Фаворин: римдік философ, скептик, шешен. 80-160 ж.ж. өмір сүрген, Грекия, Италия, Шығыс елдерін аралаған ғалым. Әдебиеттер мен философиядағы білімі зор.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рим софисі және скептик философ (шамамен 80 – шамамен 160 ж.) теңіз шырыштар туысы.
Roman sophist and skeptic philosopher (c.80–c.160)
the genus of sea slugs
Фаворинус (шамамен 80 – 160 ж. шамасында) – Адриан мен Екінші софистика дәуірінде өркендеген рим софисі және скептик философ.
Favorinus (c. 80 – c. 160 AD) was a Roman sophist and skeptic philosopher who flourished during the reign of Hadrian and the Second Sophistic.
Ерте өмір
Ол галл тайпасынан шыққан, Арелатта (Арль) дүниеге келген. Ол бірінші Галлия Нарбоненсисте, содан кейін Римде сапалы білім алды және жас кезінде Грекия, Италия және Шығыс елдеріне өмір бойы саяхаттап жүрді.
He was of Gaulish ancestry, born in Arelate (Arles). He received a refined education, first in Gallia Narbonensis and then in Rome, and at an early age began his lifelong travels through Greece, Italy and the East.
Мансап
Фаворинның терең білімі мен көрнекті шешендік қабілеті оны Афинада да, Римде де құрметті деңгейге көтерді. Ол Плутархпен, Римдегі кітапханасын оған мұра еткен Ирод Аттикуспен, Димитрий Киникпен, Корнелий Фронтомен, Аулус Геллиймен және император Адрианмен тығыз қарым-қатынаста болды. Оның басты қарсыласы – Смирналық Полемон болды, оған қарт жасында күшті шабуылдар жасады. Фаворин грек тілін жақсы меңгерген. Софист өзінің қарсыласын оңай жеңе алатын пікір таласында Адрианның үндемеуінен кейін, Фаворин кейіннен отыз легионның мырзасының логикасын сынаудың ақымақтық екенін түсіндірді. Афиналықтар императордың софистке деген наразылығын білдіргендей болып, оған орнатылған мүсінді құлатқанда, Фаворин: «Егер Сократтың да Афинада мүсіні болғанда, оны гемолоктан құтқаруға болар еді» деді. Адриан Фаворинді 130 жылдардың бірінде Хиос аралына жер аударды. 138 жылы Антонин Пийдің таққа отыруымен жаңа өмірге ие болған Фаворин Римге оралды, онда ол жоғары сынып оқушыларына жазушы және ұстаз ретіндегі қызметін қайта бастады. Оның шәкірттерінің арасында кейіннен Марк Аврелийдің қызметінде болған Александр Пелоплатон және Марк Аврелийді де оқытқан, сонымен қатар Фаворин кітапханасын мұра еткен Ирод Аттикус болды. Оның қайтыс болған жылы белгісіз, бірақ ол сексен жасқа дейін өмір сүрген болуы мүмкін, шамамен 160 жылы қайтыс болған. Люцианның «Евнух» туындысы, әлдебір үлгі бойынша Фаворин бейнесінде жазылған. Хофендер мен Амато сондай-ақ Фавориннің Люцианның «Геркулесіндегі» Огмий бейнесін түсіндіретін «кельт философымен» бір екенін айтады. Қазіргі ғалымдар Фаворин мен Лукианды «этникалық тұрғыдан әртүрлі, бірақ эллинистік білім мен көзқарасқа ие зиялылар тобының» құрамына жатқызады.
Favorinus had extensive knowledge, combined with great oratorical powers, that raised him to eminence both in Athens and in Rome. He lived on close terms with Plutarch, with Herodes Atticus, to whom he bequeathed his library in Rome, with Demetrius the Cynic, Cornelius Fronto, Aulus Gellius, and with the emperor Hadrian. His great rival was Polemon of Smyrna, whom he vigorously attacked in his later years. He knew Greek very well. After being silenced by Hadrian in an argument in which the sophist might easily have refuted his adversary, Favorinus subsequently explained that it was foolish to criticize the logic of the master of thirty legions. When the Athenians, feigning to share the emperor's displeasure with the sophist, pulled down a statue which they had erected to him, Favorinus remarked that if only Socrates also had had a statue at Athens, he might have been spared the hemlock. Hadrian banished Favorinus at some point in the 130s, to the island of Chios. Rehabilitated at the ascension of Antoninus Pius in 138, Favorinus returned to Rome, where he resumed his activities as an author and teacher of upper class pupils. Among his students were Alexander Peloplaton, who would later teach and serve under Marcus Aurelius, and Herodes Atticus, who also taught Marcus Aurelius and to whom Favorinus bequeathed his library. His year of death is unknown, but he appears to have survived into his eighties, and died perhaps around 160 AD. Lucian's the Eunuch was probably modeled on Favorinus. Hofeneder and Amato also suggest that Favorinus is identical with the "Celtic philosopher" who explains the image of Ogmios in Lucian's Hercules. Favorinus and Lucian have been grouped together by modern scholars as part of a "group of intellectuals who were of ethnically disparate origins but were endowed with a Hellenistic education and outlook."
Шығармалары
Фовориннің тек бір еңбегі сақталған, ол – Коринфтік орациясы. Онда Фоворин коринфтіктерге, олар бұрын оның құрметіне орнатқан мүсінді алып тастағаны үшін шағымданады. Бұл сөйлеу Дио Златоусттің еңбектерінде 37-ші сөйлеу ретінде сақталған, бірақ қазіргі ғалымдар оны көбінесе Фаворинге жатқызады. Фавориннің көптеген басқа еңбектерінен бізге Аулус Геллий, Диоген Лаэртский, Филострат, Гален және Суда, «Пантодапе История» (әр түрлі тарих) мен «Апомнемумата» (есте сақтаулар, естеліктер) арқылы сақталған бірнеше фрагменттер ғана жеткен. Философ ретінде Фаворин өзін скептик санады; осыған байланысты оның ең маңызды еңбегі – он кітаптан тұратын «Пиррондық троптар», онда ол Пиррондық Анесидемнің он қағидасы заң соттарында тәжірибе жасауға ниеттенгендерге пайдалы екенін көрсетуге тырысады. Гален «De optima doctrina» еңбегінде Фаворинге қарсы пікір таласына арнап, Фавориннің ең жақсы оқыту – әр нақты мәселе бойынша қарама-қарсы тараптарды қолдайтын аргументтерден тұрады деген тезисіне қарсы шықты. Галеннің трактатында Фавориннің «Плутарх» деп аталған «Академиялық көзқарас туралы» және Эпиктетке қарсы «Эпиктетке қарсы» атты еңбек жазғаны айтылады. Фаворин «Каталептикалық қиял туралы» жазды, онда ол стоик эпистемологиясының негізгі ұғымы – каталепсистің мүмкін еместігін жоққа шығарды. Фавориннің бір сөйлеуінде психомахияның ең ерте мысалы кездеседі, бұл оның латын ақыны Пруденций кейінірек түрлі тәлкеулерге қарсы тұратын христиан жанының аллегориялық бейнесін жасауға пайдаланған аллегориялық тәсілді ойлап тапқан болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Only one work by Favorinus survives, the Corinthian Oration, in which Favorinus complains to the Corinthians for having removed a statue that they had previously erected in his honour, presumably delivered in the aftermath of his disgrace by Hadrian. The oration is preserved in the corpus of Dio Chrysostom as Oration 37, but is nearly universally attributed to Favorinus by modern scholars. Of the very numerous other works of Favorinus, we possess only a few fragments, preserved by Aulus Gellius, Diogenes Laërtius, Philostratus, Galen, and in the Suda, Pantodape Historia (miscellaneous history) and Apomnemoneumata (memoirs, things remembered). As a philosopher, Favorinus considered himself to be a Skeptic; his most important work in this connection appears to have been the Pyrrhonean Tropes in ten books, in which he endeavours to show that the Pyrrhonist Ten Modes of Aenesidemus were useful to those who intended to practise in the law courts. Galen devoted to a polemic against Favorinus in De optima doctrina, opposing Favorinus’ thesis that the best instruction consists in the argument in which one speaks, in each particular question, in favour of opposite sides. Galen's treatise says that Favorinus wrote a work On the Academic Disposition also called "Plutarch" and a work against Epictetus named Against Epictetus staging one of Plutarch’s slaves, Onesimus, arguing with Epictetus. Favorinus wrote On the Kataleptic Fantasy in which he is said to have denied the possibility of katalepsis, the key notion of Stoic epistemology. One of the speeches of Favorinus contains the oldest example of psychomachia, suggesting that he may have invented the allegorical technique, which the Latin poet Prudentius later applied with so much success to the Christian soul resisting various kinds of temptation.
Жеке өмір
Фаворин тумысынан евнух (εὐνοῦχος) деп сипатталады. Лаодикиялық Полемон, физиогномия туралы трактат жазған автор, Фаворинді "тестікулалары жоқ евнух ретінде туған", сақалсыз және көтеріңкі, жіңішке дауысты деп сипаттаған, ал Филострат оны гермафродит деп сипаттады. Ретиф және Силлерс қолда бар сипаттамалардың Рейфенштейн синдромына (андрогендік сезімталдық синдромы) сәйкес келетінін ұсынады. Фавориннің Аутолекитос есімді үнді құлы болған.
Favorinus is described as a eunuch (εὐνοῦχος) by birth. Polemon of Laodicea, writer of a treatise on physiognomy, described Favorinus as "a eunuch born without testicles", beardless and with a high pitched, thin voice, while Philostratos described him as a hermaphrodite. Retief and Cilliers suggest that the descriptions available are consistent with Reifenstein's syndrome (androgen insensitivity syndrome). Favorinus owned an Indian slave named Autolekythos.