Кіріспе

Америкалық дипломат

Кларенс Дуглас Диллон (21 тамыз 1909 – 10 қаңтар 2003) – американдық дипломат және саясаткер, АҚШ-тың Франциядағы елшісі (1953–1957) және 57-ші Қаржы министрі (1961–1965) қызметтерін атқарған. Ол сондай-ақ Куба зымырандық дағдарысы кезінде Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (ExComm) атқару комитетінің мүшесі болды. Қаржы министрі қызметін атқарған кезіндегі консервативті экономикалық саясаты АҚШ долларын қорғауға бағытталған еді.

Ерте өмір

Диллон 1909 жылғы 21 тамызда Швейцарияның Женева қаласында американдық ата-анасы – Энн МакЭлдин (туған тегі Дуглас) және қаржыгер Кларенс Диллонның ұлы болып дүниеге келді. Диллон аристократтық ортада өскенімен, оның әкесінің әкесі Самуэль Лаповски Польшадан келген кедей еврей эмигрант болған. Оқуын аяқтаған жылы Дилон футболдан университеттік құрама командасына қатысып, құрмет грамотасын алды.

Мансап

1938 жылы ол әкесі Кларенс Диллонның атымен аталатын Dillon, Read & Co. фирмасының вице-президенті және директоры болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Гуам, Сайпан және Филиппин аралдарында қызметтен кейін, ол АҚШ Әскери-теңіз күштерінен лейтенант-коммандер званиесімен, Легионның құрметі және Әуе медалімен марапатталып отставкаға шықты. 1946 жылы ол Dillon, Read фирмасының төрағасы болды және 1952 жылға қарай фирманың инвестицияларын екі есеге арттырды. TIME журналының хабарлауынша, егер Ричард Никсон 1960 жылғы президент сайлауында жеңіске жеткен болса, Диллон Мемлекеттік хатшы болып тағайындалатын болған.

Қаржы министрі

1961 жылы Джон Ф. Кеннеди республикалық Диллонды Қазынашылық министрі етіп тағайындады. Диллон 1965 жылға дейін президент Линдон Б. Джонсон басқаруымен Қазынашылық министрі қызметін атқарды. Ричард Дин Бернс пен Джозеф М. Сиракузаның айтуынша, Диллонның экономикалық саясат тобын басқарғаны әкімшіліктің жалпы бағытына айтарлықтай консервативті әсер етті. Ол президентті елдің басты экономикалық мәселесі төлем балансының тапшылығы екендігіне көндірді, бұл ішкі мәселелерге қатысты салмақты көзқарас қабылдануына және радикалды либералдық шешімдерден бас тартуға әкелді. Президент Кеннедидің Диллонды Қазынашылық министрі етіп таңдауы төлем балансының тапшылығы және одан туындаған "алтынның ағылуы" туралы терең алаңдаушылықты көрсетті. Уолл-стритте беделді, республикашылдармен байланысы тығыз және ақша-несие саясатын жақтаған Дилонды таңдап алу арқылы Кеннеди, болашақ Демократиялық әкімшіліктің ықтимал бос ақша-несие саясатынан қорқып отырған қаржы қауымдастығына сенімділік білдіруді мақсат етті. Теодор Соренсеннің сөзіне сәйкес, президенттің таңдауына ең басты себеп долларға деген әлемдік сенімді сақтау және долларды алтынға айырбастаудың алдын алу қажеттілігі болды. Кеннеди тағайындалған кезде Дилонның орташа консервативті экономикалық көзқарастарымен келісті және Диллон президенттігінің барлық кезеңінде президентке жақын қол жеткізе алды. Ол Кеннедимен әлеуметтік қарым-қатынас жасаған азанау саяси серіктестердің бірі болды. Кеннеди мен Диллонның төлем балансы мәселесін шешуге берген басымдық әкімшіліктің жалпы экономикалық саясатына маңызды әсер етіп, оны консервативтік бағытқа бұрды. Доллармен төлемдердегі жылдық тапшылықтың өсуі шетелдік банктер мен үкіметтердің қолында доллардың көп мөлшерде жиналуына әкелді. Доллардың құнына деген сенімнің үнемі төмендеуі шетелдік иелерді долларын, доллармен салыстырғанда тұрақты құнға ие американдық алтынға айырбастауға итермеледі. Бұл "алтынның ағылуы" қаржы қауымдастығында алаңдаушылық тудырды және Кеннеди мен Джонсон әкімшілігінің кезеңіндегі маңызды мәселе болып қала берді. Доллардың беделін тұрақтандыру және алтынның сыртқа ағылуын тоқтату үшін Кеннеди әкімшілігі инфляцияны арттыруға және долларға деген шетелдік сенімді әлсіретуге әкелуі мүмкін экономикалық шаралардан аулақ болды. Кеннедидің президенттігінің алғашқы жылдары Дилонның төлемдердің тапшылығын басымдыққа қоюы экономикаға қатысты агрессивті фискалдық және ақшалай шараларға немесе әлеуметтік бағдарламаларға жұмсалатын шығындарды арттыруға жол бермеді. Тарифтік саясатқа қатысты Дилон 1960-1962 жылдары Женевада өткен Тарифтер мен сауда туралы жалпы келісім (ГАТТ) аясында тарифтік келіссөздердің бесінші раундын ұсынды; ол "Диллон раунды" деп аталды және тарифтерді едәуір төмендетуге әкелді. Дилон 1962 жылғы Сауданы кеңейту туралы заңға сәйкес өзара тарифтерді төмендету үшін президенттік билікті қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ өнеркәсіптік өсімді ынталандыру үшін 7 пайыздық инвестициялық салық жеңілдігін орнатуға арналған 1962 жылғы Кірістер туралы заңды әзірлеуге қатысты. Ол корпоративтік инвестицияларға көмектесу үшін амортизациялық ережелерді қайта қарауды қадағалады. Диллон реформалар пакетін әзірлеуді қадағалады. Ол Конгресс алдында пайыздар мен дивидендтерден түсетін табысқа салықтарды ұстап қалу туралы ұсыныс жасады. Мақсаты – салық төлеуден жалтарғандықпен күресу болды. Сонымен қатар, ол ойын-сауық шығындарын шегерген шетелдік "салық бейіштері" корпорациялары мен бизнесмендер пайдаланған заңсыз жолдарды жабуды ұсынды. Конгресс 1962 жылдың жазында әкімшіліктің реформа бағдарламасының көп бөлігін қабылдамаса да, Дилон соңғы пакетке қол қойды, өйткені ол 7 пайыздық инвестициялық салық жеңілдігін қамтыды. Кеннеди Дилонның дипломатиялық қабілетін де пайдаланды. Ол 1961 жылдың тамыз айында прогресс үшін альянсты бастау үшін Уругвайдың Пунта-дель-Эсте қаласына жіберілген американдық делегацияның басшысы болды. Диллон АҚШ-ты Латын Америкасындағы өмір сүру жағдайларын жақсарту үшін келесі он жылда 20 миллиард доллар көлемінде төмен пайыздық несие беруге міндеттендірді. Ол "өсе түсетін үміттер революциясын" қолдады және оны "өсе түсетін қанағаттану революциясына" айналдыруды мақсат етті. Сонымен қатар, Диллон Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде қызмет етті және 1962 жылдың қазан айындағы Куба зымыран дағдарысына қатысты қызу талқылауға белсенді қатысты.

Ұрпақтар

Қызы Джоанның алғашқы некесі арқылы ол Джоан Диллон Мозлидің (т. 1954), ал Люксембург принці Чарльзға екінші рет тұрмысқа шыққандықтан, принцесса Шарлоттаның (т. 1967) және принц Роберттің (т. 1968) әкесі болды. 1977 жылы принц Чарльз қайтыс болғаннан кейін, Джоан 1978 жылы 8-ші Муши герцогы Филиппке үйленді, бірақ одан басқа балалары болмады.

Көркем шығармаларда

Брендан Дюбоистің "Қайта тірілу күні" (1999) романында Кубалық зымыран дағдарысы толыққанды ядролық соғысқа ұласып, Вашингтон қаласы қиратылады. Президент Джон Ф. Кеннеди және вице-президент Линдон Джонсон, Сенат пен Конгрестің көп бөлігі, сондай-ақ Кеннеди әкімшілігінің көптеген мүшелері қаза табады. Қаржы министрі Диллон соғыстан аман қалып, АҚШ-тың 36-шы президенті болады.