Кіріспе

Оңтүстік Африка саясаткері

Тревор Эндрю Мануэль (31 қаңтар 1956 жылы туған) – Оңтүстік Африканың зейнеткер саясаткері және 1994-2014 жылдар аралығында Оңтүстік Африка кабинетінде қызмет еткен апартеидке қарсы белсенді. 1996-2009 жылдары үш президенттің кезегінде Қаржы министрі болды. 1994-1996 жылдары апартеідтен кейінгі Сауда және өнеркәсіп министрі, ал 2009-2014 жылдары Ұлттық жоспарлау комиссиясының төрағасы қызметін атқарды. 1991-2012 жылдар аралығында Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) Ұлттық атқару комитетінің мүшесі болды. Кейптаунда туып өскен Мануэль құрылыс техникасы бойынша білім алған, бірақ 1981 жылдан бастап толық уақытты саяси белсенді болып, бастапқыда Кейп аймағының тұрғын үй мәселелері жөніндегі комитетінің бас хатшысы болды. 1983-1990 жылдары Біріккен демократиялық фронттың аймақтық хатшысы және фронттың ұлттық атқару комитетінің мүшесі болды. Апартеідті жою бойынша келіссөздер кезінде 1991-1994 жылдары АҰК-нің ішкі экономикалық жоспарлау департаментінің басшысы ретінде Shell House-та жұмыс істеді. 1994 жылғы сәуірде апартеідтен кейінгі алғашқы сайлауда Ұлттық Ассамблеяға сайланған Мануэль Нельсон Манделаның Ұлттық бірлік үкіметінде Сауда және өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. Осы қызметте өткізген екі жылында Оңтүстік Африканың апартеідтен кейінгі экономикалық либерализациясын ілгерілетуге атсалысты. 1996 жылғы сәуірдегі кабинеттік қайта құру кезінде Манделаның Қаржы министрі болды және келесі 13 жыл бойы осы лауазымда қалды, Табо Мбеки және Кгалема Мотеланте президенттігінің кезегінде қызмет етті. Ол Оңтүстік Африканың тұрақты экономикалық өсуіне жетекшілік етті, бұл табысқа ұлттық қазынашылықтың нарыққа бейімделген Өсу, Жұмыспен қамту және қайта бөлу саясатының үлкен үлесі бар деп есептелді. Үш тарапты альянстағы сыншылары оны неолиберал деп сынағанмен, басқалары оны прагматик деп сипаттады. 2009 жылғы сәуірдегі жалпы сайлаудан кейін Мануэль президент Джейкоб Зуманың кабинетінде Ұлттық жоспарлау комиссиясының министрі ретінде қалды. Комиссияның құрылуын қадағалап, оның бірінші төрағасы болды және 2012 жылы қабылданған 2030 жылға дейінгі Ұлттық даму жоспарының әзірленуіне жетекшілік етті. 2014 жылғы мамыр айындағы жалпы сайлауға қатыспау туралы шешімін қабылдады. 2017 жылдан бері Old Mutual Emerging Markets компаниясының төрағасы болып табылады.

Ерте өмір және білім

1956 жылғы 31 қаңтарда туған Мануэль Кейптаун қаласының маңындағы Кенсингтон ауданында өсті. Оның ата-анасы киім тігуші Фильма ван Соннен және Кейптаун қалалық кеңесінде жұмыс істеген, Мануэль 13 жасқа келгенде қайтыс болған Абрахам Джеймс Мануэль болды. Мануэльдің "отбасылық аңызы" бойынша, оның ұлы ата-анасы португал иммигранты және коисан әйелі болған; апартеид кезінде Мануэль "түсті" деп жіктеліп саналған. Ол Кенсингтондағы Уиндермир бастауыш мектебінде, содан кейін Алтыншы аудандағы Гарольд Кресси орта мектебінде оқыды. Мектепті бітіргеннен кейін ол Peninsula Technikon-да азаматтық және құрылыс инженерлігі бойынша жоғары техникалық білім алды.

Апартеидке қарсы белсенділік

1974 жылдан 1981 жылға дейін Мануэль құрылыс техникі ретінде жұмыс істеді, сонымен бірге азаматтық және апартеидке қарсы қозғалыста белсенділік танытты. Сол жылы ол UDF-тің аймақтық хатшысы және ұлттық атқару комитетінің мүшесі болып сайланды. Келесі жолы, 1986 жылдың тамызынан 1988 жылдың шілдесіне дейін шамамен екі жыл бойы Виктор Верстерде сотсыз ұсталды. Ол ANC Ұлттық Жұмыс комитетіне де сайланды. Конференциядан кейін ол ANC-нің Shell House штаб-пәтеріне толық уақыт жұмысқа қабылданды, онда партияның жаңа құрылған экономикалық жоспарлау бөлімінің басшысы болды. Мануэль кейіннен саясат мәселелерінде идеологиялық тұрғыдан «белгісіз» болғандықтан осы бөлімге таңдалғанын айтты. Ол сондай-ақ Президент Нельсон Мандела басқаратын Ұлттық Бірлік Үкіметінде Сауда және Өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. 1994 жылдың желтоқсанында ол бәсекелестік саясатын күшейтуге ұмтылатынын жариялады, бұл кіруге кедерестерді азайтуға және монополиялық келісімдерді жоюға бағытталған. Байқаушылардың пікірінше, оның ең үлкен жетістігі – «апартеид тұсында бәсекелестікті басу үшін құрылған департаментті алып, оны 'либералды' нарықтық экономиканың алдыңғы қатарына шығару» болды, оның ішінде Тарифтер мен сауда жөніндегі келісімді қабылдау және тарифтер мен басқа да протекционистік шараларды азайту. Алайда, либерализацияны қолдауы оны кәсіподақтардың арасында, соның ішінде Оңтүстік Африка киім және тоқыма жұмысшыларының одағы және Оңтүстік Африка Кәсіподақтар Конгресінің (Cosatu) басқа да мүшелері арасында, ANC-нің үшжақты одағында танымалдылыққа ие болмады.

Қаржы министрі: 1996-2009

1996 жылғы 28 наурызда президент Мандела Крис Либенбергтің Қаржы министрі лауазымынан кеткенін, ал оның орнына Мануэл тағайындалғанын, Гилл Маркус оның орынбасары болып бекітілгенін хабарлады.

Экономикалық саясат

Министрлікке тағайындалған кезде Мануэль өзі кейнсиандық екенін және "қаражаттық тәртіптің өзі мақсат емес" деп сенбейтінін айтты. Оңтүстік Африка 2006-2007 қаржы жылында алғаш рет бюджеттік профицитті тіркеді, ал Мануэльдің қызмет ету кезеңінде Оңтүстік Африканың экономикалық өсімі тұрақты түрде күшті болды. Оның экономикалық басқаруы оппозициялық Демократиялық Альянстың қолдауына ие болды. Дегенмен, Үшжақты одақтың солшыл топтары ГИАР-ды және Мануэльді неолибералдық "1996 жылғы сыныптық жобаның" бір бөлігі деп сынады. Мануэльдің Қаржы министрі лауазымындағы қызметін жақсы бағалағандар да оның министрлігі құрылымдық экономикалық проблемаларды, әсіресе кедейлікті, жұмыссыздықты және теңсіздікті шеше алмағанын атап өтті. Ол сондай-ақ халықаралық аренадағы жоғары беделі үшін мақталып, жоғары бағаланды.

ҚХА Ұлттық атқарушы комитеті

Қаржы министрі қызметін атқарған кезінде Мануэль АНК Ұлттық атқару комитетінің танымал мүшесі болып қала берді. Ол 1997 жылдың желтоқсан айында жетінші орынмен қайта сайланды, ал 2002 жылдың желтоқсан айында бірінші орынды иеленді. 2007 жылдың желтоқсанында өткен сайлау съезінде, Полокуаньдегі 52-ші Ұлттық конференцияда, ол Мбеки кабинетінің қайта сайланған санаулы мүшелерінің бірі болды, Мануэль 80 адамның арасында 57-орынды алды. Осы конференцияда Мбекидің орынбасары Джейкоб Зума оны АНК президенті лауазымынан шеттету арқылы партиядағы терең жіктерді одан әрі күшейтті. Ричард Калландтың сөзінше, оқиғаның салдарына қатысты белгісіздік ортасындағы алаңдаушылық "бір ғана сұраққа тоғысады: Зума Тревор Мануэлді қаржы министрі қызметінде қалдыра ма?"

Отставка және қайта тағайындалу

2008 жылдың 20 қыркүйегінде Мбеки АНК-нің өтінішімен Оңтүстік Африка Республикасының президенті лауазымынан кететінін жариялады. 23 қыркүйекте оның кеңсесі Мануэльдің, жауап ретінде отставкасын берген 13 министрдің қатарында екенін хабарлады. Рандтың құны 2,5 пайыздан астамға төмендеді, бұл соңғы төрт жылдағы ең ірі құнсыздану болды. Бірақ, бір сағаттан кейін Мануэльдің өкілі, ол Мбекидің орнын басатын басшының басшылығында қызметін жалғастыруға дайын екенін мәлімдегенде, нарық қалпына келді. 25 қыркүйекте Кгалема Мотанте президент болып сайланды және ол Мануэльді қаржы министрі лауазымында қалдырды. Мбекидің отставкасынан кейін, Мбекидің қолдаушылары АНК-ден бөлініп, Халық конгресі (COPE) атты жаңа партия құрды. Он жылдан астам уақыт өткен соң, COPE-тің бұрынғы өкілі және журналист ЖЖ Табане, Мануэль COPE құрылған кезде "көлеңкеде" болғанын мәлімдеді; Мануэль кез келген қатысы бар екенін күшпен жоққа шығарды және Табанды қорқытып, оны қылмыстық жаламен айыптауға дайын екенін айтты.

Кейінгі даулар

2009 жылы Мануэль Қаржы министрлігінен кеткеннен кейін, ол кейде Мануэльді қатыстырумен саяси шабуылдардың нысанасына айналды. 2015 жылдың тамызында Business Day газеті Мануэльді "Өрмек торы жобасы" деп аталатын күрделі құпия жоспарға қатыстырған құжатты жариялады. Бұл жоба апартеидтен кейінгі кезеңде Ұлттық қазынашылық пен Оңтүстік Африканың экономикалық саясатына ақ үстемдіктің ықпалын сақтап қалу мақсатымен жасалған болып көрінеді. Құжаттың шығу тегі белгісіз, бірақ ол құпия барлау есебі болып саналады және үкіметтік ортада таралып, Мария Рамос, Мануэльдің әйелі және оның бұрынғы бас директоры, сондай-ақ бірнеше басқа да жоғары лауазымды қазынашылық қызметкерлері де заговоршылардың арасында болғанын мәлімдеді. Ұлттық қазынашылық бұл құжатты "негізсіз және мазасыздық тудыратын" деп мәлімдеп, "[Қазынашылықты] күдік тұқымын себуге және оны әлсіретуге, тұрақсыздандыруға бағытталған, түсіндіріле алмайтын ниетпен қозғалған болуы мүмкін" деді. Бұл талаптарды растайтын ешқандай дәлел ұсынылмады және ресми тергеу басталған жоқ. Бизнес баспасөз бұл есепті жала жабу науқанының бөлігі және қазынашылықты бизнес мүдделеріне бағыну үшін әлсірету әрекеті ретінде қарады. 2016 жылдың қазан айында Citizen газеті жариялаған мәліметке сәйкес, Мануэль Оңтүстік Африка Салық қызметінде (SARS) дұрыс тендер процедурасысыз 100 миллион рандтік жаңарту келісімшартына қол қойған. 2017 жылдың тамызында Мануэль және оның бұрынғы орынбасары Ябу Молекетиді "Аққулар" деп аталатын элиталық тергеу бөлімінің қызметіне қатысты саяси қайраткерлер мен азаматтарды тыңдады деген айыптама бойынша "Қырандар" тергеушілері сұраққа тартып алды. Бұл тергеу бөлімі Мануэль министр болып жұмыс істеген кезде, сол кездегі SARS комиссары және кейіннен Мануэльдің саяси қиындыққа тап болған ізбасары Правин Гордхан құрған еді. Экономикалық Азаттық Жолдастары (EFF) Мануэльді "құқықсыз топтың" ісіне қатысқандығы үшін айыптады, бірақ бұл айыптамалар Мануэль тарапынан күшпен жоққа шығарылды және бұқаралық ақпарат құралдары қазынашылықты заңсыз ету және мемлекеттік билікті басып алуға көмектесу әрекетінің бір бөлігі ретінде қарастырды.

Президенттіктегі министр: 2009-2014

2009 жылғы сәуірдегі жалпы сайлаудан кейін президент Мотантеден кейін Джейкоб Зума президент болып тағайындалды және Мануэльді өзінің кабинетіне Президенттік аппаратындағы екі министрдің бірі ретінде тағайындады. Коллинз Шабен өнімділікті бақылау, бағалау және басқаруға жауапты болса, Мануэль жаңа Ұлттық жоспарлау комиссиясы арқылы ұзақ мерзімді стратегиялық жоспарлаумен айналысатын болды, оның құрылуы да Зума кабинетін жариялаған кезде хабарланды. Мануэльдің жаңа лауазымға тағайындалуы көбінесе қолдау тапты. Алайда, қызметінің басында оппозициялық партиялар оны министрлік көлік ретінде пайдалану үшін 1,2 миллион теңге мемлекеттік қаражатқа сәнді BMW көлігін сатып алғаны үшін сынады. Кейін Мануэль бұл сатып алуды "дұрыс емес шешім" деп мойындады.

Ұлттық даму жоспары

2009 жылдың қыркүйек айында Мануэльдің министрлігі ұлттық стратегиялық жоспарлау туралы жасыл кітап жариялады. Cosatu оны кері қайтаруды талап етті, Звелинзима Вави Мануэльдің іс жүзінде "империялық" премьер-министрге айналатынын және басқа министрліктер мен Үшжақты одақты ығыстыратынын ескертті. Cosatu, әсіресе, Мануэльдің кең ауқымды портфелі экономикалық даму министрі, бұрынғы кәсіподақ жетекшісі Эбрахим Пателдің құзыретіне тиесілі екенін, ал ұзақ мерзімді экономикалық жоспарлау оның жауапкершілігінде болуы керек деп санайтын. Дегенмен, президент Зума 2010 жылдың 30 сәуірінде 24 мүшеден тұратын Ұлттық жоспарлау комиссиясының құрамын жариялағанда Мануэль төраға болып тағайындалды, ал кәсіпкер Сирил Рамафоса оның орынбасары болды. Комиссия 2011 жылдың қарашасында халық пікірін ескеру үшін Ұлттық даму жоспарының жобасын жариялады, ал түпкілікті жоспар Парламент 2012 жылдың тамызында, ал келесі айда министрлер кабинеті бекітті. Заңнамалық мерзімнің қалған он сегіз айында Мануэль жоспарды іске асыруға үкіметтің дайындықтарын бақылады. Осы кезеңде ол Паскаль Лами төрағалық еткен Болашақ ұрпақтар жөніндегі Оксфорд Мартин комиссиясының мүшесі де болды.

Джимми Манимен бірге

2011 жылдың 2 наурызында Мануэль үкіметтік коммуникация және ақпарат жүйесінің басшысы Жимми Маньиге ашық хат жариялады, онда Маньиді "Х. Ф. Верверд сияқты расист" деп айыптады. Бұл хат Маньидің жұмыспен қамту теңдігі заңдарына ұсынылған өзгерістердің кері әсерін болдырмау үшін, "батыс Кап провинциясындағы түсті жұрттың тым көп шоғырлануына" қарсы тұру үшін түсті адамдардың Оңтүстік Африканың провинциялары бойынша "таралуы" керек деген ұсынысына жауап ретінде жазылған. Мануэльдің Маньиге жазған хаты халықаралық БАҚ-тың қызу назарына ілікті, ал басқа да АНК жетекшілері Мануэльді қолдады. Кадер Асмал: "Министр Мануэльдің барлық саналы оңтүстікафрикалықтардың қолдауына және мақтауына лайық. Біздің алдымыздағы таңдау өте айқын: біз министр Мануэльдің адамгершілік және кеңпейілдік құндылықтарын қолдаймыз ба, әлде үнсіз отырып, Мэньи мырзаның қауіпті және зиянды ойларына қолдау көрсетеміз ба?" деген пікірін білдірді. Алайда, АНК Жастар лигасы Мануэльдің хатынан "алаңдағанын" мәлімдеп, "Енді Тревор Мануэль кімді ұсынатынын білмейміз, өйткені оның сөздері АНК-ға қарсы тұратын оңшыл саяси күштердің күн тәртібіне сай келеді" деді. Мануэльдің хатына Пауль Нгобени де қатысты, ол Sunday Independent газетінде жариялаған мақаласында Мануэльді жұмыстан босатуға шақырды. Нгобени Мануэльді "ең нашар қылмыскер" деп айыптап, оның "түсті жұрттың патшасы" болып әрекет етіп, президент Зума мен оның кабинетін "Маниге жасаған қорқынышты, негізсіз және нәсілшіл шабуылдары" арқылы құлатпақ болғанын айтты.

Зейнеткерлік

Мануэль 21 жылдық АХК Ұлттық атқару комитетіндегі қызметін 2012 жылдың желтоқсанында аяқтады, ол алдағы 53-ші ұлттық конференцияда қайта сайлануға түсуден бас тартты. Оның бұл хабарламасы оның қоғамдық өмірден шығуға ниеттенгені туралы болжамдарға орын берді. 2014 жылдың наурызында, сол жылғы жалпы сайлауға дейін парламент жабылып, демалысқа кеткен кезде Мануэль саясаттан зейнетке шыққанын мәлімдеді. Ол парламентте: "Бір кезде басшылық қызмет атқарушылар жаңа қанға, қоғамды дамудың жаңа деңгейіне көтерілетін өмірді өзгертетін идеялармен толы жастарға жол беруі керек" деді. Оның бұл шешімі Зума басқармасы кезіндегі саяси ықпалының төмендеуімен байланысты болды.

Кейінгі мансап

Парламенттен кеткен соң Мануэль жеке кәсіпкерлікпен айналысты. 2014 жылдың 1 қазанында ол әлемдік Ротшильд тобының аға кеңесшісі және оның Оңтүстік Африкадағы еншілес компаниясының төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2017 жылдың наурызында ол Брюс Хемфиллді ығыстырып, Old Mutual Emerging Markets компаниясының төрағасы болды. Ол сондай-ақ басқа да компанияларда атқарушы емес директор болып жұмыс істеді. Осы аралықта Мануэль Президент Зуманы сынаған саяси фигура ретінде танылды. 2016 жылдың сәуірінде Soweto TV телеарнасына берген сұхбатында ол «президенттің қанағаттану үшін өзінен бас тартуы біздің баршамызға пайдалы болар еді» деді және 2019 жылдың ақпанында Зондо комиссиясына куәлік беру кезінде Зума әкімшілігін сынады. 2022 жылдың мамырында Radio 702 радиосында сөйлеген сөзінде Мануэль АНК мүшелігінен бас тартқанын айтты, сонымен қатар «жастық шағымда АНК-ні қалыптастырған моральдық көшбасшылықтың мәгісі жоғалып кеткенін» жеткізді. Алайда, Мануэль Зума президенттік лауазымнан кеткеннен кейін, оның бұрынғы орынбасары, Ұлттық жоспарлау комиссиясының төрағасы Сирил Рамафоса президент болған соң, кеңесші ретінде мемлекеттік қызметке қайта оралды. 2019 жылдың ақпанында Қаржы министрі Тито Мбовени Мануэльді жаңа SARS комиссарын тағайындау үшін құрылған комиссия төрағасы етіп тағайындады. EFF жасаған мәлімдемеде Мануэль «жақын туыстыққа» және «сыбайлас жемқорлыққа» негізделген процеске төрағалық еткені айтылды, бұл пікірлер кейін Претория жоғары соты арқылы жала жапқандық деп танылды. 2018 жылдың сәуірінде Рамафоса Мануэльді өзінің төрт инвестициялық елшісінің бірі етіп тағайындады, ал екі жылдан кейін, Африка Одағының төрағасы ретінде Рамафоса Мануэльді Африканың COVID-19 пандемиясына қарсы күресі үшін халықаралық көмек тартуды қамтамасыз етуге міндеттелген төрт арнайы елшінің бірі етіп тағайындады. Соңғы жағдайда EFF Африка құрлығын Мануэльдің тағайындалуын қабылдамауға шақырды, оны «ақ монополиялық капиталдың құрылығы» деп атады.

Жеке өмір

1985 жылы Мануэль Линн Мэтьюсқа үйленді, олардың үш ұлы болды. Сол кезде Мануэльдің өзінің министрлігіндегі бас директор Мария Рамоспен заңсыз қарым-қатынаста болғаны туралы әңгіме тарады. Ол 2008 жылдың 27 желтоқсанында Франшхук қаласында Рамосқа үйленді. 2017 жылы Танди Модисе оны алмастырғанға дейін ол екі мерзімге канцлер қызметін атқарды, бұл көбінесе рәсімдік лауазым болды.