Тендра шайқасы: Ресей-Түрік соғысындағы теңіз жеңісі

Кіріспе

1790 жылғы орыс-түрік соғысының (1787–1792) теңіз шайқасы. Тендра тоғанындағы басқа шайқастар.

Шайқас

Ресейдің 10 желілік кемесі, 6 фрегат және шағын кемелер 5 қыркүйекте Федор Ушаковтың басшылығымен Севастопольден Херсонға бірнеше фрегат алу үшін аттанды. 8 қыркүйекте таңғы сағат 6-да Тендра жанында 14 желілік кемеден, 8 фрегаттан және 23 шағын кемеден тұратын Осман флотына кездесті. Османдықтар шайқасқа тұрғанда, орыс флоты үш қатарға бөлініп, Османдық желісінің соңына қарай жүзіп, бірікті. Османдық адмиралы Хусейн-паша өз қанатын қауіпті деп біліп, солтүстікке бұрылып, орыстармен қатарласып қайтты, олар да соңынан ерді. Сөйтіп, екі флот солтүстік-шығысқа қарай параллель бағытта жүрді. Бұл шамамен сағат 14:00-де аяқталды. Ушаков 3 фрегатты орыс желісін Османдықтардың шабуылдан қорғау үшін, жеңіл кемелердің жағына бұйрық берді (Османдық кемелер сол кезде мыспен қапталғандықтан, орыс кемелерінен бірнеше есе жылдам болды). Оның желісінде 710 зеңбірегі бар 13 кеме қалды, ал қарсы жағында 900 зеңбірегі бар 14 кеме тұрды. Содан кейін Ушаков Османдық кемелерге бұрылып, сағат 15:00-де атыс басталды. Османдықтар кері шегіне бастады және сағат 18:00-ге қарай толыққанды қашқанға ұшырады. Орыстар тызды, көптеген зиян келтірді. Атап айтқанда, Осман вице-адмиралының кемесіне Иоанн Богослов шабуыл жасады, ал адмирал мен контр-адмиралдың кемелеріне Рождество Христово мен Преображенье Господне шабуыл жасады. Османдықтардың жылдамдығы оларға қашуға мүмкіндік берді, ал сағат 20:00-ден кейін атыс тоқтады және орыстар зәкір салды. Ертесі күні 2 зақымдалған Османдық кеме, «Капитана» (вице-адмиралдың кемесі) және «Мелике Бахри» жақын жерде көрінді, орыстар шабуыл жасады. «Мелике Бахри» Мария Магдалинаға қарсылықсыз берілді, бірақ «Капитана» қарсы тұрды. Таңғы сағат 10-да «Св. Андрей Первозванный» оның алдыңғы толық желкенін түсірді, содан кейін «Св. Георгий Победоносец», «Преображенье Господне» және басқалары шабуыл жасады. Түске қарай ол толығымен қоршалған, бірақ күресін жалғастырды. Сағат 14:00-де Ушаков «Рождество Христово» кемесімен оның барлық мачталарын атып, кемесін оның бауларына тіреп қойды, ал сағат 15:00-де ол берілді. Ол өртеніп, Саид Бей мен капитаны қоса 20 адам эвакуацияланғаннан кейін жарылды. Кемедегі 800 адамның ішінде тек 101 адам ғана аман қалды. Кейбір орыс кемелері Осман флотының қалған бөлігін қуды, бірақ жерді жоғалтып, сағат 16:30-да Ушаков оларды қайтарды. Орыс қарақшылары кейіннен 3 шағын кеме әкелді. Орыс әскерінен 25 адам қаза тауып, 25 адам жараланды, ал 733 османдық тұтқынға алынды. Бірнеше кемелердің мачталары мен арқандарына ұсақ зақымдар келді. Тендра шайқасындағы орыс жеңісі оларға Қара теңізін бақылауға мүмкіндік берді, Григорий Потемкин соңынан Визиерге қарсы әскери қимылдарды бастауға болатынын ойлады, бұл ақырында Измаилды қоршауға әкелді.

The Russian fleet of 10 Ships of the line, 6 frigates and small craft sailed from Sevastopol on 5 September under Fyodor Ushakov for Kherson to pick up some frigates. At 6 a. m. on 8 September it encountered the Ottoman fleet of 14 battleships, 8 frigates and 23 small crafts at anchor near Tendra. As the Ottomans formed into a battle line, the Russian fleet sailed toward the tail end of the Ottoman line in 3 parallel lines, forming into one line as they did so. The Ottoman admiral, Hussein Pasha, seeing his tail threatened, turned north and came back parallel to the Russians, who followed suit so the two fleets ended up on paralleled tracks, heading north east. This was completed by about 2 p. m. Ushakov ordered 3 frigates to the off battle side of the van to guard against an Ottoman doubling of the Russian line (Ottoman ships of the period were usually coppered and therefore several knots faster than Russian ships), leaving 13 ships of 710 guns in his line, opposed to 14 with 900 guns. Ushakov then turned toward the Ottoman ships and firing began at about 3 p. m.

The Ottomans began to bear away and by 6 p. m. were in full retreat. The Russians followed closely, inflicting much damage—in particular, the Ottoman Vice Admiral's ship was attacked by Ioann Bogoslov, and the Admiral's and Rear Admiral's ships by Rozhdestvo Christovo and Preobrazhenie Gospodne. The Ottomans speed allowed them to get away though, and soon after 8 p. m. firing ceased and the Russians anchored. The next day, 2 damaged Ottoman ships, the Kapitana (Vice Admiral's ship) and Melike Bahri were seen close by, and the Russians attacked. Melike Bahri surrendered to Maria Magdalina without resistance, but the Kapitana put up a stout resistance. At 10 a. m. she was attacked by Sv. Andrei Pervozvannyi, which brought down her fore topsail, then by Sv. Georgii Pobyedonosets, Preobrazhenie Gospodne and others. By noon she was completely surrounded, but fought on. At 2 p. m. Ushakov in Rozhdestvo Christovo shot away all her masts and placed his ship across her bows, and at 3 p. m. she surrendered. She was seen to be on fire, and blew up after only 20 men, including Said Bey and her captain, had been taken off. Only 101 men were saved out of 800 on board. Some Russian ships had been chasing the rest of the Ottoman fleet but they were losing ground and at about 4:30 p. m. Ushakov recalled them. Russian privateers later brought in 3 small craft. Russian casualties were 25 killed and 25 wounded, and 733 Ottomans were captured. Several ships had minor damage in their masts and rigging. Russian victory in the Battle of Tendra allowed them to control the Black Sea, and Grigory Potemkin finally considered it possible to begin military action against the Vizier, leading eventually to the siege of Izmail.