Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Молюскалар туысы (көміртекті)
Genus of molluscs (fossil)
Бакулиттер – дерлік түзу қабықшалары бар, жойылған гетероморф аммониттердің баспаяқтылар туысы. Бұл туыс Кейінгі Бор кезегінің көп бөлігінде дүние жүзінде кездесіп, K-Pg жаппай жойылу оқиғасынан қысқа ғана уақытқа аман қалды. 1799 жылы Ламарк бұл туысқа ат қойған.
Baculites is an extinct genus of heteromorph ammonite cephalopods with almost straight shells. The genus, which lived worldwide throughout most of the Late Cretaceous, and which briefly survived the K Pg mass extinction event, was named by Lamarck in 1799.
Қабықтың анатомиясы
Бакулиттердің ересек қабығы көбінесе тік болып келеді және тегіс немесе ирекше жолақтармен немесе қабырғалармен жабдылуы мүмкін, олар әдетте артқы жағынан алдыңғы жағына қарай көлбеу болады. Апертура да алға қарай еңкейеді және ирек жиектеріне ие. Қабықтың ішкі бөлігі тар дөңгелек немесе сүйір болып келеді, ал сыртқы бөлігі кеңірек. Жастардың қабығы, қабықтың төбесінде табылады, бір немесе екі айналымнан тұрады және өте кішкентай, диаметрі шамамен ... болады. Ересек бакулиттердің ұзындығы шамамен ... (Baculites larsoni) дейін, ал ең ірілері ... дейін жетеді. Басқа аммониттер сияқты, қабықша да жануармен сифункл деп аталатын тар түтік арқылы байланысқан камералардан тұрады, оның көмегімен газ мөлшері мен осы арқылы қалықтау деңгейі Nautilus сияқты реттеледі. Камералар септа деп аталатын қабырғалармен бөлінген. Әр септаның сыртқы қабықпен кездесетін жері тігіс немесе тігіс сызығы деп аталады. Басқа нағыз аммониттер сияқты, бакулиттердің қабықтарында да түрлі түрлерді анықтауға пайда болатын күрделі тігіс үлгілері бар. Бакулиттердің ерекшелігі – еркектердің денесі аналықтардан үштен бірінен жартысына дейін кіші болуы мүмкін, сондай-ақ қабықтың бетіндегі қабырғалар да аналықтарға қарағанда әлдеқайда жұқа болуы мүмкін.
The adult shell of Baculites is generally straight and may be either smooth or with sinuous striae or ribbing that typically slant dorso ventrally forward. The aperture likewise slopes to the front and has a sinuous margin. The venter is narrowly rounded to acute while the dorsum is more broad. The juvenile shell, found at the apex, is coiled in one or two whorls and described as minute, about in diameter. Adult Baculites ranged in size from about (Baculites larsoni) up to in length. As with other ammonites, the shell consisted of a series of camerae, or chambers, that were connected to the animal by a narrow tube called a siphuncle by which gas content and thereby buoyancy could be regulated in the same manner as Nautilus does today. The chambers are separated by walls called septa. The line where each septum meets the outer shell is called the suture or suture line. Like other true ammonites, Baculites have intricate suture patterns on their shells that can be used to identify different species. One notable feature about Baculites is that the males may have been a third to a half the size of the females and may have had much lighter ribbing on the surface of the shell.
Бағдарлау
Бакулиттердің қабық морфологиясы, көлбеу жолақтармен немесе қабырғалармен, сондай-ақ ұқсас көлбеу апертурамен және тар дөңгелектен өткір кеудеге дейін келген вентерге ұқсас пішінмен, ересекте тіршілік еткенде көлденең бағытта болғанын көрсетеді. Мұндай қима ордовик кезеңінің Басслероцерас және Клитендоцерас сияқты ерте наутилоидтарында да кездеседі, олардың көлденең бағытта болғаны дәлелденген. Дегенмен, кейбір зерттеушілер бакулиттер тік бағытта өмір сүрген, басы тік төмен қарап тұрған деген қорытындыға келді, себебі апикалық қарсы салмағы болмағандықтан, қозғалыс көбінесе сол бағытта шектелген. Бірақ, Герд Вестерманның зерттеулері, соның ішінде, кем дегенде кейбір бакулит түрлері көлденең бағытта өмір сүргенін қайта растады.
The shell morphology of Baculites with slanted striations or ribbing, similarly slanted aperture, and more narrowly rounded to acute keel like venter points to its having had a horizontal orientation in life as an adult. This same type of cross section is found in much earlier nautiloids such as Bassleroceras and Clitendoceras from the Ordovician period, which can be shown to have had a horizontal orientation. In spite of this, some researchers have concluded that Baculites lived in a vertical orientation, head hanging straight down, since lacking an apical counterweight, movement was largely restricted to that direction. More recent research, notably by Gerd Westermann, has reaffirmed that at least some Baculites species in fact lived in a more or less horizontal orientation.
Экология
Қаптаманың изотоптық зерттеулері Бакулиттердің мұхиттың түбіне де, бетіне де тым жақын болмай, су бағанасының ортаңғы бөлігінде мекендегенін көрсетеді. Кейбір тау жыныстары жинақтарында Бакулиттер көптеп кездеседі, олардың үлкен топтарда өмір сүргені болжанады. Дегенмен, олар басқа жойылған, тік қабықты баспаяқтылар (мысалы, ортоцерид наутилоидтары) сияқты тау жыныстарын құрайтындай тығыздықпен табылмайды. Көрікті сақталған үлгілерді зерттеу синхротронмен жасалған бейнелеу арқылы радиуланың болғанын анықтады. Алған нәтижелер Бакулиттердің пелагикалық зоопланктонмен қоректенгенін көрсетеді (аузының ішінде личинкалық гастропод және пелагикалық изоподтың қалдықтары табылды).
From shell isotope studies, it is thought that Baculites inhabited the middle part of the water column, not too close to either the bottom or surface of the ocean. In some rock deposits Baculites are common, and they are thought to have lived in great shoals. However, they are not known to occur so densely as to be rock forming, as do certain other extinct, straight shelled cephalopods (e. g., orthocerid nautiloids). Studies on exceptionally preserved specimens have revealed a radula by synchrotron imagery. The results suggest that Baculites fed on pelagic zooplankton (as suggested by remains of a larval gastropod and a pelagic isopod inside the mouth).
Ынтымақтастық эволюциясы
Бакулиттер және туысқан кредалық тік аммониттер жиі сырттай ұқсас ортоцерид наутилоидтармен шатастырылады. Екеуі де ұзын, түтікше тәрізді пішінге ие, және екеуі де тас дүкендерінде сатылатын жиі кездесетін заттар (көбінесе бір-бірінің атымен). Екі эволюциялық тарам да түтікше пішінін тәуелсіз және жер тарихының әртүрлі кезеңдерінде дамытқан. Ортоцерид наутилоидтар бакулиттерге қарағанда (тек кеш кредалық даниялық кезеңде ғана) әлдеқайда ертерек өмір сүрді (палеозой дәуірінде кең таралған, ерте кредалықта жойылған болуы мүмкін). Бұл екі түрлі қазбаны көптеген ерекшеліктерімен ажыратуға болады, олардың ең айқынсы – тігіс сызығы: ортоцерид наутилоидтарда ол қарапайым, ал бакулиттер мен туысқан аммоноидтарда күрделі бүктеліп келген.
Baculites and related Cretaceous straight ammonite cephalopods are often confused with the superficially similar orthocerid nautiloid cephalopods. Both are long and tubular in form, and both are common items for sale in rock shops (often under each other's names). Both lineages evidently evolved the tubular form independently, and at different times in earth history. The orthocerid nautiloids mostly lived much earlier (common during the Paleozoic Era, possibly going extinct in the Early Cretaceous) than Baculites (Late Cretaceous Danian only). The two types of fossils can be distinguished by many features, most obvious among which is the suture line: it is simple in orthocerid nautiloids and intricately folded in Baculites and related ammonoids.
Мәдени маңызы
Бакулиттердің қазбалары өте нәзік және көбінесе сынып қалады. Олар көбінесе жартысына немесе бірнеше бөлікке, әдетте тігіс бойынан сынып табылған. Осылай табылған жеке камералар кейде пішіндеріне байланысты "тас бұқалар" деп аталады, бірақ осы атаудың артындағы әңгімеге қатысты Американың жергілікті халықтарына жатқызылатын авторлық құқық, көбінесе шындыққа жатпайды. Қара аяқты тайпасының ауызша дәстүрлерінде Инискимм (Бұқа шақырушы тас) туралы әңгіме бар. Бұл тастар бүгінгі күнге дейін жергілікті халықтар қолданысында. Америкада алғаш рет сипатталған *Baculites ovatus* түрін Томас Сей 1820 жылы Нью-Джерси штатының Атлантик таулы аймағындағы Navesink формациясынан алынған бір данадан сипаттаған. Бұл үлгі кейіннен 1828 жылы Сэмюэл Джордж Мортон салған гравировкамен бейнеленді. 1831 жылы квакер ғалымы Рубен Хайнс III қайтыс болғаннан кейін, бұл үлгі 180 жылға жоғалып, 2017 жылы Мэтью Галли Хайнстің үйі – тарихи Уайк үйінен қайта табылды.
Baculites fossils are very brittle and almost always break. They are most commonly found broken in half or several pieces, usually along suture lines. Individual chambers found this way are sometimes referred to as "stone buffaloes" (due to their shapes), though the Native American attribution typically given as part of the story behind the name is likely apocryphal. The Blackfoot have oral traditions that tell a story of the Iniskimm (Buffalo Calling Stone). They are still in use today by Indigenous peoples. Baculites ovatus, the first species of Baculites described in the Americas, was described by Thomas Say in 1820 from a single specimen from the Navesink Formation in Atlantic Highlands, New Jersey. The specimen was later illustrated by Samuel George Morton, who published an etching in 1828. After the death of the specimen's owner, the Quaker scientist Reuben Haines III, in 1831, the specimen was lost for 180 years until it was rediscovered at Haines's home, the historic Wyck House, in 2017 by Matthew Halley.