Дэниел Эллсберг: Американдық саяси белсенді және құпия құжаттарды жариялаған адам

Дэниел Эллсберг (1931-2023) – АҚШ саяси белсендісі, Пентагон құпия құжаттарын жариялағандықтан танымал. Әділетсіздікке қарсы күресі үшін марапатталған.

18 мин оқу

100%

Дереккөз: Daniel Ellsberg — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Американдық хабаршы, саяси белсенді (1931–2023)

Дэниел Эллсберг (7 сәуір, 1931 – 16 маусым, 2023) – американдық саяси белсенді, экономист және АҚШ әскери талдаушысы. RAND Corporation қызметкері болып жұмыс істеген кезінде ол 1971 жылы Вьетнам соғысы бойынша АҚШ үкіметінің шешім қабылдау процесін зерттеген Пентагонның құпия есебін The New York Times, The Washington Post және басқа газеттерге жіберу арқылы ұлттық саяси дау тудырды. 1973 жылдың қаңтарында Эллсбергке 1917 жылғы тыңшылық туралы заң бойынша, сондай-ақ ұрлық және сөз байласу айыптары тағылды, оған ең көп дегенде 115 жылға дейін жаза тағайындалуы мүмкін еді. Бірақ үкіметтік бұзушылықтар мен заңсыз дәлелдер жинау (кейіннен Уотергейт саяси жанжалына қатысқан адамдар жасаған), сондай-ақ Леонард Будин мен Гарвард құқық мектебінің профессоры Чарльз Нессонның қорғауының арқасында судья Уильям Мэтью Бёрн 1973 жылдың мамырында Эллсбергке тағылған барлық айыптарды жойды. Эллсберг 2006 жылы «Тіршілік құқығы» сыйлығымен марапатталды. Ол сонымен қатар шешім қабылдау теориясындағы маңызды мысал – Эллсберг парадоксын жасағаны үшін, ядролық қару және ядролық саясат бойынша жүргізген кең ауқымды зерттеулері үшін және WikiLeaks, Челси Мэннинг және Эдвард Сноуденді қолдағандығы үшін танымал болды. Эллсбергке 2018 жылы Олоф Пальме сыйлығы «терең гуманизм және ерекше моральдық қайраттылығы» үшін табысталды.

Ерте өмір және мансап

Эллсберг 1931 жылғы 7 сәуірде Иллинойс штатының Чикаго қаласында Гарри мен Адель (Чарски) Эллсбергтің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы христиандық ғылымға өткен ашкенази еврейлері болды және ол осы дінде тәрбиеленді. 2008 жылы Эллсберг журналиске ата-анасы отбасын еврей деп есептегенін, бірақ «дін тұрғысынан емес» деді. Эллсберг Детройт қаласында өсті және жақын орналасқан Блумфилд Хиллс қаласындағы Кранбрук мектебінде білім алды. Анасы оның концерттік пианист болуын қалаған, бірақ 1948 жылдың шілдесінде, анасы мен әпкесі көлік апатында қаза болғаннан кейін – әкесі рульде ұйықтап, отбасылық машинаны көпір тірегіне соғып – екі жылдан кейін ойнауын тоқтатты. Эллсберг 1952 жылы Гарвард колледжіне стипендия бойынша түсіп, summa cum laude атағымен экономика мамандығы бойынша бітірді. Ол Кембридждегі Кингс колледжінде бір жыл оқыды, Вудро Вильсон Ұлттық стипендиялық қорының қаражатымен экономика бойынша диплом алды, содан кейін Гарвардқа оралу алдында осы мамандық бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 1954 жылы ол АҚШ Теңіз корпусына қатысып, офицерлік шен алды. Ол ядролық стратегияға ден қойып, Герман Кан сияқты жетекші стратегтермен жұмыс істеді және АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесі мен Стратегиялық әуе күштерінің қазіргі жоспарларына қарсы шықты. Эллсберг 1962 жылы Гарвард университетінде экономика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның шешім қабылдау теориясы бойынша диссертациясы белгісіздік немесе нақтылықтың болмауы жағдайындағы шешімдердің, әдетте, жақсы анықталған субъективті ықтималдықтармен сәйкес келмеуі мүмкін екенін көрсеткен ой эксперименттері жиынтығына негізделген. Қазір Эллсберг парадоксы деп белгілі болған бұл теория 1980 жылдардан бері дамып келе жатқан зерттеулердің негізін құрады, оның ішінде Шоке күтілетін пайдасы және ақпараттық алшақтық шешімдері сияқты тәсілдер бар. Эллсберг 1964 жылдың тамызынан бастап Қорғаныс министрі Роберт Макнамараның арнайы кеңесшісі ретінде, сондай-ақ Қорғаныс министрінің халықаралық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі Джон Макнотонның кеңесшісі ретінде Пентагонда жұмыс істеді. Содан кейін ол екі жыл бойы Оңтүстік Вьетнамға барып, Мемлекеттік департаменттің өкілі ретінде генерал Эдвард Лэнсдейлмен бірге жұмыс істеді. Оңтүстік Вьетнамнан оралғаннан кейін Эллсберг RAND корпорациясындағы жұмысын жалғастырды. 1967 жылы ол 33 тағы басқа сарапшылармен бірге Вьетнам соғысының барысы туралы құпия құжаттарды зерттеудің 47 томдық құпия жобасына қатысты, бұл жобаны Қорғаныс министрі Макнамара тапсырған және Лесли Х. Гелб пен Мортон Халперин бақылады.

Ellsberg was born in Chicago, Illinois, on April 7, 1931, the son of Harry and Adele (Charsky) Ellsberg. His parents were Ashkenazi Jews who had converted to Christian Science, and he was raised as a Christian Scientist. In 2008, Ellsberg told a journalist that his parents considered the family Jewish, "but not in religion." Ellsberg grew up in Detroit and attended the Cranbrook School in nearby Bloomfield Hills. His mother wanted him to be a concert pianist, but he stopped playing in July 1948, two years after both his mother and sister were killed when his father fell asleep at the wheel and crashed the family car into a bridge abutment. Ellsberg entered Harvard College on a scholarship, graduating summa cum laude with an A. B. in economics in 1952. He studied at King's College, Cambridge, for a year through funding from the Woodrow Wilson National Fellowship Foundation, initially for a diploma in economics and then changed his credits toward a PhD in the subject, before returning to Harvard. In 1954, he enlisted in the United States Marine Corps and earned a commission. He concentrated on nuclear strategy, working with leading strategists such as Herman Kahn and challenging the existing plans of the United States National Security Council and Strategic Air Command. Ellsberg completed a PhD in economics from Harvard in 1962. His dissertation on decision theory was based on a set of thought experiments that showed that decisions under conditions of uncertainty or ambiguity generally may not be consistent with well defined subjective probabilities. Now known as the Ellsberg paradox, it formed the basis of a large literature that has developed since the 1980s, including approaches such as Choquet expected utility and info gap decision theory. Ellsberg worked in the Pentagon from August 1964 under Secretary of Defense Robert McNamara as special assistant to Assistant Secretary of Defense for International Security Affairs John McNaughton. He then went to South Vietnam for two years, working for General Edward Lansdale as a member of the State Department. On his return from South Vietnam, Ellsberg resumed working at RAND. In 1967, he contributed with 33 other analysts to a top secret 47 volume study of classified documents on the conduct of the Vietnam War, commissioned by Defense Secretary McNamara and supervised by Leslie H. Gelb and Morton Halperin.

Пентагон құжаттары

1969 жылдың соңында, бұрынғы RAND корпорациясының әріптесі Энтони Руссоның көмегімен Эллсберг өзінің қолжеткімесінде болған құпия құжаттардың бірнеше фотокөшірмесін жасырын түрде жасады; бұл құжаттар кейіннен «Пентагон құжаттары» деп белгілі болды. Олар үкімет соғыстың басында қазіргі ресурстармен жеңіске жету мүмкін емес екенін білгенін көрсетті. Сонымен қатар, The New York Times газетінің редакторы кейін жазғандай, бұл құжаттар «Джонсон әкімшілігінің ұлттық мүдде мен маңызға ие мәселеде ғана емес, Конгреске де жүйелі түрде жалған мәлімдеме жасағанын көрсетті». Эллсберг құжаттарды көшіргеннен кейін көп ұзамай, соғысқа деген көзқарасын өзгертуіне және әрекет ету шешіміне ықпал еткен бірнеше адаммен кездесуге бел буды. Олардың бірі Рэнди Келер еді. Тағы бірі – 1960 жылы Киотода танысқан және АҚШ-тың сыртқы саясаты туралы пікір алмасқан ақын Гари Снайдер. Эллсберг ақырында Снайдердің жағдайға және оған қарсы шаралар қажеттілігіне қатысты дұрыс болғанын мойындауға дайын болды.

Шығару және жариялау

1970 жылы Эллсберг бірнеше американдық сенаторларды, олардың ішінде Сенаттың Сыртқы қатынастар комитетінің төрағасы Ж. Уильям Фулбрайтты және соғысқа қарсы белсенді Джордж Макговернді Сенатта құжаттарды жариялауға көндіруге тырысты, себебі сенатор Сенаттың алдында айтқан сөзі үшін сотталмайды. Эллсберг кейбір құжаттардың көшірмелерін жеке таратуға рұқсат берді, соның ішінде Саясатты зерттеулер институтының (IPS) Маркус Раскин мен Ральф Ставинс ғалымдарына. Эллсберг одан құжаттарды тек пәтерінде жазып алуын сұрағанмен, Шихан 2 наурызда Эллсбергтің тілегіне қарамастан, Бостон аймағындағы түрлі дүкендерде оларды көшіріп алды. Содан кейін Шихан көшірмелерді Вашингтонға, одан Нью-Йоркке ұшырып әкелді. 1971 жылдың 13 маусымында «Нью-Йорк Таймс» газеті 7000 беттен тұратын жинақтан алынған тоғыз үзінді мен түсіндірмелерді жариялады. 15 күн бойы Никсон әкімшілігінің өтінішімен сот шешімімен «Нью-Йорк Таймс» газетінің мақалаларын жариялауға тыйым салынды. Осы уақытта, ФБР-дің 13 күнге созылған іздеуінен қашып жүріп, Эллсберг құжаттарды «Вашингтон Пост» газетінің ұлттық редакторы және бұрынғы RAND корпорациясының әріптесі Бен Багдикианға Бостон аймағындағы мотельде тапсырды. 1971 жылдың 29 маусымында Аляска штатының АҚШ сенаторы Майк Грэвел өзінің Кіші комитетінің жазбасына 4100 беттік құжаттарды енгізді, оларды ол 26 маусымда Бен Багдикиан арқылы Эллсбергтен алған болатын. Бүгін таңертең Рамсфелд бұл қарапайым адамға түсініксіз бос сөздер екенін айтты. Бірақ осы бос сөздердің арасынан өте анық бір мәселе көрінеді: үкіметке сенуге болмайды, олардың айтқандарына сенуге болмайды, олардың шешімдеріне де сенуге болмайды. Америкада қалыпты жағдай саналатын президенттердің қатесіздігіне күмән туындады, себебі бұл адамдар президенттің қалағандарын істейді, тіпті ол дұрыс болмаса да, ал президент те қателесуі мүмкін. Никсонның бас прокуроры Джон Митчелл дереу «Нью-Йорк Таймс» газетіне жеделхат жіберіп, жариялануды тоқтатуды бұйырды. «Нью-Йорк Таймс» газеті бұл бұйрыққа бағынбады, соның салдарынан үкімет газетке қарсы сотқа жүгінді. «Нью-Йорк Таймс» газеті Жоғарғы Сотта істі жеңіп алғанмен, оған дейін апелляциялық сот газетке жариялануды уақытша тоқтатуды бұйырған болатын. Бұл АҚШ тарихындағы Азамат соғысы кезінде Авраам Линкольннің президенттігінен бері ірі газеттің жариялануын тоқтатуға үкіметке алғашқы рет мүмкіндік берген жағдай болды. Эллсберг Пентагон құжаттарын тағы да 17 газетке тез арада таратты. Баспасөздің құжаттарды жариялау құқығы «New York Times Co. v. United States» ісінде қорғалды. Жоғарғы Соттың бұл шешімі баспасөз бостандығына қатысты Бірінші түзетудегі құқықтың «қазіргі заманғы тіректерінің» бірі деп танылды. Ақпараттың жария болуына жауап ретінде Никсонның Ақ үйі одан әрі ақпарат ағылуына және Эллсбергке қарсы науқанды бастады. Джон Эрлихманның жетекшілігімен көмекшілер Эгиль Крог және Дэвид Янг «Ақ үйдің сантехниктерін» құрды, олар кейін Уотергейт тонауларына әкелді. Эллсбергтің досы Ричард Холбрук оны «бүкіл дәуірдің үлгісін көрсететін тарихи кейіпкерлердің бірі» деп санады және ол Вьетнам мен Уотергейтті 1961-1975 жылдар аралығында жалғасқан оқиғалардың «бастапқы себебі» деп ойлады.

Throughout 1970, Ellsberg covertly attempted to persuade a few sympathetic U. S. Senators—among them J. William Fulbright, chair of the Senate Foreign Relations Committee, and George McGovern, a leading opponent of the war—to release the papers on the Senate floor, because a Senator could not be prosecuted for anything he said on the record before the Senate. Ellsberg allowed some copies of the documents to circulate privately, including among scholars at the Institute for Policy Studies (IPS), Marcus Raskin and Ralph Stavins. While Ellsberg had asked him to only take notes of the documents in his apartment, Sheehan defied Ellsberg's wishes on March 2, by frantically copying them in various Boston area shops while Ellsberg was vacationing in the West Indies. Sheehan then flew the copies to his home in Washington and then New York. On Sunday, June 13, 1971, The New York Times published the first of nine excerpts from, and commentaries on, the 7,000 page collection. For 15 days, The New York Times was prevented from publishing its articles by court order requested by the Nixon administration. Meanwhile, while eluding an FBI manhunt for thirteen days, Ellsberg gave the documents to Ben Bagdikian, then national editor of The Washington Post and former RAND Corporation colleague, in a Boston area motel. On June 29, 1971, U. S. Senator Mike Gravel of Alaska entered 4,100 pages of the Papers into the record of his Subcommittee on Public Buildings and Grounds—pages which he had received from Ellsberg via Ben Bagdikian on June 26.]] Rumsfeld was making this point this morning To the ordinary guy, all this is a bunch of gobbledygook. But out of the gobbledygook comes a very clear thing You can't trust the government; you can't believe what they say; and you can't rely on their judgment; and the—the implicit infallibility of presidents, which has been an accepted thing in America, is badly hurt by this, because It shows that people do things the president wants to do even though it's wrong, and the president can be wrong. John Mitchell, Nixon's Attorney General, almost immediately issued a telegram to The New York Times ordering that it halt publication. The New York Times refused, and the government brought suit against it. Although The New York Times eventually won the case before the Supreme Court, prior to that, an appellate court ordered that the New York Times temporarily halt further publication. This was the first time the federal government was able to restrain the publication of a major newspaper since the presidency of Abraham Lincoln during the U. S. Civil War. Ellsberg released the Pentagon Papers to seventeen other newspapers in rapid succession. The right of the press to publish the papers was upheld in New York Times Co. v. United States. The Supreme Court ruling has been called one of the "modern pillars" of First Amendment rights with respect to freedom of the press. In response to the leaks, Nixon White House staffers began a campaign against further leaks and against Ellsberg personally. Aides Egil Krogh and David Young, under the supervision of John Ehrlichman, created the "White House Plumbers", which would later lead to the Watergate burglaries. Richard Holbrooke, a friend of Ellsberg, came to see him as "one of those accidental characters of history who show the pattern of a whole era" and thought that he was the "triggering mechanism for events which would link Vietnam and Watergate in one continuous 1961 to 1975 story."

Қашықтан ену

1971 жылдың тамызында Крог пен Янг Ескі атқарушы кеңсе ғимаратының жертөледегі кеңсесінде Г. Гордон Лиддимен және Э. Говард Хантпен кездесті. Хант пен Лидди Элсбергтің психикалық жағдайы туралы "мол ақпарат" алу үшін "жасырын операция" жүргізуді ұсынды, осы арқылы оны қарапайым етуге болатын еді. Крог пен Янг Эрлихманға Элсбергтің психиатры Льюис Филдингтің барлық медициналық файлдарын тексеру үшін "жасырын операция жүргізуге" рұқсат беруін сұрап, хат жіберді. Эрлихман "оның ізін анықтау мүмкін емес екеніне сенімді екеніңізге көз жеткізген жағдайда" келісті. 1971 жылдың 3 қыркүйегінде Филдингтің кеңсесіне шабуыл жасалды – Эрлихманның жазбаларында бұл "Хант/Лидди арнайы жобасы №1" деп аталды. Бұл шабуылды "Ақ үйдің сантехниктері" Хант, Лидди, Эухенио Мартинес, Фелипе де Диего және Бернард Баркер (соңғы үшеуі ЦРУ агенттері болған немесе болған) жүзеге асырды. Сантехниктер Элсбергтің файлына тапты, бірақ олар іздеген ұятты ақпарат онда болған жоқ, сондықтан олар оны Филдингтің кеңсесінің еденіне тастап кетті. Кейін Хант пен Лидди Филдингтің үйіне енуді жоспарлады, бірақ Эрлихман екінші шабуылға рұқсат бермеді. Элсберг пен Руссоның 1973 жылдың сәуірінде өткен сот процесінде бұл оқиға жарық көргенге дейін Элсберг пен жұртшылық бұл туралы білмеді.

Халперин корпусы

1973 жылы Эллсбергтің соты барысында АҚШ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің қызметкері Мортон Халпериннің АҚШ-тың Камбоджаға жасаған құпия бомбалау операциясы туралы ақпаратты "Нью-Йорк Таймс" газетіне берген деген күдікпен ФБР Генри Киссинджердің өтініші бойынша Дж. Эдгар Гуверге оның телефон сөйлесулерін жазғаны анықталды. Халперин мен оның отбасы бірнеше федералды шенеунікке қарсы сотқа шағымданып, тыңдау олардың Төртінші түзетуге сәйкес құқықтарын және 1968 жылғы "Қылмысты бақылау және қауіпсіз көшелер" заңының III тарауын бұзғанын мәлімдеді. Сот Ричард Никсон, Джон Митчелл және Х.Р. Холдеман Халпериндердің Төртінші түзетудегі құқықтарын бұзғанын растады және оларға 1 доллар көлемінде номиналды өтемақы төледі.

Құбыршылар Элсбергтің бейтараптандыру ұсынысы

Оллсберг кейінірек сот аяқталғаннан кейін Уотергейт прокуроры Уильям Х. Мерриллдің Лидди мен "Сантехниктер" тобының бұрын ЦРУ-да жұмыс істеген 12 кубалық-американдықтың Оллсбергті қоғамдық митингке келгенде "толыққанды қабілетсіз ету" жоспары туралы хабарлағанын айтты. Олардың Оллсбергті өлтіруі немесе жай ғана ауруханаға жатқызуы мақсатында болғандығы белгісіз. Лидди өзінің өмірбаяндық естеліктерінде Говард Ханттан бастау алған "Оллсбергті бейтараптандыру ұсынысын" сипаттайды, онда Оллсбергті ЛСД-мен улау, оны сорпасына еріту арқылы, Вашингтондағы қайырымдастық кешінде "Оллсбергті сөйлеу уақытына дейін дұрыс ойлай алмайтын күйге жеткізу" және осылайша "оны есірткіге тәуелді адам ретінде көрсету" және "оны қаралау" көзделген. Бұл жоспарға Майамидегі кубалық қауымнан шақырылған официанттар қатысуға тиіс болған. Лиддидің сөзіне сүйенсек, жоспар соңында мақұлданғанда, "кубалық официанттарды Майамидегі қонақүйлерінен Вашингтон қонақүйіне, кешкі ас өтетін жерге жеткізуге жеткілікті уақыт қалмады" және жоспар "басқа мүмкіндік туғанша күшіне енбеді".

Активизм және көзқарастар

Эллсбергтің алғашқы жарияланған кітабы – Papers on the War (Нью-Йорк: Simon and Schuster, 1972). Кітапқа Эллсбергтің бұрынғы, жүлделі «Батпақ аңызы және тұрқымас машина» атты еңбегінің қайта қаралып жаңартылған нұсқасы енген, ол алғаш рет «Қоғамдық саясат» журналында жарияланған. Кітап «Қылмыстық соғыста лауазымды тұлғалардың жауапкершілігі» деген мақаламен аяқталады. Вьетнам соғысынан кейін Эллсберг саяси белсенділігін жалғастырып, лекциялық сапарлармен жүрді және өзекті мәселелер туралы пікір білдірді. Үкіметтегі тәжірибесін сараптап, Эллсберг құпия мәліметтерге кең қол жеткізгендігіне сүйене отырып, былай деді: «Президент, оның өкілдері, шенеуніктер халыққа күнделікті өтірік айтады. Егер сіз президенттің түрлі себептермен халықты алдағанын қабылдай алмасаңыз, сіз сол деңгейде үкіметте тұра алмайсыз немесе бір апта ішінде оны біліп қоясыз. Шындығында, президенттер сирек толық шындықты айтады – тіпті, ешқашан толық шындықты айтпайды – олардың күтіп отырғаны, істеп жатқаны, сенетіні және не үшін істеп жатқаны туралы, ал мұндай мәселелерде өтірік айтудан көбінесе аулақ болмайды».

Қытайға 1958 жылы ядролық шабуыл жасауды ұсынған құпия құжаттарды жариялау

2021 жылдың 22 мамырында, Байден әкімшілігі кезінде, The New York Times газеті Эллсбергтің 1958 жылы Пентагон Тайвань бұғазындағы шиеленіс кезінде Қытайға ядролық шабуыл жасау жоспарын жасаған құпия құжаттарды жариялағанын хабарлады. Құжаттарға сәйкес, АҚШ әскери басшылары Қытайдың одақтасы – Кеңес Одағының жауап қайтаратынына және миллиондаған адам қаза болатынына сенгенімен, бірінші кезекте ядролық соққы беруді қолдаған. Эллсберг The New York Times газетіне Тайвань бұғазындағы дағдарысқа қатысты құпия құжаттарды елу жыл бұрын Пентагон қағаздарын көшірген кезде-ақ көшіргенін, бірақ сол кезде оларды жарияламауды шешкенін айтты. Оның орнына Эллсберг 2021 жылдың көктемінде құжаттарды жариялады, себебі Тайваньның болашағына байланысты АҚШ пен Қытай арасындағы шиеленіс күшейіп бара жатыр деп алаңдады. Ол Пентагонның дәстүрлі қару-жарақпен әскери қақтығыс шешуші жеңіске жетпесе, Қытайға ядролық соққы беру мүмкіндігін қарастырып жатқанын болжады. "Мен қатысушылардың арадағы немесе қазіргі үкіметтегіден ақымақтығы немесе ойсыздығы артық деп ойламаймын", - деді Эллсберг, сондай-ақ президент Байденді, Конгрессті және халықты назар салғандары үшін шақырды. Құпия құжаттарды жариялаған Эллсберг АҚШ Әділет департаментінің 1917 жылғы тыңшылық актісін қолданып, ақпарат берушілерді жазалауына қатысты сот ісінде айыпталушы болуға дайын екенін мәлімдеді. Эллсберг бұл актінің тыңшылар ғана емес, барлық адамдарға қолданылатынын және сотталушыға құпия ақпаратты қоғамдық мүдде үшін жариялау себептерін түсіндіруге тыйым салатынын атап өтті.

Соғысқа қарсы белсенділік

2018 жылы 18 мамырда Democracy Now телеарнасына берген сұхбатында Эллсберг АҚШ-тың шетелдегі, әсіресе Таяу Шығыстағы әрекеттерін сынап, былай деді: "Менің ойымша, Иракта Америка біздің басып кіруіміздің, Ирак пен Ауғанстанға жасаған шабуылымыздың салдарынан қаза тапқан адамдардың санына ешқашан нақты баға берген емес. Біз алғаш рет ондағы кеңес әскеріне қарсы ЦРУ қолдауымен жиһадты ынталандырғаннан бері, содан кейін кеңес әскерінің басып кіруіне себеп болдық. Біз Таяу Шығысты тозаққа айналдырдық."

АҚШ-тың Иракқа қарсы соғысына қарсы белсенділік

2003 жылы Иракқа басып кіруге дейін ол соғысқа қатысуды ақтау үшін пайдаланылуы мүмкін "Тонкин шығанағы сценарийі" туралы ескертті және үкіметтің "ішкі адамдарын" Буш әкімшілігінің соғысты қолдайтын үгіт-насихат науқанына қарсы тұру үшін ақпаратты жария етуге шақырды, сондай-ақ бұл мәселеде Скотт Риттердің күш-жігерін жоғары бағалады. Кейін ол британдық GCHQ аудармашысы Кэтрин Гунның құпия ақпаратты жариялауын қолдады және үкіметтің басып кіру туралы алдауын көрсететін кез келген құжаттарды ашып беруге басқаларды шақырды. Элсберг 2004 жылы Оклахома штатының Форт-Силл қаласында Камило Мехианың санадан бас тарту ісі бойынша куәлік берді. Элсберг Ирактағы АҚШ-тың соғыс қылмыстарын ашып көрсеткен WikiLeaks негізін қалаушы Джулиан Ассанждың тұтқындалуын сынады.

АҚШ-тың Иранға қарсы әскери іс-қимылына қарсы белсенділік

2006 жылдың қыркүйегінде Эллсберг Харпер журналына соғысты тоқтату үшін, АҚШ-тың Иранға болуы мүмкін шабуыл туралы ақпаратты біреудің жариялап жібергеніне үмітттенгенін жазды. 2008 жылдың 30 наурызында Сан-Францискодағы Унитарий-универсалистік шіркеуінде сөйлеген сөзінде Эллсберг Палата Төрағасы Нэнси Пелосидің Джордж Бушқа қатысты істегендей, импичментті «көзден тыс ете алмаймын» деп жариялауға құқығы жоқ екенін айтты. Конгресс мүшелері қызметке кірісер алдында «АҚШ Конституциясын барлық шетелдік және ішкі жаулардан қорғауға» ант береді. Ол сондай-ақ, АҚШ Конституциясының VI бабына сәйкес, келісімдер, оның ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымының хартасы және АҚШ қол қойған халықаралық еңбек құқығы туралы келісімдер елдің жоғарғы заңы болып табылады, оны штаттар, президент немесе конгресс бұзуға құқылы емес. Мысалы, егер Конгресс тәуелсіз мемлекетке негізсіз шабуыл жасауға рұқсат берсе, бұл рұқсат шабуылды заңды етпейді. Егер президент осы рұқсатты шабуылға негізді себеп деп көрсетсе, ол Халықаралық қылмыстық сотта соғыс қылмыстары үшін қудалана алады.

Ресейдің Украинаға басып кіруі

2022 жылдың сәуірінде Эллсберг Ресей президенті Владимир Путиннің «өте жаман адам екені анық. Оның агрессиясы – Афғанстанға кеңестік басқын сияқты, қырғи қабақ соғысқа ұқсас және заңсыз. Немесе АҚШ-тың Афғанстан мен Иракқа басып кіруі. Не Гитлердің Польшаға шабуылы». Ол Путиннің ядролық қатерлерін Ричард Никсонның өзін-өзі «ақылдан адасқан» деп жариялаған стратегиясымен салыстырды. Климаттың өзгеруі және ядролық қаруды азайту мәселелеріндегі ірі державалар арасындағы жаһандық ынтымақтастық мүмкін емес екеніне алаңдаушылық білдірді. 2022 жылдың сәуірінде Украинаға ресейлік басқын кезінде Эллсберг Аль-Жазираның Upfront бағдарламасында сұхбат беріп, Боинг, Локхид Мартин немесе General Electric сияқты ірі қару-жарақ өндірушілер Украинадағы соғыстан және Сауд Арабиясы бастаған Йемендегі араласудан пайда көріп отырғанын айтты. «Жетілмеген соғыс жеңіске жеткендей пайдалы», – деді ол. «Бұл ежелгі латын тіліндегі «Cui Bono» ұраны, яғни кімге пайда?» Біз еуропалық ұлт емеспіз және Еуропалық Одақта ерекше рөліміз жоқ. Бірақ НАТО-да – мафияның «Cosa Nostra» деп атауындай – біз НАТО-ны бақылаймыз және НАТО бізге бұрынғы Варшава шартының елдеріне көп мөлшерде қару-жарақ сатуға мүмкіндік береді», – деді ол және «Ресей – қажетсіз жау». Оның сөзіне қарағанда, АҚШ пен Ресейдің екеуінің де әскери-өнеркәсіптік кешендері бар. 2022 жылдың маусым айында ол «Ресейдің Украинаға басып кіруі әлемді ғана емес, сонымен қатар қалпына келтірілмейтін тәсілдермен де қауіпті етті. Бұл трагедиялық және қылмыстық шабуыл. Біз адамзаттың ең жаман жағдайын көріп отырмыз, бірақ әзірге ең жаман емес – 1945 жылдан бері біз ядролық соғыс көрген жоқпыз».

Американдық хабарландырушыларды қолдау

Еллсберг бұрынғы ФБР аудармашысы Сибел Эдмондс туралы "Пентагон құжаттарынан да қауіпті" деген пікір білдірді. Ол сонымен қатар Эдмондстың құрған Ұлттық қауіпсіздік туралы хабар берушілер коалициясына қатысты. 2008 жылы ол көптеген АҚШ БАҚ-тарын "The Sunday Times" газетінде жарияланған Эдмондстың ядролық қаруды таратқандығы туралы айыптауларына қатысты мақалаларды елемегені үшін сынады. 2010 жылдың 9 желтоқсанында Эллсберг "The Colbert Report" бағдарламасында WikiLeaks-тің болуы жақсы үкімет құруға көмектесетінін айтты. 2011 жылдың 21 наурызында Эллсберг 35 басқа наразымен бірге Куантикодағы Теңізшілер корпусының базасының сыртында Челси Мэннингтің Куантикодағы Теңізшілер корпусының бригадасында ұсталуына наразылық білдіру үшін ұсталды. 2013 жылдың 10 маусымында Эллсберг "The Guardian" газетінде бұрынғы Booz Allen қызметкері Эдвард Сноуденнің NSA құпия бақылау бағдарламаларын ашқан әрекеттерін мақтаған редакциялық мақала жариялады. Эллсберг АҚШ толық тиранияның "тозақ тұңғиығына" түсіп қалғанына сенді, бірақ Сноуденнің ашылуларынан кейін "Мен тозақтан шығудың күтпеген мүмкіндігін көремін" деді. 2013 жылдың маусым айында Эллсберг және көптеген танымал тұлғалар Челси Мэннингті қолдаған видеода пайда болды. 2010 жылдың маусым айында Эллсберг пен Мэннинг арасында Пентагон құжаттарын жариялаудағы әрекеттері мен олардың ұқсастықтары туралы сұхбат өтті. Мэннинг АҚШ әскерилері тарапынан WikiLeaks-ке АҚШ әскери тікұшақтарының Ирактағы азаматтар деп саналатын адамдарды өлтіргенін көрсететін құпия видеоны бергені үшін ұсталды. Эллсберг Мэннинг пен Джулиан Ассанж үшін қорқатынын айтты, өйткені Пентагон құжаттары жарияланғаннан кейін өзі де солай сезінген. WikiLeaks бастапқыда жеделхатты алмағанын, бірақ Гарани ауылында 86-145 ауған азаматын өлтірген шабуыл туралы видеоны жариялауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Ол Ассанж немесе президент Обама видеоны жариялайды деп үміттенедінін білдірді және Ассанж мен Мэннингті "екі жаңа қаһарманым" деп атады. "Democracy Now!" 2013 жылдың 4 шілдесінде "Пентагон құжаттары қалай жарияланды?" тақырыбына арналған бағдарламасында Дэниел Эллсберг пен басқалардың сөздерін келтірді. Эллсбергтің айтуынша, қазір жүздеген мемлекеттік қызметкерлер Иран туралы жұртшылыққа өтірік айтылып жатқанын біледі. Егер олар бұйрықтарды орындаса, қажетсіз соғыс бастауға қатысуы мүмкін. Егер олар АҚШ Конституциясын қорғауға берген антына адал болса, соғыстың алдын алуға болады. Бірақ ресми өтіріктерді ашудың жеке құны жоғары болуы мүмкін, өйткені олар құпия ақпаратты заңсыз жариялағаны үшін түрмеге қамалуы мүмкін. 2012 жылы Эллсберг Баспасөз бостандығы қорының құрылуына бастама жасады. 2015 жылдың қыркүйегінде Эллсберг және Veteran Intelligence Professionals for Sanity басқару тобының 27 мүшесі президентке хат жазып, АҚШ Сенатының барлау комитетінің Орталық барлау агенттігінің азаптауды қолдануы туралы есебін жоққа шығаруға бағытталған жақында жарияланған кітапқа қарсылық білдірді. Эллсберг мұндай қудалаулардың баспа сөз бостандығына төндіретін қауіпке қарсы күресті. 2022 жылдың желтоқсанында BBC News-ке берген сұхбатында Эллсберг Ассанж баспасөзге жариялау алдында Мэннинг туралы барлық ақпаратты өзіне бергенін айтты.

Ellsberg said that in regard to former FBI translator turned whistleblower Sibel Edmonds, what she has is "far more explosive than the Pentagon Papers". He also participated in the National Security Whistleblowers Coalition founded by Edmonds, and in 2008, he condemned many U. S. media outlets for purportedly ignoring articles about Edmonds's allegations regarding nuclear proliferation published in The Sunday Times. On December 9, 2010, Ellsberg appeared on The Colbert Report where he commented that the existence of WikiLeaks helps to build a better government. On March 21, 2011, Ellsberg, along with 35 other demonstrators, was arrested during a demonstration outside the Marine Corps Base Quantico, in protest of Chelsea Manning's current detention at Marine Corps Brig, Quantico. On June 10, 2013, Ellsberg published an editorial in The Guardian newspaper praising the actions of former Booz Allen worker Edward Snowden in revealing top secret surveillance programs of the NSA. Ellsberg believed that the United States had fallen into an "abyss" of total tyranny, but said that because of Snowden's revelations, "I see the unexpected possibility of a way up and out of the abyss." In June 2013, Ellsberg and numerous celebrities appeared in a video showing support for Chelsea Manning. In June 2010, Ellsberg was interviewed regarding the parallels between his actions in releasing the Pentagon Papers and those of Manning, who was arrested by the U. S. military in Iraq after allegedly providing to WikiLeaks a classified video showing U. S. military helicopter gunships strafing and killing Iraqis alleged to be civilians. Ellsberg said that he fears for Manning and for Julian Assange, as he feared for himself after the initial publication of the Pentagon Papers. WikiLeaks initially said it had not received the cables, but did plan to post the video of an attack that killed 86 to 145 Afghan civilians in the village of Garani. Ellsberg expressed hope that either Assange or President Obama would post the video, and expressed his strong support for Assange and Manning, whom he called "two new heroes of mine". Democracy Now! devoted a substantial portion of its July 4, 2013, program to "How the Pentagon Papers Came to be Published By the Beacon Press Told by Daniel Ellsberg & Others." Ellsberg said there are hundreds of public officials right now who know that the public is being lied to about Iran. If they follow orders, they may become complicit in starting an unnecessary war. If they are faithful to their oath to protect the Constitution of the United States, they could prevent that war. Exposing official lies could however carry a heavy personal cost as they could be imprisoned for unlawful disclosure of classified information. In 2012, Ellsberg co founded the Freedom of the Press Foundation. In September 2015, Ellsberg and 27 members of the Veteran Intelligence Professionals for Sanity steering group wrote a letter to the president challenging a recently published book that claimed to rebut the report of the United States Senate Intelligence Committee on the Central Intelligence Agency's use of torture. Ellsberg spoke out vociferously against the threats to press freedom from such whistleblower prosecution. In a December 2022 interview with BBC News, Ellsberg said that he was given all of the Manning information before it came out in the press by Assange.

Occupy қозғалысына қолдау көрсету

2011 жылдың 16 қарашасында Эллсберг UC Berkeley Sproul алаңында «Оккупай Кал» қозғалысын қолдау мақсатында тіктеп отырды.

АҚШ-тың ядролық қатерлері

Эллсберг өзінің 1981 жылғы "Бөлік шақыру" эссесінде "Фордтан басқа, Трумэннен Рейганға дейінгі барлық президенттер АҚШ-тың ықтимал таяудағы тактикалық немесе стратегиялық ядролық соғысты бастауына қатысты маңызды дайындықтарды қарастыруға немесе басқаруға мәжбүр болды" деп жазды. Олардың кейбіреулері жасырын, ал көбісі ашық айтылды. Көптеген мемлекеттік қызметкерлер мен авторлар бұл қауіптер маңызды саяси мақсаттарға жетуге үлкен үлес қосты деп мәлімдеді. Эллсбергтің мысалдары келесі кестеде жинақталған:

| Президент | Нысана | Оқиға |
|---|---|---|
| Трумэн (1945–1953) | | Берлин блокадасы (24 маусым 1948 – 12 мамыр 1949). Қытайдың Корея соғысына араласуы (1950 жылдың қазаны). |
| Айзенхауэр (1953–1961) | | Корея соғысы және Тайвань бұғазының 1954–55 және 1958 жылғы дағдарыстары. Вьетнам коммунистері. АҚШ-тың Диен-Бьен-Фудағы француздарға ядролық қолдау көрсетуі (1954). 1956 жылғы Суэц дағдарысы және 1958–59 жылдардағы Берлин дағдарысы. Ирак Республикасы (1958–1968) |
| | | 1958 жылғы Ливан дағдарысы кезінде Кувейтке шабуыл жасаудан қорқу үшін. |
| Кеннеди (1961–1963) | | 1961 және 1962 жылғы Берлин дағдарысы. Куба зымыран дағдарысы. |
| Джонсон (1963–1969) | | Кхе Санх шайқасы, Вьетнам, 1968. |
| Никсон (1969–1974) | | Қытайдың ядролық қабілетіне шабуыл жасауды болдырмау үшін (1969–70), немесе 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысында Үндістанға қарсы ықтимал қытайлық араласуға кеңестік жауап, немесе 1973 жылғы араб-израиль соғысына араласу. |
| Картер (1977–1981) | | 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысы. Орта Шығыстағы Картер доктринасы. Ауғанстанда болған Кеңес Одағының Иранға қарай жылжуын болдырмау үшін, сол кезде әлемдегі мұнайдың көпшілігі ағып жатқан Парсы шығанағын бақылауға тырысу үшін. |
| Рейган (1981–1989) | | |
| Г. Х. В. Буш (1989–1993) | | Баас Ирактағы "Шөл даулы" операциясы. |
| Клинтон (1993–2001) | | 1995 жылы ядролық реактор бағдарламасына қатысты құпия қауіптер. Ливия. Ливияның 1996 жылы жер асты химиялық қару қондырғысына қарсы ядролық опция туралы қоғамдық ескерту. |
| Г. В. Буш (2001–2009) және барлық президенттер мен жетекші кандидаттар | | Иранның ядролық бағдарламасына қарсы ядролық шабуыл жасау қаупі. |

Эллсберг қағаздары

Массачусетс Амхерст университеті Эллсбергтің құжаттарын иеленді.

Жеке өмір және өлім

Эллсберг екі рет үйленген. Оның алғашқы некесі 1952 жылы Кэрол Каммингске, Рэдклифф (қазір Гарвард колледжі) бітірушісіне, ал оның әкесі теңіз жаяу әскерлерінің бригадир генералы болды. Олар 13 жыл бірге тұрғаннан кейін ажырасты (оның өтініші бойынша, ол "Секреттер" атты естеліктерінде айтқан). Олардың Роберт Эллсберг және Мэри Эллсберг есімді екі баласы бар. 1970 жылы ол ойыншық жасаушы Луи Маркстың қызы Патриция Марксқа үйленді. Одан кейін біраз уақыт Калифорния штатының Милл-Вэлли қаласында тұрды. Олардың Майкл Эллсберг есімді ұлы бар, ол жазушы және журналист. 2023 жылдың ақпан айында Эллсбергке қарын безінің қатерлі ісігі диагнозы қойылды және оған үштен алты айға дейін өмір сүруге мүмкіндік берілді; ол келесі айда диагнозын жариялады. Эллсберг 2023 жылдың 16 маусымында 92 жасында Калифорния штатының Кенсингтон қаласындағы үйінде қайтыс болды.

Марапаттар мен құрметтер

Эллсберг 2004 жылы The Nation Institute және Fertel Foundation құрған Рон Риденхор Батылдық сыйлығының тұңғыш иегері болды. 1978 жылы ол "Тұрақты бейбітшілікті насихаттау" ұйымынан Ганди атындағы бейбітшілік сыйлығын алды. 2006 жылдың 28 қыркүйегінде ол "бейбітшілік пен шындықты жеке тәуекелге бара отырып, бірінші орынға қойғаны және өмірін басқаларды оның үлгісімен жүруге шабыстануға арнағаны" үшін Right Livelihood Award сыйлығымен марапатталды. 2016 жылы ол Дрезден бейбітшілік сыйлығын алды. 2018 жылы Олоф Палм сыйлығы және 2022 жылы Сэм Адамс сыйлығымен марапатталды.