Кіріспе

Скутум (;: скута) – ежелгі Римде итальяндық халықтар, әсіресе б.з.б. төртінші ғасырдан бастап Рим армиясы қолданған қалқан түрі. Римдіктер гректердің гоплит фалангасынан манипула (манипули) құрамасына ауысқанда оны қабылдады. Бұрын римдік сарбаздар "клипеус" деп аталатын дөңгелек қалқанды қолданған, ал кейін үлкенірек скутумды пайдаланды. Алғашқыда скутум сопақ және дөңгелек болған, бірақ б.з.б. бірінші ғасырға қарай қазіргі кездегілерде кең таралған тікбұрышты, жартылай цилиндрлі қалқанға айналды. Бірақ римдіктер тек осы түрін ғана қолданбады; олардың қалқандары сарбаздың міндетіне қарай түрлі болды. Овал, дөңгелек және тікбұрышты пішіндер Рим тарихы бойы қолданылды.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Скутум бір қолмен ұстауға жеңіл болған, ал оның үлкен биіктігі мен ені қолданушының барлық денесін жауып, жаудың садақтан немесе қолма-қол шайқаста атқан оғынан тию ықтималдығын азайтатын. Скутумның ортасындағы металл дөңгелек (умбо) оны қосымша соққы беруге қолдануға мүмкіндік берді. Оның күрделі құрылысы скутумның алғашқы нұсқаларының күшті кесу немесе тебу соққысынан зардап шегуі мүмкін екенін көрсетті, бұл Римнің Карфаген және Дакияға қарсы жорықтарында байқалды, онда фальката және фалькс оңай тесіп, жарып жіберуге қабілетті болды. Бұл қарулардың салдары скутумды жақсартуға, яғни қалың тақтайшалар мен металл жиектер қосуға себеп болды. Оның орнына келген аспис скутумға қарағанда аз қорғаныш бергенмен, әлдеқайда берік болды.

Сөздің басқа қолданыстары

Scutum атауын 88 қазіргі заманғы шоқжұлдыздардың бірі ретінде қабылдаған, сондай-ақ Ұлыбританияның сәнді киім өндірушісі Aquascutum, ол 19 ғасырда су өткізбейтін ерлер киімдерімен танымал болды. Сондықтан атау латын тілінде "су қалқаны" деген мағынаны білдіреді. Зоологияда скут немесе скутум термині жануар анатомиясының жалпақ және қатайған бөлігін, мысалы, тасбақаның қабығын сипаттау үшін қолданылады.