Кіріспе

Қорқыныш пен үрей құдайы: Фобос (Φόβος, латынша: Phobus) – грек мифологиясындағы қорқыныш пен үрейдің құдайы және оның тұлғасы. Фобос Арес пен Афродитаның ұлы, Деимосқа іні болған. Ол әкесінің көмекшісі ретінде ғана мифологияда маңызды рөл атқармайды. Ежелгі грек мифологиясында Фобос соғыс қорқынышын бейнелейтін құдай және оның тұлғасы. Оның есімі латын тілінде Фобус деп жазылады, ал рим мифологиясында оған Павор немесе Террор сәйкес келеді.

Мифология

Гесиодтың "Теогониясында" Фобос Арес пен Афродитаның ұлы, Демос пен Гармонияның бауыры болып табылады. Ол көбінесе әкесіне көмекші рөлде болып, шайқаста дүрбелең тудырады. "Илиадада" ол әкесімен бірге, құдай Эрис (жанжал) және ағасы Деймос (Үрей)пен бірге шайқасқа қатысады. Гесиодтың "Геракл қалқанында" Фобос пен Деймос Ареспен бірге шайқасқа шығып, Гераклдан жарақат алғаннан кейін оны шайқас алаңынан шығарып алады. Ноннның "Дионисикасында" Зевс Фобосты найзағаймен, ал Деймосты Тайфунды қорқыту үшін күн күркірімен қаруландырады. Кейіннен, Фобос пен Деймос Арестің арба жүргізушілері ретінде үндістерге қарсы соғыста Дионис құдайымен шайқасады. Эсхилдің "Тебаға қарсы жеті" трагедиясында жеті жауынгер қара қалқан үстінде өгізді сойып, "қолдарымен өгіздің қанына тиіп, Арес, Эньо және Рут [Фобос] атынан ант етеді". Стесихордың сөзіне сәйкес, Арес ұлы Кикнос "көшпенді жандардың басын кесіп, Фоб (қорқыныш) құдайына ғибадатхана салу үшін бас сүйектерін пайдаланған".

Суреттер

Гесиод Фобосты Гераклдің қалқанында "артына қарай, отпен жарқыраған көздерімен қарап тұрғандай бейнелейді. Аузы тістерге толы, ақ қатар тістерімен, қорқынышты да үрейлі" деп суреттейді.

Фобос көбінесе арыстан басы немесе арыстанға ұқсас бас түрінде бейнеленеді. Бұл Паузанияның "Грекия сипаттамасы" еңбегінде де көрінеді: "Агамемнонның қалқанында Фобос (Қорқыныш) бейнеленген, оның басы – арыстан басы".

Дін

Плутарх Спартада Фобосқа, Өлімге (Танатос) және Күлкіге (Гелос) арналған ғибадатханалар туралы айтады, сондай-ақ спарталықтар қорқынышты мемлекеттің тұтастығын сақтайтын жақсы күш деп құрметтегенін мәлімдейді. Рим империясы кезінде жазған Паусанияс Фобосқа арналған ғибадатхана қаланың сыртында орналасқан екенін хабарлайды.

Астрономия

1877 жылы американдық астроном Асаф Холл Марс планетасының екі серігін ашты. Холл осы екі айды Фобос және Деймос деп атады. Фобос екеуінің арасында үлкені.

Психология

"Фобия" сөзі фобостан (Φόβος) туындайды, яғни негізсіз қорқыныш.