Феминистік құқықтық теория: Әйелдер теңдігі жолындағы күрес және құқық реформасы

Кіріспе

Заң теориясы

Феминистік заң теориясы, сондай-ақ феминистік құқықтану деп те аталады, заңның әйелдердің тарихи бағыныштылығындағы маңызды рөл атқарды деген сенімге негізделген. Феминистік құқықтану – құқық философиясы, ол жыныстардың саяси, экономикалық және әлеуметтік теңсіздігіне негізделген, ал феминистік заң теориясы заң мен теорияның байланысын қамтиды. Феминистік құқықтық теорияның мақсаты екі еселі. Біріншіден, феминистік құқықтану заңның әйелдердің бұрынғы бағынышты мәртебесінде атқарған рөлін түсіндіруге тырысады. Феминистік заң теориясы негізінен ер адамдардың мүдделері үшін және ерлермен құрылған заң жүйесін тану және онымен күресу үшін жасалды, көбінесе әйелдер мен маргиналды топтардың маңызды аспектілері мен тәжірибесін естен шығарады. Заң әйелдер құндылықтары есебінен еркектерге тән құндылықтарды қадағалайды. Барлық адамдардың заң жүйесіне кәсіби ретінде қатысуға мүмкіндік беруден конституциялық және дискриминациялық құқық бойынша істермен күреске дейін, феминистік заң теориясы осылардың барлығында қолданылады. Екіншіден, феминистік заң теориясы заңды қайта қарастыру және гендерге қатысты көзқарасын өзгерту арқылы әйелдердің мәртебесін өзгертуге бағытталған. Бұл американдық заңға жасалған сын, ол әйелдерге қатысты көзқарасты өзгерту және судьялардың әйелдерді жылдар бойы тоқтап тұрған жағдайда ұстап тұру үшін заңды қалай қолданғанын өзгерту үшін жасалды. Бұл саладағы әйелдер заңды әйелдерді гендерлік болжамдарға негізделген ерлерге қарағанда қоғамда төмен орынға қоятындай етіп қарады, сондықтан судьялар шешімдер қабылдауда осы болжамдарға сүйенді. Бұл қозғалыс 1960-1970 жылдары жыныстық негіздегі айырмашылықтарды жасайтын заңдарға қарсы тұру арқылы әйелдер үшін теңдікке қол жеткізу мақсатымен пайда болды. Осы кезеңде жыныстық дискриминацияның бір мысалы – тең білім алуға және қажетті білім беруге қол жеткізу үшін күрес болды. Әйелдердің тәжірибесі мен тең мүмкіндіктер үшін күресудегі табандылығы олардың үнемі тоқтауына және психикалық денсаулық мәселелеріне, соның ішінде алаңдаушылыққа әкелді. Осы тәжірибелері арқылы олар өз құқықтары үшін күрескен және олардан кейін келгендер үшін білім беру және кең ауқымды маргиналды топтар үшін жаңа құқықтық теорияны құруға ықпал етті, бұл 1970 және 1980 жылдары феминистік құқықтық стипендияның құрылуына әкелді. Бұл әйелдерге қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізу арқылы өздерінің жеке тұлғалары болуына және бұрын дискриминация салдарынан қол жетімді болмаған жұмыс орындарын табуға мүмкіндік берді. Феминистік заң теориясының негізі осы екінші және үшінші толқын феминистік күресін көрсетеді. Алайда, қазіргі феминистік құқықтанушылар өздерінің жұмыстарын ашық дискриминациядан тысқары кеңейтіп, заңның гендерлік теңсіздікке қалай ықпал ететінін түсіну және шешу үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. Бұл термин алғаш рет 1978 жылы Гарвардтың Әйелдер заң журналының бірінші санында жарияланды. Америка заңдарына жасалған феминистік сын-пікірлер құқықтық жүйенің тым гендерлік басымдыққа ие және патриархалды екендігіне реакция ретінде жасалды. Феминистік құқықтық теорияның негізін үйдегі әйелдерді өз орындарында ұстап тұру үшін қабылданған заңдарға қарсы шыққан әйелдер қалады. Бұл жаңа қозғалыстың қозғаушы күші әйелдердің қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізу қажеттілігі болды.

Feminist legal theory, also known as feminist jurisprudence, is based on the belief that the law has been fundamental in women's historical subordination. Feminist jurisprudence the philosophy of law is based on the political, economic, and social inequality of the sexes and feminist legal theory is the encompassment of law and theory connected. The project of feminist legal theory is twofold. First, feminist jurisprudence seeks to explain ways in which the law played a role in women's former subordinate status. Feminist legal theory was directly created to recognize and combat the legal system built primarily by the and for male intentions, often forgetting important components and experiences women and marginalized communities face. The law perpetuates a male valued system at the expense of female values. Through making sure all people have access to participate in legal systems as professionals to combating cases in constitutional and discriminatory law, feminist legal theory is utilized for it all. Second, feminist legal theory is dedicated to changing women's status through a rework of the law and its approach to gender. It is a critique of American law that was created to change the way women were treated and how judges had applied the law in order to keep women in the same position they had been in for years. The women who worked in this area viewed law as holding women in a lower place in society than men based on gender assumptions, and judges have therefore relied on these assumptions to make their decisions. This movement originated in the 1960s and 1970s with the purpose of achieving equality for women by challenging laws that made distinctions on the basis of sex. One example of this sex based discrimination during these times was the struggles for equal admission and access to their desired education. The women's experiences and persistence to fight for equal access led to low rates of retention and mental health issues, including anxiety disorders. Through their experiences, they were influenced to create new legal theory that fought for their rights and those that came after them in education and broader marginalized communities which led to the creation of the legal scholarship feminist legal theory in the 1970s and 1980s. It was crucial to allowing women to become their own people through becoming financially independent and having the ability to find real jobs that were not available to them before due to discrimination in employment. The foundation of feminist legal theory reflects these second and third wave feminist struggles. However, feminist legal theorists today extend their work beyond overt discrimination by employing a variety of approaches to understand and address how the law contributes to gender inequality. The term was first published in 1978 in the first issue of the Harvard Women's Law Journal. This feminist critique of American law was developed as a reaction to the fact that the legal system was too gender prioritized and patriarchal. The foundation of the feminist legal theory was laid by women who challenged the laws that were in place to keep women in their respective places in the home. A driving force of this new movement was the need for women to start becoming financially independent.

Жыныстық айырмашылық моделі

Айырмашылық моделі гендерлік дискриминацияның маңыздылығын баса көрсетеді және бұл дискриминация заңмен жасырылмауы, керісінше, заң оны ескеруі тиіс деп тұжырымдайды. Тек айырмашылықтарды ескере отырып қана заң әйелдердің ерекше жағдайын тиісті түрде түзетуге мүмкіндік алады, себебі әйелдердің жағдайы ерлерден өзгеше. Айырмашылық моделі әйелдер мен ерлер арасындағы айырмашылықтардың біреуін кемсіртуге алып келетінін көрсетеді; демек, заң әйелдер мен ерлердің осы айырмашылықтары мен кемсітулерін өтеуі керек. Әйелдер мен ерлер арасындағы бұл айырмашылықтар биологиялық немесе мәдени құрылымдарға байланысты болуы мүмкін. Катарина Маккиннон ұсынған үстемдік тұжырымында сексуалдық үстемдіктің орталық элементі болып табылады. Маккиннон әйелдердің сексуалдылығы ерлердің үстемдігі арқылы әлеуметтік тұрғыдан құрылатынын, ал ерлердің әйелдерге сексуалдық үстемдігі – әйелдердің жалпы әлеуметтік бағыныштылығының басты себебі екенін айтады. Маккиннонның пікірінше, құқықтық жүйе әйелдер мен ерлер арасындағы теңсіздікті, әйелдерге қатысты заңдарды ерлердің көзқарасынан жасау арқылы одан әрі күшейтеді.

Антиэсенциалистік модель

1980-ші жылдары түрлі түсті әйелдер мен лесбиянкалар феминистік құқықтық теория өздерінің көзқарастары мен өмірлік тәжірибелерін ескермейтінін сезіне отырып, феминистік құқықтық теорияның антиэссенциалистік түрін жасады. Феминистік құқықтық теория эссенциалистік көзқараспен жұмыс істегенде, түрлі түсті әйелдер тарихи құқықтық теориядағыдай жиі назарсыз қалдырылады. Нәсіл феминистік құқықтық теорияда маңызды фактор болғанымен, оны түрлі түсті әйелдерді үнсіз қалдырып, расизмді күшейтетіндей етіп қате түсіндіруге болады, бұл оларға қолжетімділікті арттыруға бағытталған жүйедегі жағдайды усуырландырады. Осы себепті, Креншоудың "Шеттерді картаға түсіру: интерсекционалдылық, сәйкестік саясаты және түрлі түсті әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық" еңбегі феминизм мәдениеті мен идеологиясындағы гендерлік эссенциализмді қолдау және оған қарсы тұру мақсатында осы тақырып бойынша канондық мәтін болып қалуы керек, сондай-ақ құқықтық тұрғыда түрлі түсті әйелдерді одан әрі қорғауға көмектеседі. Феминистік құқықтық теория әлі де гендерлік және нәсілдік эссенциализмді жою үшін, қанаушылық пен жеңілдіктердің адамның өмірлік тәжірибесін қалыптастыру үшін қалай өзара әрекеттесетінін түсіну үшін дамып келеді.

Постмодерндік модель

Постмодерн феминисттік құқықтық теоретиктер әйелдердің еркектерге ұқсас екендігі туралы либералдық теңдік идеясын, сондай-ақ әйелдердің еркектерден табиғаты бойынша ерекшеленетіні туралы айырмашылық теориясын да қабылдамайды. Бұл олардың жалғыз ғана шындыққа сенбеуіне байланысты, олар шындықты көптеген және тәжірибе мен перспективаға негізделген деп санайды. Постмодерн феминисттер заңдарды қарастырып, олардағы жасырын көзқарастарды анықтау үшін деконструкция деп аталатын әдіс қолданады. Постмодерн феминисттер деконструкцияны заңдар өзгермейтін болмауы керек екенін көрсету үшін пайдаланады, себебі олар өздерінің көзқарастары бар адамдар тарапынан жасалған және осылайша әйелдерді қанауға себеп болуы мүмкін. Феминисттік құқықтық ойлаудың ең көп таралған түрі – істі қатысушылардың тәжірибесі немесе басқа кеңірек контекстке қою, соның ішінде іске қатысқан әйелдерге көңіл жарыққысымен қарау. Соттар да шешімдердің әлсіз топтарға тигізетін әсерін қарастырды, гендерлік көзқарастарға қарсы шығып, тарихи әділетсіздік туралы пікір білдірді. Кейбір феминисттік фактілер феминист ғалымдарға сілтеме жасалып, соттың қарауына жалпыға мәлім болып түсті. Леди Хейл интерсекционалдық аргументтерді қолданды, бұл аргументтер зорлық-зомбылық түсінігін физикалық зорлық-зомбылықтан асып, отбасылық зорлық-зомбылық сияқты жағдайларда да қолдануға мүмкіндік береді.