобы ойнады, "олар дәстүрлі орыс тіршілігіне деген жек көрушілікке толы болды және Владимир Ленин мен Иосиф Сталиннің террорлық режимдерінде белсенді рөл атқарды". Оның жариялануы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының (NAS) Шафаревичтен мүшеліктен бас тартуын сұрауына әкелді, себебі NAS жарғысы қолданыстағы мүшелікті жоюға тыйым салады. NAS-қа жолдаған ашық хатында Шафаревич "Русофобия" антисемиттік емес екенін түсіндірді. Шафаревич сондай-ақ NAS оны өзінің өтініші немесе білімісіз қабылдағандықтан, оны тізімнен шығару олардың ішкі мәселесі екенін атап өтті. Дегенмен, АҚШ Иракқа басып кірген кезде Шафаревич отставкаға кету туралы факс жіберді. Антисемитизм айыптаулары жалғасты және Шафаревичтің басқа да жариялымдарына қатысты. Семен Резник "Русофобия" эссесін нақты қателіктер үшін сынады: Шафаревич Николай II-ні өлтіруге қатысқан еврей емес адамдарға еврей тегін дұрыс тағайындамады, қылмыс орнындағы идиш тіліндегі граффити туралы жалған мәлімдемені қайталады және Шафаревичтің "Николай II патша ретінде атылды және бұл рәсім ресей тарихындағы бір кезеңнің соңына сызық тарды" деген сөзін кейбіреулер қанға жала жабу деп түсіндірді. (Шафаревичтің сөйлемнің қалған бөлігін ескермеуі: "сондықтан оны Англиядағы Карл I немесе Франциядағы Людовик XVI-ның өлім жазасына кесілуімен салыстыруға болады".) Арон Каценелинбойген Шафаревичтің еңбегі "антисемиттік насихаттың ең жақсы дәстүрлеріне сай келеді" деп мәлімдеді. Кейін Шафаревич өзінің көзқарастарын "Үш мың жылдық құпия" кітабында кеңейтіп, яһудилердің яһуди емес адамдарды барлық интеллектуалдық салаларда шеттетуге және қанағаттандыруға ұмтылатынын айтты. Бұл еңбек 2002 жылы орыс тілінде жарық көрді; кіріспе бөлімі "Русофобия" эссесімен байланысын түсіндіреді, эссенің көлемді жұмыстың қосымшасынан дамығанын, оны ол "самиздат" ретінде жазуды бастағанын көрсетеді. 2005 жылы Шафаревич 5000 хатқа қол қойғандардың бірі болды. Шафаревичтің антисемитизміне қатысты мәселе 2009 жылы Хельсинки университетіндегі докторлық диссертацияның тақырыбы болды, кейін ол автор Криста Берглундтың Шафаревичтің көзқарастарының антисемиттік ретінде қате түсіндірілгенін айтқан кітабына айналдырылды.
Shafarevich's essay Russophobia was expanded into his book Three Thousand Year Old Mystery (Трехтысячелетняя загадка) and resulted in accusations of antisemitism. He completed the Russophobia essay in 1982 and it was initially circulated as samizdat. In the Soviet Union, it was first officially published in 1989. At the same time, Shafarevich condemned the methods that were used to screen out applicants of Jewish origin when entering prestigious Moscow universities in the 1970s and early 1980s. In Russophobia, he argued in the essay that great nations experience periods in their history of reformist elitist groups ('small nations') having values that differ fundamentally from the values of the majority of the people but gaining the upper hand in the society. In Shafarevich's opinion, the role of such a 'small nation' in Russia was played by a small group of intelligentsiya, dominated by Jews, "who were full of hatred against traditional Russian way of life and played an active role in the terrorist regimes of Vladimir Lenin and Joseph Stalin". Its publication led to a request by the United States National Academy of Sciences (NAS) to Shafarevich to resign his membership, because the NAS charter prohibited stripping an existing membership. In an open letter to the NAS, Shafarevich explained that Russophobia is not antisemitic. Shafarevich also noted that since NAS enlisted him without his request or knowledge, delisting him was its internal matter. Nevertheless, when the United States invaded Iraq, Shafarevich faxed his resignation. Accusations of antisemitism continued and involved Shafarevich's other publications. Semyon Reznik targets the Russophobia essay for factual inaccuracies: Shafarevich misassigned Jewish ethnicity to a number of non Jews involved in the execution of Nicholas II, repeated the false assertion of graffiti in Yiddish at the murder site and suggested that Shafarevich's phrase "Nicholas II was shot specifically as the Tsar, and this ritual act drew a line under an epoch in Russian history" – is read by some as a blood libel. (An accusation which ignores the remainder of Shafarevich's sentence: "so it can only be compared with the execution of Charles I in England or of Louis XVI in France".) Aron Katsenelinboigen wrote that Shafarevish's work "lives up to the best traditions of antisemitic propaganda". Later, Shafarevich expanded on his views in his book Three Thousand Year Old Mystery in which he further claimed that Jews effectively marginalise and exclude non Jews in all types of intellectual endeavors. The work was published in Russian in 2002; an introductory section explains the relationship with the Russophobia essay, explaining that the essay developed from an appendix to an intended work of wider scope, which he started writing in samizdat. In 2005, Shafarevich was amongst the signatories of the Letter of 5000. The issue of Shafarevich's alleged antisemitism has been the subject of a 2009 doctoral thesis at the University of Helsinki, which was later turned into a book in which the author, Krista Berglund, stated that Shafarevich's views have been misconstrued as antisemitic.