Кіріспе
Анисаврлар (Anchisaurus) – базальды сауроподоморф динозаврлар туысы. Ол ерте юра кезеңінде өмір сүрген, ал оның қазба қалдықтары АҚШ-тың солтүстік-шығысындағы Жоғарғы Портленд формациясының қызыл құмтасынан табылды. Бұл формация шамамен 200 және 192 миллион жыл бұрын Хеттанг және Синемур дәуірлерінде шөгінді қалыптасқан. Соңғы кездерге дейін ол Просауропода тобына жатқызылған. Анчисаврлар туысының атауы грек тіліндегі αγχι (анхи) – "жақын, қысқа" және σαυρος (саврос) – "кесіртке" сөздерінен құралған. Анчисавр бұрын қолданылған "Амфизавр" атауын алмастыру үшін жасалған, ал "Амфизавр" өзі Хичкок ашқан "Мегадактил" атауын алмастырған еді, екеуі де басқа жануарлар үшін қолданылған.
Anchisaurus is a genus of basal sauropodomorph dinosaur. It lived during the Early Jurassic Period, and its fossils have been found in the red sandstone of the Upper Portland Formation, Northeastern United States, which was deposited from the Hettangian age into the Sinemurian age, between about 200 and 192 million years ago. Until recently it was classed as a member of Prosauropoda. The genus name Anchisaurus comes from the Greek αγχι (agkhi) anchi ; "near, close" + Greek σαυρος (sauros); "lizard". Anchisaurus was coined as a replacement name for "Amphisaurus", which was itself a replacement name for Hitchcock's "Megadactylus", both of which had already been used for other animals.
Ашылуы және атауы
Сауроподоморфтардың қалдықтары Солтүстік Америкада алғаш рет 1818 жылы, Коннектикут штатының Шығыс Виндзор қаласында оқ-дәрімен құдық қазған кезде, Сүлеймен Эллсворт-кене мырзаның 1,83 метрлік сүйектері табылғанда тіркелген. Олардың табылған кезде сүйектер адам сүйектері болуы мүмкін деп ойланған, бірақ құйрық омыртқаларының болуы бұл идеяны жоққа шығарды. Қазір бұл белгісіз сауроподоморфтың, мүмкін платозаврлық прозауроподтарға жақын туысы екені анықталды. 1855 жылы Амхерст колледжінің табиғи тарих мұражайында сақталатын Anchisaurus polyzelus түрінің түпнұсқа үлгісі, AM 41/109, Уильям Смит Спрингфилдте, Массачусетс штатында Спрингфилд арсеналындағы су үйіне құдық қазғанда тапқан. Өкінішке орай, Шығыс Виндзор мен Спрингфилд үлгілері табылған құрылыс алаңдарындағы жарылыстардан қатты зақымданды, ал көптеген сүйектер жұмысшылар тарапынан кездейсоқ лақтырылып жіберілді немесе қызығушылық танытқан көрермендер сақтап алды. Нәтижесінде бұл динозаврлар тек толық емес қалдықтарынан ғана белгілі болды. 1863 жылы икнолог Эдвард Хичкоктың ұлы Эдвард Хичкок-күлкірек Спрингфилд қалдықтарын әкесінің қазба іздері туралы жұмысына қосымша ретінде сипаттап, олар белгілі бір құпия жәндіктердің іздерін түсіндіруге көмектесе алады деп болжады. Содан кейін ол британдық палеонтолог Ричард Оуэнмен байланысқа түсті. Оуэн оған табылған заттарға жаңа туыс атауын беруді ұсынды. Оуэн оны грек тілінде "үлкен саусақ" деген мағына беретін Megadactylus деп атады, себебі жануардың үлкен бас бармағы болған. Кейін Хичкок-күлкірек өзі грек тілінде "көп іздеген" деген мағынаны білдіретін polyzelus атауын таңдады, бұл оның әкесі көп жылдар бойы із іздеген жануардың жеке басын табуға тырысқандығына сілтеме жасады. 1877 жылы профессор Отниел Чарльз Марш Megadactylus атауының 1843 жылы Фитцингердің Stellio туысының кіші туысы Megadactylus Fitzinger 1843-пен қабаттасқанын анықтады. 1882 жылы ол атауды "саурияға жақын" деген мағына беретін Amphisaurus деп ауыстырды, бұл Марштың оны примитивті динозаврлар арасындағы аралық форма ретінде түсіндіруімен байланысты болуы мүмкін. Сол кезде британдық Palaeosaurus примитивті динозаврдың үлгісі саналды. 1885 жылы Марш бұл атаудың да 1870 жылы Баркаспен айналысқанын анықтады және оны Anchisaurus деп қайта атады, ол бірдей мағынаны білдіреді. Осы уақыт аралығында Коннектикут штатының Манчестер қаласында толыққандай дерлік үлгілер табылды. 1884 жылы Хоп өзенінің үстінен бірнеше көпір салынды. Құмтас блоктары Бакленд станциясынан солтүстікке қарай Уолкотт карьерінен кесілді. 20 қазанда әуесқой палеонтолог Чарльз Х. Оуэн скелеттің артқы бөлігі бар блок алынып тасталғанын байқады. Ол Маршқа ескертті, ол Т. А. Боствикті делдал ретінде пайдаланып, карьер иесі Чарльз О. Вулкотттан тас сатып алды. Марш скелеттің алдыңғы жартысын алуға тырысты, бірақ ол бұрыннан көпірдің тірегіне қолданылған еді. 1889 жылы Марш YPM 208 үлгісін Anchisaurus major, "ірірек" деп атады. 1969 жылдың тамыз айында көпір қиратылған кезде Джон Остром алдыңғы блокты құтқарып қалды. Кейіннен карьерде тағы екі динозаврдың қалдықтары табылды. Алғашқы табылған жерден оңтүстікке қарай алты метр жерде екінші қаңқа көрінді. Ол бір блок ретінде алынып тасталды және оған YPM 1883 инвентаризациялық нөмірі берілді. Йельде бас сүйегінен бөлінген бөлік YPM 40313 үлгісіне айналды. 1891 жылы Марш Anchisaurus major-ді бөлек туысқа, Ammosaurus-қа, "құм сауриясы" деп ауыстырды. Сол басылымда ол YPM 1883/YPM 40313-ті Anchisaurus colurus, "жараланған" жаңа түрі деп атады. Олар 1893 жылы О. К. Марш скелетті қалпына келтірген үлгілер ретінде қызмет етті. Манчестер үлгілері қазір Anchisaurus polyzelus-пен бір түрге жатады деп саналады. 2015 жылы ICZN А. colurus-тің толық үлгісін Anchisaurus туысының және A. polyzelus түрінің неотипіне айналдырды, соның салдарынан A. polyzelus және A. colurus объективті синонимдерге айналды (екі атау да дәл сол қазбаға негізделген). Брум 1911 жылы Оңтүстік Африкада табылған сүйектерден Gyposaurus capensis-ті атады, бірақ Питер Галтон 1976 жылы оларды Anchisaurus capensis деп қайта атады. Бұл түр кейін қайта жіктелді және ол Massospondylus carinatus-тың жасөспірімдері болуы мүмкін. G. sinensis де осы жерде аталған, бірақ ол ерекше жануар болып көрінеді. Аризонаның Навахо құмтасы Портленд формациясымен бірдей жаста және Аммозавр деп аталатын прозауропод қалдықтарын тапты. Алайда, бұл жануарлар Massospondylus туысына жататын болуы мүмкін, басқаша айтқанда, тек Оңтүстік Африкадан ғана белгілі. Канаданың шығыс провинциясы Новая Шотландияда ғалымдар 200-197 миллион жыл бұрынғы, ерте юралық гетангия кезеңінен шыққан Маккой Брук формациясынан прозауроподтарды тапты. Новая Шотландиядағы материал бұл жануарлардың диетасы туралы мәліметтер береді. Өсімдік материалды ұнтақтау үшін асқазанға жұтылған тастар, гастролиттердің көп саны асқазаннан табылды, сондай-ақ кішкентай сфенодонттың, Clevosaurus бас сүйегінен де қалдықтар табылды. Бұл динозаврлардың өсімдіктермен қоректенетін, бірақ кейде ет жейтін барлық жемділер екенін көрсетеді. Алайда, бұл қалдықтар толық сипатталған немесе суреттелмеген және тек шартты түрде Аммозаврға жатқызылған. Соңғы зерттеу оларды сауроподоморфтардың жаңа таксоны, Fendusaurus eldoni деп анықтады.
Сипаттама
Анхизавр шамамен 1,5 метр ұзындығы бар кішкентай динозавр болған, бұл оның адам сүйектерімен қалай шатастырылғанын түсіндіруге көмектеседі. Оның салмағы шамамен болған. Алайда, Марштің A. major түрі (сондымен қатар Ammosaurus деп те белгілі) ірірек болған, ұзындығы 6-8 метрге дейін жетеді, ал кейбір есептеулер оның салмағы 2 тоннаға дейін жететінін көрсетеді. Грегори С. Пол 2010 жылы оның ұзындығын 7,6 метр, ал салмағын 2 тоннаға бағалаған. Коннектикут аңғарындағы cf. Otozoum іздерінің болуына байланысты, Анхизавр одан да үлкен мөлшерге жетуі мүмкін. Отозоум іздерін жартылай екі аяқты немесе төрт аяқты сауроподоморфтар жасаған, олар эузауроподтарға жақын немесе оларға қарайтын эволюциялық желіде болған. Анхизавр - аймақта танылған екі сауроподоморфтың бірі. Анхизаврдың төрт белгілі үлгісіне сүйене отырып, Йейтс жануардың ұзындығы 7 метрге дейін жететінін болжады. Прозауроподтар ең ерте екі аяқты шөпқоректілер мен кейінгі алып зауроподтар арасындағы орта кезеңді білдірді. Прозауропод ретінде Анхизавр бұл топтың ең көп тараған түрі болды, ол Триас дәуірінің соңы мен Юра дәуірінің басында қысқа уақыт бойы өркендеді. Анхизаврдың тамақты жыртуға арналған тістері қасық тәрізді болған. Оның тістері нағыз прозауроподтарға қарағанда аз және кеңірек орналасқан, ал Питер Гальтон мен Майкл Клювердің байқауы бойынша, аяқтары таррақ. Анхизавр көп уақытын төрт аяқпен өткізген, бірақ жоғары өсімдіктерге жету үшін артқы аяқтарымен көтерілуі мүмкін. Фактивті екі аяқты жануар болғандықтан, Анхизаврдың алдыңғы аяқтары көп мақсатты болуы керек еді. Оларды "қол" ретінде ішке қарай бұрып, ұстауға болады. Оның "бармаққа" ұқсас қарапайым кері қайтатын бірінші "бармағы" болды. Аяқ ретінде бес саусақты жерге жайып, аяқ білегіне дейін мықты етіп ұстауға болады. Бұл ерекшеліксіз дизайн ертедегі динозаврларға тән.